Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowiez 23 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1178/20

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi D. B. reprezentowanej przez kuratora S. P. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] zmieniającą decyzję własną o ustaleniu odpłatności za usługi opiekuńcze.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] organ I instancji:

1. 1) przyznał skarżącej odpłatne częściowo usługi opiekuńcze przez 7 dni w tygodniu od poniedziałku do niedzieli w ilości 6 godzin dziennie od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. podając, że pełny koszt jednej godziny usługi wynosi 20,90 zł,
2. 2) ustalił procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 15 % co po przeliczeniu daje 3,14 zł, w soboty w wysokości 15 % co po przeliczeniu daje 3,14 zł, w dni wolne w wysokości 15 % co po przeliczeniu daje 3,14 zł,
3. 3) określił, że usługi opiekuńcze będą świadczone przez Polski Komitet Pomocy Społecznej w miejscu zamieszkania skarżącej w zakresie pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. Opłata za usługi opiekuńcze wnoszona ma być przez osobę zobowiązaną do uiszczenia opłaty na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do 15-tego dnia każdego następnego miesiąca po miesiącu, w którym wykonano usługę.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 130 § 4, art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) zmienił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w ten sposób, że ustalił od dnia [...] kwietnia 2020 r. wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze przyznane dla skarżącej na procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 40 % co po przeliczeniu daje 8,36 zł, w soboty w wysokości 40 % co po przeliczeniu daje 8,36 zł, w dni wolne w wysokości 40 % co po przeliczeniu daje 8,36 zł. W pozostałym zakresie decyzja pozostała bez zmian.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca zgłosiła zmianę swojej sytuacji dochodowej. W związku z powyższym przeprowadzony został wywiad środowiskowy w wyniku którego ustalono, że dochód w rodzinie skarżącej na osobę wynosi 1.935,08 zł miesięcznie. W związku z powyższym organ ustalił nową procentową odpłatność za usługi opiekuńcze wynoszącą 40%, tj. 8,36 zł za 1 godzinę usługi. Organ podał, że szczegółową odpłatność za świadczone usługi w konkretnym miesiącu będzie określała instytucja świadcząca usługę.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

1. - art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji i dokonanie zmiany odpłatności za usługi z mocą wsteczną,
2. - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia sytuacji dochodowej skarżącej, gdzie organ wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę jej sytuacji finansowej, materialnej, jak i zdrowotnej,
3. - art. 10 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez możliwości wypowiedzenia się w sprawie przez skarżącą,
4. - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej,
5. - art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. przez brak sporządzenia odpowiedniego uzasadnienia decyzji przez organ,
6. - art. 1 ust. 1 i 2, art. 2, art. 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego w zw. art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji, w konsekwencji której skarżącej zastała odebrana możliwość otrzymywania usług opiekuńczych w zakresie odpowiednim do jej stanu zdrowia,
7. - art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji w warunkach nieodpowiadających przesłankom zawartym w tym przepisie co stanowi rażące naruszenie prawa, prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy u.p.s. wprowadzają generalną zasadę, według której osoba lub rodzina korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej ma obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na te świadczenia, a odstępstwa od tej zasady są wyjątkiem. Wydatki na usługi opiekuńcze podlegają zwrotowi w części lub w całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego (art. 96 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.).

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 50 ust. 6 u.p.s., to do rady gminy należy określenie, w drodze uchwały, szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Organ odwoławczy wskazał, że warunki te w niniejszej sprawie zostały określone w uchwale nr [...] Rady Miasta z dnia [...] czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (dalej w skrócie: "uchwała"). Organ podał, że zgodnie z przepisem § 2 uchwały, usługi świadczone są za odpłatnością, chyba że dochód nie przekracza kryteriów dochodowych określonych w ustawie o pomocy społecznej, gdyż w takiej sytuacji usługi przysługują nieodpłatnie.

