Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zawieszenia postępowania dotyczącego umorzenia zadłużenia tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Po otrzymaniu odpisu tego wyroku J. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia. Wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej (z uwagi na zły stan zdrowia) i materialnej. Nie pracuje, bowiem nie ma pracy w "Kraju naszym" oraz opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Ponadto, w 2014 r. miał wypadek, a skutkiem tego jest niewładna ręka. Pozostaje także pod kontrolą poradni okulistycznej z uwagi na choroby oczu. Zwrócił uwagę na wysokie zadłużenie alimentacyjne. Matka strony jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,41 ha. Pobiera ona rentę w wysokości 934 zł i zasiłek opiekuńczy w wysokości 153 zł, natomiast dochód skarżącego to kwota 520 zł z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stałe wydatki strony to: energia elektryczna – 100 zł, woda i ścieki – 50 zł, telefon – 60 zł, gaz – 100 zł, lekarstwa – 200 zł, ubezpieczenie domu – 37,5 zł, wywóz śmieci – 16 zł, podatek rolny i "spółka wodna" – 11 zł, opał – 167 zł, środki czystości – 100 zł, paliwo – 100 zł, alimenty – 100 zł.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Jeśli rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, wówczas postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu – art. 249 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a. Z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie organu administracji w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Kwestionowane przez skarżącego postanowienie dotyczy zawieszenia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na to, że sprawa powyższa mieści się w kategorii spraw, o których mowa w wymienionym przepisie, to postępowanie z wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć w oparciu o powołane regulacje.
W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w częściowym zakresie obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata. Przesłanką jego przyznania jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie powyższego spoczywa przy tym na stronie ubiegającej się o wsparcie, na co wyraźnie wskazuje brzmienie tego ostatniego przepisu.
Zdaniem rozpoznającej niniejszy wniosek, w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do ustanowienia na rzecz J. W. zawodowego pełnomocnika. Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji, bowiem cierpi na schorzenie oczu oraz na skutek wypadku w 2014 r. doznał uszczerbku na zdrowiu (6 %). Ponadto, opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Należy jednak zauważyć, że, zarówno skarżący, jak i jego matka uzyskują stałe dochody. Wprawdzie ten pobierany przez stronę jest niski (520 zł z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką), jednak ma charakter stały. Rodzina ma także zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, zaś wskazane dochody pozwalają jej na zaspokojenie nie tylko podstawowych potrzeb. Do tych wydatków nie mających znamiona koniecznych należy zaliczyć np. wydatek na telefon (60 zł) czy paliwo (100 zł), jak też wymiar wydatku na środki czystości (100 zł). Jak już zaś wyżej wskazano, pierwszeństwo przed kosztami postępowania ma, w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – wyłącznie zaspokojenie potrzeb decydujących o egzystencji.
Skarżący w niniejszej sprawie korzysta już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem jedyne koszty, które w sprawie musiałby ewentualnie ponieść to wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika.
Z ustawowych regulacji dotyczących instytucji prawa pomocy wynika wprost, że przesłanką jego przyznania jest zła sytuacja materialna strony ubiegającej się o pomoc. Nie można jednak również zapominać, że finansowanie tej instytucji odbywa się ze środków publicznych, których ilość jest ograniczona. Tym samym, referendarz sądowy (sąd) jako dysponent tych środków zobligowany jest do czuwania nad zasadnością ich wydatkowania w każdej sprawie.
Podkreślenia wymaga, że skarżący w złożonym wniosku wyraził wolę zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku tut. Sądu z dnia 23 marca 2017 r., jednak nie złożył on w ustawowym terminie siedmiu dni wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, która to czynność warunkuje następnie skuteczne złożenie skargi kasacyjnej. Poza tym, skarżący wielokrotnie korzystał już przed tut. Sądem z pomocy ustanowionego na jego rzecz zawodowego zastępcy prawnego, a zdecydowana większość tych spraw dotyczyła różnych kwestii, lecz łączących się zawsze z zadłużeniem strony z tytułu alimentów na rzecz dzieci. W dwóch z tych spraw (sygn. akt II SA/Rz 223/14 i II SA/Rz 153/15), które odnosiły się do odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego skargi strony zostały oddalone. Pierwsza z tych wskazanych spraw jest prawomocnie zakończona.
Mając to wszystko na uwadze uznano, że niezasadnym byłoby ustanowienie na rzecz skarżącego pełnomocnika finansowanego ze środków Skarbu Państwa. Strona zamierzając realizować swoje prawa na drodze sądowej musi liczyć się z wydatkami z tym związanymi. Zwłaszcza zaś, gdy już z mocy ustawy nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zobligowana jest do podjęcia wszelkich możliwych starań celem wygospodarowania środków na wynagrodzenie dla pełnomocnika z wyboru. Jest to w obecnych czasach tym łatwiejsze, że wobec dużej konkurencji na rynku prawniczym możliwe jest umówienie się z takim pełnomocnikiem co do terminu zapłaty i jego odroczenie bądź też co do uiszczania wymaganej płatności w ratach.
Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.