Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił wnioskowi E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując, że wnioskodawczyni ponosiła wydatki, także w czasie, gdy mogła przewidywać konieczność poniesienia kosztów sadowych. Ponadto podkreślił, że wnioskodawczyni często wnosi skargi do Sądu, w związku z czym ma świadomość związanych z tym kosztów, co tym bardziej powinno skłonić ją do poczynienia oszczędności. Jako bezzasadny ocenił podnoszony przez wnioskodawczynię argument udzielenia jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w innych sprawach.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawczyni nie zgodziła się z argumentacją przyjętą w uzasadnieniu wydanego przez referendarza postanowienia. Wskazała, że cała procedura zwolnienia od kosztów sądowych jest dla niej niezrozumiała. Z jednej strony wzywa się ją o przedstawienie ponoszonych przez siebie wydatków, by następnie uznać, że pozostają bez wpływu na rozpoznawany wniosek. Podkreśliła, że wszystkie poniesione wydatki były konieczne. Remont dachu, zapobiegał przeciekaniu, zaś realizacja inwestycji związanej z kanalizacją zwiększeniu komfortu życia. Podniosła, że jest osobą schorowaną i nie może liczyć na pomoc rodziny. Jedynie bratowa udzieliła jej pożyczki na remont, z której spłatą nadal zalega, przy czym zastrzegła, że pożyczka ta dotyczyć ma wyłącznie pokrycia kosztów remontu. Podniosła również, że od 19 lutego 2018 r. ma rehabilitację indywidualną w L. – 10 zabiegów, której koszt przekracza 800 zł. Jako dodatkowe koszty wskazała również konieczność zakupu aparatu słuchowego dla jej męża w kwocie 2,770 zł, z którego zakupu zrezygnowali ze względu na brak środków finansowych.
Wniesienie skargi uzasadnia groźbą utraty domu na skutek nielegalnie wybudowanego parkingu na działce nr 1220/2.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem rozpoznania jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który mieści się w zakresie wniosku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak również w innych postępowaniach jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej – art 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi instytucja prawa pomocy.
Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy została przewidziana dla najuboższej części społeczeństwa, dla której obowiązek poniesienia kosztów sądowych stanowiłby barierę w dostępie do Sądu, których sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych (prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź których pokrycie wiązałoby się z uszczerbkiem dla wydatków koniecznych w niezbędnym utrzymaniu (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Wydatki sądowe związane z dochodzeniem praw przed sądem nie mogą ustępować innym wydatkom wynikającym z umów cywilnoprawnych, czy też zakupom dóbr konsumpcyjnych innych niż niezbędne do życia, gdyż nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla obciążania kosztami sądowymi innych podatników znajdujących się w takiej samej bądź podobnej sytuacji do wnioskodawców.
Przyjęcie innej interpretacji sprowadzałoby instytucję prawa pomocy do - zasady, a nie jak wynika to z przepisów - wyjątku.
W ocenie Sądu informacje zwarte w złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniu uzupełnione następnie na wezwanie referendarza sądowego oraz w sprzeciwie od jego postanowienia, pozawalają stwierdzić prawidłowość wydanego przez referendarza postanowienia.
Wnioskodawczyni wraz z mężem utrzymuje się z emerytur, których miesięczna wysokość wynosi (959,59 zł Skarżącej i 1368,38 zł jej męża). Wykazany majątek to: dom "11x9m", nieruchomość rolna o pow. 0,62 ha nieużytkowana rolniczo, 0,47 ha lasu (bez możliwości dojazdu) i 0.49 ha-działka pod zalesienie. Koszt wydatków na leczenie to łącznie kwota 600-800 zł. Obciążenia to wydatki związane z koniecznym remontem domu, doprowadzeniem wody i kanalizacji, całkowity koszt wyniósł 13.000 zł, który skarżąca nadal spłaca po 500 zł miesięcznie.