Zasady odpłatności za usługi opiekuńcze określa załącznik nr 1 do uchwały uzależniając koszt usługi w procentach od posiadanego dochodu w stosunku procentowym do określonego w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz od rodzaju gospodarstwa domowego, tj. czy pomoc przeznaczona jest dla osoby samotnie gospodarującej czy osoby w rodzinie. Obecne kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł. Organ podał również, że przepisy uchwały określają, że wskaźnik odpłatności dla osoby samotnie gospodarującej posiadającej dochód w granicach: powyżej 150 - 175 % kryterium dochodowego wynosi 15 %, zaś powyżej 275 - 300 % kryterium dochodowego wynosi 40 %.

Organ odwoławczy wskazał, że wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] organ I instancji ustalił, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, a jej dochód wynosi 1.140,67 zł miesięcznie, co stanowi ok. 162 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W dniu 29 maja 2020 r. kurator skarżącej poinformowała organ o zmianie dochodu skarżącej w związku z waloryzacją rent i emerytur w 2020 r. Na podstawie informacji z ZUS Oddziału z dnia [...] maja 2020 r. organ I instancji ustalił, że od marca 2020 r. wysokość świadczenia skarżącej w kwocie 1.140,68 zł (pomniejszonego o zaliczkę na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne) wraz ze świadczeniem uzupełniającym w kwocie 358,59 zł, dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 229,91 zł, ryczałtem energetycznym w kwocie 171,41 zł i dodatkiem kompensacyjnym w kwocie 34,49 zł wynosi łącznie 1.935,08 zł miesięcznie, co stanowi ponad 276 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Zgodnie z przytoczonymi wyżej zasadami ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze, skarżąca winna uiszczać obecnie 40 % kosztów usług opiekuńczych, tj. 8,36 zł za godzinę (40 % z 20,90 zł). W ocenie organu odwoławczego, prawidłowo zatem organ I instancji ustalił odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze w wysokości wskazanej w rozstrzygnięciu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust.

1. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła sytuacja zmiany sytuacji dochodowej strony, co uzasadniało ponowne określenie odpłatności za usługi opiekuńcze przyznane decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. na okres do dnia 30 czerwca 2020 r. Zmiana sytuacji dochodowej przekroczyła kwotę określoną w art. 106 ust. 3b u.p.s., tj. 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli obecnie kwotę 70,10 zł, bowiem dochód skarżącej w grudniu 2019 r. ustalono na 1.140,67 zł, zaś od marca 2020 r. wynosi on 1.935,08 zł.

Organ odwoławczy nie podzielił przekonania skarżącej, za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 584/19, że w świetle art. 106 ust. 5 u.p.s. dokonanie zmiany z mocą wsteczną jest nieuprawnione. Wbrew temu stanowisku, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3003/19 wyjaśnił, że zmiany sytuacji prawnej lub faktycznej mające wpływ na istnienie lub rozmiar pomocy winny być uwzględnione od momentu ich wystąpienia.

Organ odwoławczy stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest sporne, w jakiej dacie i z jakiego powodu (waloryzacja rent i emerytur dokonywana co roku z dniem 1 marca) nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony. Nie można zatem uznać poprawności stanowiska wskazującego, że daty powstania określonego stanu faktycznego sprawy nie mają znaczenia przy kreowaniu treści aktu na gruncie art. 106 ust. 5 u.p.s. Wszak norma ta wyraźnie wiąże konieczność ingerencji w treść ukształtowanego stosunku prawnego z zajściem określonego stanu prawnego lub faktycznego, w tym w szczególności ze zmianą sytuacji dochodowej strony.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji trafnie dokonał zmiany decyzji ustalającej odpłatność za usługi opiekuńcze od daty zmiany sytuacji dochodowej skarżącej, tj. od dnia 1 kwietnia 2020 r. Okoliczność, że zmiana ta miała miejsce przed datą wydania decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. pozostaje bez znaczenia dla oceny legalności decyzji zmieniającej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że sytuacja majątkowa, zdrowotna, czy rodzinna skarżącej nie może mieć wpływu na wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze, która zależy od ustalonego dochodu w rodzinie i rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego. Jednak okoliczności te mogą mieć wpływ na częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności za usługi, o czym mowa w § 3 uchwały. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach na wniosek osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej może częściowo zwolnić tę osobę od ponoszenia odpłatności za świadczone usługi, a zwolnienie to nie może przekraczać 50 % wartości naliczonej usługi w każdym indywidualnym przypadku. Skarżąca może zatem zwrócić się do właściwego organu z wnioskiem o częściowe zwolnienie z odpłatności, które zostanie rozpoznane w odrębnym postępowaniu. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że organ I instancji w oparciu o § 3 ust. 1 uchwały nie jest zobligowany do zwolnienia skarżącej z ustalonej odpłatności za usługi opiekuńcze nawet wówczas, gdyby wystąpiła sytuacja wskazana w tym przepisie, bowiem przepis ten pozostawia tę kwestię uznaniu organu administracyjnego.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję organu odwoławczego. Skarżąca powtórzyła treść zarzutów podniesionych w odwołaniu, a ponadto zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia dowodów przedłożonych przez stronę.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie w sytuacji zasadności zarzutów skargi co do naruszenia przez organ art. 106 ust. 5 u.p.s. o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca na poparcie swojego stanowiska, że dokonanie zmiany decyzji z mocą wsteczną jest nieuprawnione w świetle art. 106 ust. 5 u.p.s., przytoczyła wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt ll SA/Lu 584/19 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1129/12, podkreślając przy tym, że zmiana od dnia 1 kwietnia 2020 r. wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze była niewątpliwe zmianą dla niej niekorzystną, albowiem zwiększa ona wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze, zwiększając tym samym zobowiązanie finansowe skarżącej.

