Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO lub Kolegium) z [...] lipca 2014 r. nr [...], o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Organy obu instancji kierowały się następującymi okolicznościami prawnymi i faktycznymi: M. S. w dniu 20 maja 2014 r. złożył do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną babką J. B. Po rozpatrzeniu wniosku Burmistrz [...] decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...], odmówił M. S. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad babką. Polega ona na robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłku, podawaniu leków i zawożeniu do lekarza. Inni członkowie rodziny nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną gdyż pracują zawodowo lub przebywają poza granicami kraju. Burmistrz zwrócił uwagę, że J. B. posiada spokrewnionych w stopniu bliższym tj. dwie córki oraz dwóch synów. Wyjaśnił, że kolejność obowiązku alimentacyjnego polega na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej koleśności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.
Pozostawanie w zatrudnieniu J. S. (córki J. B., a matki M. S.), nie jest okolicznością powodującą niemożność sprawowania przez nią opieki nad matką. Jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że M. S. nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec J. B. W odwołaniu od tej decyzji M. S. wniósł o jej uchylenie w całości i zmianę decyzji przez uwzględnienie, że jest osobą uprawnioną do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babką.
SKO decyzją z [...] lipca 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że M. S. nie może być przyznany zasiłek dla opiekuna z uwagi na fakt, że jako wnuczek osoby wymagającej opieki nie kwalifikuje się w pierwszej kolejności do alimentacji. J. B. ma czworo dzieci, którzy są w stanie sprawować opiekę nad matką i są oni w pierwszej kolejności zobowiązani do opieki nad niepełnosprawną matką. Natomiast fakt zamieszkiwania w innej miejscowości lub w innym kraju nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego względem osoby uprawnionej. Obowiązek ten może przybrać postać udzielenia świadczenia pomocy w formie starań osobistych lub też może polegać np. na dostarczaniu określonej ilości produktów potrzebnych do egzystencji bądź opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.
M. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO z [...] lipca 2014 r., nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Skarżący podniósł, że decyzja SKO jest dla niego krzywdząca, a jej uzasadnienie opiera się na niewłaściwych przepisach, w związku z czym nie zgodził się z jej treścią. Zwrócił uwagę, że J. S. nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką, gdyż ma na utrzymaniu własną rodzinę i aby ją utrzymać musi pracować. Podkreślił, że jego babka J. B. wymaga stałej opieki, której nie jest w stanie jej zapewnić zarówno córka J. S., a także pozostałe dzieci, z uwagi na przebywanie za granicą. Podkreślił, że jest jedyną osoba, która może sprawować opiekę na babką.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W przypadku decyzji, Sąd może ją uchylić lub stwierdzić jej nieważność wyłącznie w przypadkach określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. – tj. gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy lub gdy wystąpią przyczyny nieważności wskazane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji obarczone są wadami, które skutkują koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Z bezspornych ustaleń organów obu instancji wynika, że w przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się do organu I instancji o przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieką nad babką J. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Burmistrza i uznało, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Natomiast w art. 2 ust. 2 ustawy wskazano, że zasiłek dla opiekuna przysługuje:
- 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;
- 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.
Wyjaśnienia wymaga również, że ustawą z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), z dniem 1.01.2013 r. zmieniona została treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To właśnie aktualne brzmienie tego przepisu zostało powołane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Kluczowe znaczenie ma różnica w brzmieniu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w wersji obowiązującej do 31.12.2012 r. i w brzmieniu przyjętym przez SKO.
Art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. miał następujące brzmienie: Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
Natomiast Kolegium w zaskarżonej decyzji przytoczyło treść art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013, poz. 1456 ze zm.) w aktualnym brzmieniu tj.: _@POCZ@__@KON@_Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W szczególności Kolegium nie poczyniło żadnych ustaleń czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z J. B. nie są w stanie sprawować nad nią opieki.
Brak koniecznych ustaleń objętych hipotezą art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oznacza, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony należycie, co wskazuje na istotne naruszenie art. 7, 77, 80, 107 § 3 K.p.a.
Kolegium uchyliło się od zbadania przesłanek z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a przesłankę z art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy oceniło przez pryzmat niewłaściwego brzmienia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych co oczywiście miało wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że decyzje organów obu instancji – opisane wady dotyczą także decyzji pierwszoinstancyjnej – zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2012 r. poprzez ich zastosowanie do nienależycie ustalonego stanu faktycznego.
Powyższe uwagi przesądzają o naruszeniu przez organy art. 104 § 2 K.p.a., gdyż de facto nie rozpoznały istoty sprawy, co przełożyło się na treść wydanych w sprawie decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.