Uzasadnienie
M. G. w wyniku wezwania do solidarnego uiszczenia wraz z B. G. wpisu w kwocie 300 zł od wniesionej przez nich skargi, powołując się na niskie dochody i stan zdrowia, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych; żądanie to podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF.
W uzasadnieniu wskazał na brak środków do jego uiszczenia. W związku z przebytym w 2009 r. udarem mózgu, ciągłych nakładów finansowych wymaga jego stan zdrowia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną (współskarżącą), utrzymując się z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości odpowiednio 1000 i 1600 zł netto. Jako ponoszone wydatki wykazał czynsz za mieszkanie – 400 zł, utrzymanie mieszkania – 300 zł, zakup lekarstw – 350 zł, wizyty u lekarza neurologa – 200 zł, badania neurologiczne – 200 zł, rehabilitację – 200 zł oraz spłatę kredytu hipotecznego – 750 zł, zaś jako posiadany majątek mieszkanie o pow. 44 m² oraz dom do remontu o pow. 75 m². Jako załącznik do wniosku skarżący przedłożył kartę wypisową z leczenia szpitalnego z 2009 r. z wynikami badań oraz karty informacyjne z 2010 r. dot. przebytej rehabilitacji oraz leczenia uzdrowiskowego.
Ponieważ dane te z uwagi na brak dostatecznych danych nt. ponoszonych wydatków oraz stanu majątkowego uznano za niewystarczające do jednoznacznej oceny zasadności wniosku, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wezwano skarżącego do:
- a) wyjaśnienia, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i żony wiązałoby się jednorazowe poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi,
- b) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności,
- c) wskazania sposobu wykorzystania zabudowanej nieruchomości położonej w F. oraz kosztów i źródeł jej utrzymania (opłaty, remonty, inwestycje – w tym budowa ogrodzenia itp.),
- d) wskazania daty zaciągnięcia spłacanego kredytu hipotecznego, przeznaczenia pozyskanych w ten sposób środków oraz długości okresu pozostałego do spłaty,
- e) wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych oraz średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją,
- f) przedłożenia, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych,
- g) przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość rat spłacanego kredytu hipotecznego (o ile nie wynikało to z wyciągów z rachunków bankowych),
- h) przedłożenia kserokopii dowodów (rachunków, faktur) potwierdzających wysokość miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, telefon itp.) oraz wysokość miesięcznych wydatków na zakup leków, prywatne wizyty lekarskie, badania neurologiczne i rehabilitację (stanowiących - zgodnie z informacjami zawartym w formularzu PPF - stałe i do tego znaczne obciążenie domowego budżetu).
Doręczone wnioskodawcy 29 października 2015 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało bez odpowiedzi. Ostatniego dnia terminu, tj. 5 listopada 2015 r., skarżący tytułem wpisu od skargi dokonał wpłaty kwoty 200 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a).
Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie.
M. G. mimo powoływania się na brak środków finansowych i wydatki związane z leczeniem wskazanej wyżej przesłanki nie wykazał i nie wyjaśnił, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mógłby wraz z żoną w związku z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych zaspokoić. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12. W przedstawionych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, by takie zagrożenie dotyczyło wnioskodawcy i jego żony. Mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów w łącznej wysokości 2600 zł miesięcznie, które jak wynika z analizy udzielonych informacji, zabezpieczają ich wszystkie podstawowe potrzeby życiowe.
Pod pojęciem tym nie kryje się ogół normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji i do których w ich przypadku należy zaliczyć opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, koszty leczenia, zakupu żywności, odzieży, środków czystości. Wśród wymienionych kwotowo przez skarżącego we wniosku PPF znalazły się tylko te związane z utrzymaniem mieszkania i leczeniem, niemniej nie budzi wątpliwości, że w osiąganych dochodach także pozostałe z w/w muszą mieć pełne pokrycie, skoro stać go na ponoszenie dodatkowych wydatków na utrzymanie drugiej z posiadanych nieruchomości, tj. związanej z przedmiotem sprawy, położonej w F., zabudowanej domem i czynienie na nią nakładów (w tym na budowę ogrodzenia). Wydatki związane z tą nieruchomością – wobec koncentracji zdecydowanej większości czynności życiowych w zajmowanym mieszkaniu – nie mogą być uznane za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi.
Dotyczy to również wydatków przeznaczanych na spłatę kredytu hipotecznego, gdyż podejmując decyzję o zaciągnięciu zobowiązania, wnioskodawca wraz z żoną musieli się liczyć z wymogiem jego spłaty, a więc posiadać zdolność kredytową niezależną od koniecznych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Nie zostało co prawda wyjaśnione, którą z nieruchomości kredyt ten obciąża (mieszkanie czy dom), niemniej zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 19 grudnia 2012 r. I FZ 453/12, okoliczność posiadania przez wnioskodawcę kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej w celu uzyskania kredytów w znacznej wysokości wskazuje na płynność finansową). Co do zasady, z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają też wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych.
Dokładnemu ustaleniu wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę możliwości wywiązania się przez skarżącego z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) miało służyć skierowane do niego wezwanie. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Niezależnie więc od tego, że informacje zawarte w formularzu PPF już wstępnie wskazywały na brak zasadności przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych zarówno w całości jak i w części, brak ustosunkowania się przez niego do kwestii objętych wezwaniem nie pozwalał na ustalenie "szczególnych okoliczności", które mimo wszystko mogłyby uzasadniać podjęcie odmiennego rozstrzygnięcia.
Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Bez wpływu na to pozostaje omyłkowe wskazanie w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów kwoty wpisu od skargi (200 zł); w tym zakresie wiążący jest doręczony wnioskodawcy i jego żonie odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego z dnia 14 września 2015 r., w którym jego kwotę określono na 300 zł.
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi).
Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.