Skarżąca podniosła, że dotychczas uiszczała tytułem odpłatności za usługi opiekuńcze kwotę 614,72 zł miesięcznie, natomiast obecnie będzie zmuszona uiszczać za usługi opiekuńcze kwotę ok. 1.600 zł miesięcznie, podczas gdy jej dochód z tytułu pobieranej renty rodzinnej wynosi 1.140 zł miesięcznie (netto). W tej sytuacji kwota odpłatności przewyższa pobierane świadczenie wraz z dodatkami. Skarżąca wskazała, że jest osobą chorą psychicznie, ubezwłasnowolnioną i pozostaje pod opieką, nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Usługi opiekuńcze zostały przyznane przez 7 dni w tygodniu z uwagi na stan zdrowia skarżącej. Skarżąca podała, że jej miesięczne wydatki na wyżywienie, zakup lekarstw, środków higienicznych wynoszą ok. 1.400 zł. Organ odwoławczy pominął więc, że aby sprostać zapłacie za usługi opiekuńcze, skarżąca nie będzie mogła zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazała, że przedłożyła dowody na okoliczność ponoszonych wydatków, czego organ odwoławczy nie wziął pod uwagę.

Skarżąca wskazała przy tym, że mieszkaniec domu pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. A zatem wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ciążącej na mieszkańcu, determinowana jest wysokością dochodów tej osoby.

Skarżąca podniosła również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, iż w postępowaniach w sprawach dotyczących pomocy społecznej organy administracji publicznej mają szczególny obowiązek dbałości o to, aby strony (często osoby z niską świadomością prawną, nieporadne w kontakcie z administracją) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Dalej skarżąca wskazała, że jeden z zarzutów odwołania dotyczył tego, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie wskazał, jaka przesłanka przemawiała za zmianą wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze. Skarżąca podkreśliła, że w sprawie nie mamy do czynienia z marnotrawieniem świadczeń ani też dysproporcją między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny w szczególności, że skarżąca nie posiada znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Organ odwoławczy pominął, że organ I instancji powołał się wyłącznie na wywiad środowiskowy, nie analizując sytuacji finansowej skarżącej, co narusza zasady określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Tylko bowiem wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz danie temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji można uznać za zgodne z prawem. Co więcej takie postępowanie organu jest naruszeniem ogólnej zasady postępowania administracyjnego, wynikającej z art. 8 k.p.a.

