Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2015 r. ([...] lipca 2015 r. – data wpływu do organu) W. G., powołując się na art. 118 ustawy z dnia 9.04.2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 ze zm.), zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w [...] o wypłatę jednorazowego odszkodowania w związku z chorobami powstałymi w związku ze szczególnymi właściwościami i warunkami służby.
Odpowiadając na powyższy wniosek, pismem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Dyrektor Zakładu Karnego w [...], poinformował o braku podstaw do skierowania wyżej wymienionego do [...] Komisji Lekarskiej w [...] w celu określenia procentowego uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby. Organ wskazał, że aktualnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej weszła w życie dnia 13 sierpnia 2010 r. Natomiast wcześniej obowiązująca ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) nie regulowania spraw związanych z jednorazowym odszkodowaniem wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby. Stosunek służbowy W. G. wygasł natomiast w dniu [...] kwietnia 2009 r., a zatem w dniu kiedy obowiązywały przepisy ustawy z 26 kwietnia 1996 r. nie przewidujące odszkodowania o jakie wnioskuje strona.
Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyżej opisane pismo Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...]. Skarżący wskazał, że jego choroba została stwierdzona orzeczeniami: nr [...] Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w [...] z [...] lutego 2009 r.; nr [...] Okręgowej Komisji Lekarskiej MSWiA w [...] z [...] kwietnia 2009 r. oraz nr [...] Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w R. z [...] kwietnia 2012 r. (które wydano już po wejściu w życie nowych regulacji). Nie zgodził się ze stanowiskiem organu wyrażonym w kwestionowanym piśmie, jako pozostającym w rażącej sprzeczności z zasadą równości obywateli wobec prawa. Skarżący zawnioskował o wypłatę, należnego mu jednorazowego odszkodowania wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami pracy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Organ podtrzymując stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...] lipca 2007 r., wskazał dodatkowo na kwestię braku właściwości sądów administracyjnych do rozpoznawania spraw dotyczących jednorazowego odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres sądowej kontroli administracji określony został w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej jako "P.p.s.a."). Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej od aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2 P.p.s.a.
Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia skargi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie obejmującym orzekanie jedynie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądowa kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 P.p.s.a.).
Z powyżej cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że podstawową przesłanką dopuszczalności skargi jest wymóg, by zaskarżona forma działania administracji publicznej należała do kategorii takich aktów lub czynności, które są kontrolowane przez sąd administracyjny.
W przedmiotowej sprawie skarga W. G. dotyczy pisma Dyrektora Zakładu Karnego w [...], którym wyżej wymieniony organ udzielił odpowiedzi na wniosek o ustalenie prawa do jednorazowego odszkodowania przysługującego z uwagi na uszczerbek na zdrowiu spowodowany wypadkiem lub chorobą powstałą w związku ze szczególnymi właściwościami i warunkami służby.
Stwierdzić zatem należy, że przedmiot skargi W. G. nie mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych, nie stanowi bowiem skargi na działanie organów administracji publicznej bądź też na ich bezczynność w rozumieniu wyżej wskazanego katalogu.
W piśmie tym udzielono skarżącemu wyjaśnień co do obowiązującego stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz poinformowano o braku podstaw prawnych do skierowania wyżej wymienionego do [...] Komisji Lekarskiej w celu określenia procentowego uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby.
Pismo to nie może zostać uznane z decyzję administracyjną, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), nie rozstrzyga bowiem merytorycznie indywidualnej sprawy skarżącego (art. 104 § 1 i § 2 k.p.a.).
Nadto zauważyć należy, że skarżący W. G., jako były funkcjonariusz służby więziennej domaga się wypłaty jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu pozostającego w związku z pełnioną służbą, potwierdzonego właściwym orzeczeniem. Dochodzone przez skarżącego roszczenie – jednorazowe odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu pozostającego w związku ze służbą - ma swoje źródło w stosunku służbowym, który łączył go ze Służbą Więzienną. Sprawa taka podlega rozpatrzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2010 r., nr 79, poz. 523 ze zm. zwana dalej "u.s.w."), a prawo do w/w jednorazowego odszkodowania wynika z art. 118 ust. 1 u.s.w. Tryb, terminy i sposób ustalania odszkodowania oraz przełożonych właściwych do ich przyznawania określa natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lipca 2010 r. w sprawie postępowania dotyczącego przyznawania odszkodowań i zwrotu kosztów zaopatrzenia w wyroby medyczne funkcjonariuszom Służby Więziennej (Dz.U. z 2010 r., nr 142, poz. 957).
W art. 217 ust. 2 u.s.w. postanowiono, że przez sprawy ze stosunku służbowego należy rozumieć: nawiązanie stosunku służbowego, powoływanie oraz mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska służbowe, przenoszenie, odwoływanie i zwalnianie ze stanowisk służbowych, nadawanie stopni Służby Więziennej, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, stwierdzanie wygaśnięcia stosunku służbowego, ustalanie uposażenia, przyznawanie świadczeń pieniężnych oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, ustaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy. Zarazem art. 220 u.s.w. stanowi, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy.
Natomiast z przepisów art. 218 ust.1 i ust. u.s.w. wynika, że sprawy dotyczące: zwolnienia ze służby, przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, zawieszenia w czynnościach służbowych - rozstrzyga się w formie decyzji, od której służby funkcjonariuszowi prawo wniesienia odwołania do wyższego przełożonego. Do postępowań w tych sprawach stosuje się, z mocy art. 218 ust. 4 u.s.w., przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, a od decyzji organu odwoławczego przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w P.p.s.a. (art. 218 ust. 5 u.s.w.). Przepisy art. 219 u.s.w. regulują sprawy wynikające z podległości służbowej, podlegające załatwieniu w formie rozkazu personalnego.
Z powyższego wynika, że uregulowania obecnie obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej zasadniczo przewidują w sprawach służbowych funkcjonariuszy tej służby właściwość sądu powszechnego. Sąd administracyjny jest właściwy wyłącznie w sprawach, o których mowa w art. 218 ust. 1 u.s.w., co odpowiada regulacji art. 184 Konstytucji RP. W zakresie pozostałych roszczeń w sprawach wyraźnienie niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 (lub innych przepisach) właściwy jest sąd powszechny, co wynika z przepisu art. 177 Konstytucji RP. W §12 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 22 lipca 2010 r. postanowiono, że w sprawie odszkodowania organ odszkodowawczy wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia (§13 ust. 1 rozporządzenia).
Natomiast zgodnie z §13 ust. 4 rozporządzenia od decyzji organu wyższego stopnia przysługuje odwołanie do sądu właściwego w sprawach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Unormowanie to jest zatem zgodne z art. 220 u.s.w.
Skoro sprawa roszczenia wypłaty jednorazowego odszkodowania, jako mająca swoje źródło w stosunku służbowym w rozumieniu art.217 ust. 2 u.s.w. podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej, od której służby odwołanie do sądu właściwego w sprawach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, to właściwość sądu administracyjnego w sprawie skargi na taką decyzję administracyjną nie zachodzi.
W tych okolicznościach, uznać należy, że sprawa nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego, a skarga podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a.