Ponoszone przez wnioskodawczynię i jej męża wydatki to: 31,89 zł – telefon komórkowy jej męża, 31,98 zł – telefon stacjonarny 31,98 zł, energia elektryczna za dwa miesiące 116 zł - płatne 31 października 2017 r., 78.45 zł - płatne 15 grudnia 2017 r., 172,25 zł raty za zakup węgla, 122,80 zł (roczna opłata za wywóz śmieci), podatek od nieruchomości 77 zł za kwartał.
Po zsumowaniu powyższych kwot i przeliczeniu na 1 miesiąc kwota wydatków kształtuje się w wysokości 340 zł. Po doliczeniu do niej podanej przez wnioskodawczynię najwyższej kwoty ponoszonej na leczenie 800 zł, oraz wysokości raty pożyczki 500 zł, daje kwotę 1640 zł, która w porównaniu z kwotą dochodów 2.327,97 zł wskazuje na nadwyżkę dochodów w wysokości około 680 zł.
Zauważyć przy tym należy, że nie wszystkie wskazane wydatki są ponoszone stale, jak, choćby kwota przeznaczona na zakup węgla.
W sprzeciwie jako dodatkowy wydatek wskazała ubezpieczenie domu w wysokości 140 zł., a także wydatki związane z rehabilitacją w kwocie około 800 zł na trzy miesiące od lutego do kwietnia 2018 r.
Aktualnie koszty jakie wnioskodawczyni jest zobowiązana uiścić to kwota 500 zł z tytułu wpisu od wniesionej przez nią skargi.
W ocenie Sądu sytuacja wnioskodawczyni, choć nienajlepsza, nie kwalifikuje jej do przyznania wnioskowanej pomocy.
Wnioskodawczyni wraz z mężem mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a ponadto posiadają majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego i lasu. Choć jak twierdzi wnioskodawczyni dojazd do nich jest niemożliwy, to stanowią one źródło ewentualnego dochodu. Ponadto wnioskodawczyni wraz z mężem mają stałe źródło dochodu w postaci emerytur, które jak wyżej wykazano pozwalają na zaspokojenie bieżących potrzeb. W realizacji inwestycji skarżąca może liczyć na pomoc rodziny – bratowej, która udzieliła jej w tym celu pożyczki.
Jak wynika z pisma procesowego z dnia 14 grudnia 2017 r. wnioskodawczyni i jej mąż nigdy nie korzystali z pomocy społecznej, co świadczy o tym, że samodzielnie realizują własne potrzeby.
W świetle powyższego zdaniem Sądu nie ma podstaw do tego by koszty sądowe postępowania ze skargi wnioskodawczyni ponieść mieli inni podatnicy.
Powyższego stanowiska nie zmienia potrzeba zakupu aparatu słuchowego dla jej męża w kwocie 2770 zł. Choć niewątpliwie jest to wydatek zwiększający komfort życia i w pewnym zakresie niezbędny, nie można stwierdzić, na tle innych ponoszonych przez wnioskodawczynię wydatków, związanych z remontem, że nie jest on możliwy do poniesienia, czy też że pokrycie kosztów sądowych uniemożliwi jego poniesienia.
Skarżąca nie może przedkładać kosztów remontu domu czy realizacji kanalizacji przed zakupem aparatu słuchowego jej męża, a następnie pod pretekstem tego wydatku żądać opłacenia jej należności z budżetu państwa. O pomoc w zakresie zakupu aparatu słuchowego jej męża skarżąca może zwrócić się do instytucji pomocowych. Jak wynika z jej pisma z dnia 14 grudnia 2017 r. raz już korzystała z pomocy ośrodka Pomocy Rodzinie w S. w zakupie respiratora w kwocie 3,600 zł.
W ocenie Sądu wniesionego sprzeciwu nie uzasadnia również wskazana przez wnioskodawczynię kwota 800 zł, którą jak wskazała będzie zmuszona ponieść w związku z wyznaczoną jej rehabilitacją. Wnioskodawczyni w żaden sposób tej kwoty nie udokumentowała, a przy uwzględnieniu już i tak wysokich kosztów leczenia w kwocie 800 zł budzi ona wątpliwości Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.