Skarżąca przywołując przepisy art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. zarzuciła, że organ nie wyjaśnił, dlaczego z racji polepszenia się jej sytuacji dochodowej ma zostać zwiększona jej odpłatność za usługi opiekuńcze, albowiem w petitum zaskarżonej decyzji jak i w samym uzasadnieniu nie ma wzmianki, że odpłatność za usługi opiekuńcze uzależniona jest od dochodu i nie ma też w tym zakresie powołanej podstawy prawnej, co godzi w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżąca podniosła, że przesłanki obligatoryjnej weryfikacji decyzji na niekorzyść strony powinny być ściśle interpretowane, zaś uchylenie lub zmiana decyzji w warunkach nieodpowiadających tym przesłankom stanowi rażące naruszenie prawa, prowadzące do nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga została oddalona jako pozbawiona uzasadnionych podstaw.

Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych zarzutów, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Przedmiotem skargi stały się decyzje organów pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie zmiany wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze na okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. przez zmianę treści ostatecznej decyzji organu pierwszej z dnia [...] grudnia 2019 r. w części obejmującej ustalenie wysokości odpłatności za powyższe usługi na okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. w zakresie stawki procentowej za jedną godzinę usługi w dni robocze, soboty oraz dni wolne. Zmiana powyższe polegała na podwyższeniu stawki procentowej z 15 % (ustalonej w decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r.) na 40 % kosztu wykonania usługi opiekuńczej w związku ze zwiększeniem wysokości dochodów skarżącej i tym samym osiągnięciem wyższego przedziału procentowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Kontrolowane decyzje zostały wydane na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust.

1. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W przedmiotowej sprawie nastąpiła zmiany sytuacji dochodowej strony skarżącej. Zmiana ta polegała na tym, że zgodnie z decyzją ZUS z dnia 27 listopada 2019 r. wysokość świadczeń rentowych uległa podwyższeniu i od stycznia 2020 r. skarżącej rozpoczęto wypłacanie podwyższonych kwot. O ile podstawą do ustalenia wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze w decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. był dochód ustalony na kwotę 1.140,67 zł, o tyle od miesiąca stycznia 2020 r. uległ on podwyższeniu do kwoty 1.939,08 zł.

Pismem z dnia 5 maja 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na wniosek organu pierwszej instancji z dnia 14 kwietnia 2020 r., zawiadomił ten organ, że świadczenie rentowe skarżącej uległo podwyższeniu do kwoty 1.939,08 zł netto (do wypłaty) i taka kwota została wypłacona za miesiąc marzec 2020 r. (k. 23 akt administracyjnych). Również skarżąca (działając przez kuratora) w piśmie z dnia 29 maja 2020 r. zawiadomiła organ pierwszej instancji o zmianie wysokości osiąganych dochodów w związku z podwyższeniem świadczenia rentowego.

Zgodnie z informacją przekazaną przez ZUS kwoty brutto świadczeń (przed odjęciem kwot zaliczek na składkę z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego oraz podatek dochodowy) wyniosły: 1.341,41 zł (renta rodzinna), 229,91 zł (dodatek pielęgnacyjny), 171,41 i 34,49 zł (ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny), 358,59 zł (świadczenie uzupełniające) oraz 4 zł (saldo rozliczenia roku podatkowego). Łączna kwota należnych świadczeń brutto wyniosła więc 2.139,81 zł, natomiast po uwzględnieniu różnicy wynikającej z pobranych zaliczek na składkę z ubezpieczenia zdrowotnego (120,73 zł) i na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych (80 zł) łączna kwota netto świadczeń została zredukowana do 1.939,08 zł. Informacje te są oczywiście zgodne z treścią z decyzji ZUS z dnia 27 listopada 2019 r. (k. 52 akt administracyjnych; odpis przedłożony przez pełnomocnika procesowego skarżącej), która jednak w zakresie ww. kwot operuje wartościami netto, a nie brutto.

Zaliczenie powyższych kategorii dochodów do całkowitego dochodu netto skarżącej było zgodne z treścią art. 8 ust. 3-4a u.p.s.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

1. 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
2. 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie art. 8 ust. 4 u.p.s. stanowi, że do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 nie wlicza się pewnych kategorii świadczeń lub innych dochodów. Przepis art. 8 ust. 4 pkt 5a) u.p.s. przewiduje, że do dochodu nie wlicza się świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, oraz pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego, w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych, w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Do kategorii tych szczególnych dochodów nie należą uzyskiwane przez skarżącą świadczenia w postaci ryczałtu energetycznego oraz dodatku kompensacyjnego. Świadczenia te nie stanowią jednorazowej pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i która może być przyznana w szczególności na: 1) częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego lub wyrobów medycznych;

1. 2) dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności. Stanowią one świadczenia przyznawane na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 2-3) cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., które nie podlegają odliczeniu od dochodu.

W sprawie nie miała również zastosowania regulacja, o której mowa w art. 8 ust. 4a u.p.s. Dla porządku należy również dodać, że skala zmiany sytuacji dochodowej nie pozwalała również na zastosowanie art. 106 ust. 3b u.p.s.

W dalszej kolejności należy stwierdzić, że przyznane skarżącej na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.s. usługi opiekuńcze są co do zasady odpłatne z możliwością uzyskania częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 50 ust. 6 u.p.s. właściwa rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miała uchwała Nr [...] Rady Miasta z dnia [...] czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, zmieniona uchwałą Nr [...] Rady Miasta z dnia [...] lutego 2007 r. Zgodnie z załącznikiem Nr 1 do uchwały z dnia [...] czerwca 2004 r. w brzmieniu nadanym przez uchwałę z dnia [....] lutego 2007 r. Rada ustaliła zasady wyznaczania wskaźnika procentowego kosztu usługi opiekuńczej lub specjalistycznej usługi opiekuńczej dla osób samotnie gospodarujących oraz osób w rodzinie. Wysokość powyższego wskaźnika jest uzależniona od wysokości osiąganych dochodów w świetle kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) lub pkt 2 (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie) u.p.s. W momencie orzekania o wysokości odpłatności kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) wynosiło 701,20 zł.

Uwzględniając wysokość dochodu osiąganego przez skarżącą co najmniej od marca 2020 r. (jakkolwiek z decyzji ZUS z dnia 27 listopada 2019 r. wynika, że podwyższona wartość świadczeń była wypłacana już od stycznia 2020 r.), należy stwierdzić, że zgodnie treścią załącznika Nr 1 do uchwały z dnia [...] czerwca 2004 r. w brzmieniu nadanym przez uchwałę z dnia [...] lutego 2007 r. wartość tego dochodu ukształtowała się w przedziale od powyżej 275 do 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynosząc 276,53 % powyższego kryterium (wynik proporcjonalnego zestawienia kwoty 1.939,08 zł i wartości kryterium w wysokości 701,20 zł). Dla powyższego przedziału wartość wskaźnika procentowego kosztu usługi opiekuńczej została ustalona w wysokości 40 %. W związku z tym zmiana wartości powyższego wskaźnika procentowego w zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej była w pełni prawidłowa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, że ustalenie podwyższonego wskaźnika procentowego kosztu usługi opiekuńczej z mocą wsteczną (od dnia wystąpienia zmiany sytuacji dochodowej, aczkolwiek – na co zwrócono już uwagę – istniała możliwość dalszego cofnięcia momentu ustalenia podwyższonej opłaty) było niedopuszczalne, Sąd stwierdza, że zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. W nauce prawa administracyjnego (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 5, s. 47 i n.) oraz orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że tego rodzaju wsteczna (retroaktywna) skuteczność temporalna decyzji wydawanych w sprawach ustalenia opłat lub odpłatności za świadczenia niepieniężne z zakresu pomocy społecznej znajduje uzasadnienie teoretyczne i normatywne w konstrukcji podstaw prawnych tego rodzaju spraw, zapobiegając również bezzasadnemu przerzucaniu ciężaru pokrywania kosztów świadczeń społecznych na Państwo i podmioty działające z jego upoważnienia.

Ze względu na to, że zmieniona decyzja ostateczna z dnia [...] grudnia 2019 r. przyznaje usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania dalsze dywagacje skargi na temat zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. (przepis ten dotyczy osoby przebywającej w domu pomocy społecznej) są nieporozumieniem.

Oczywiście bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Dowody przedłożone przez stronę nie mogły zmienić oceny prawnej organów w zakresie zmiany sytuacji dochodowej skarżącej i w związku z tym nie mogły zostać uwzględnione. Nie mogły także zostać naruszone ogólnie wskazane w skardze przepisy art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

Mając na względzie powyższe argumenty i przesłanki, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.