Uzasadnienie
J. S. złożył do sprawy II SA/Rz 1266/11 wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata. Sprawa o podanej wyżej sygnaturze nie została zakończona do chwili obecnej przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie (dalej WSA). Na obecnym etapie postępowania strona zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł z tytułu wniesienia skargi na niewykonanie wyroku WSA.
Pismem z dnia 10 stycznia 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskującego J. S. do:
- 1) nadesłania wyciągu z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżącego i pozostałych członków jego rodziny przedstawiających wszelkie operacje na tych rachunkach za okres miesięcy grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r.,
- 2) podania miesięcznych kosztów utrzymania samochodu osobowego,
- 3) wyjaśnienia czy skarżący otrzymuje dopłaty do posiadanych gruntów rolnych, jeżeli tak to, w jakiej wysokości, jeżeli skarżący lub członkowie jego rodziny nie otrzymują dopłat do gruntów rolnych należy podać przyczyny tego stanu,
- 4) nadesłania zeznań podatkowych J. S. oraz H. S. za ostatnie dwa lata kalendarzowe.
- 5) udokumentowania za pomocą kopii faktur i rachunków wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz udokumentowanie wysokości zobowiązań kredytowych,
- 6) wyjaśnienia czy członkowie rodziny korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej.
Odpowiedź na to wezwanie wpłynęła do Sądu w terminie dniu 18 stycznia 2012 r. Strona wyjaśniła, że utrzymanie samochodu osobowego kosztuje miesięcznie 130 zł. Nie opłaca KRUS, nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych. Nie posiada kopii zeznań podatkowych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Do pisma załączono harmonogram spłat kredytu na kwotę 22 617,53 zł oraz kserokopie wpłat za gaz, elektryczność, wodę oraz kanalizację.
Stwierdzono, co następuje:
W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy ciężar wykazania przesłanek uprawniających do uzyskania tego prawa spoczywa w całości na stronie. Działania śledcze mogą być podejmowane przez wyznaczonego referendarza sadowego wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek strony wzbudza wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Kolejność faz postępowania rozpoznawczego wyznacza treść art. 252 § 1 oraz 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej P.p.s.a.).
Należy wyjaśnić, iż w sprawach prawa pomocy postępowanie rozpoznawcze ogranicza się do dokumentów źródłowych i oświadczeń składanych przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy (art. 255 P.p.s.a.). Rozpoznając wniosek referendarz nie może prowadzić postępowania poza granice wyznaczone przez art. 255 p.p.s.a. w tym nie może występować do innych organów i instytucji o dostarczenie dokumentów mogących mieć wpływ na ocenę wniosku strony ubiegającej się o prawo pomocy. Postępowanie w tym przedmiocie opiera się na zasadzie kontradyktoryjności o czy świadczy nie tylko art. 255 p.p.s.a. a przede wszystkim art. 246 tej ustawy.
Dokładnemu ustaleniu zdolności majątkowych J. S. oraz członków jego rodziny miało służyć wezwanie skierowane do strony w dniu 10 stycznia 2012 r. Pomimo właściwego doręczenia wezwania, J. S. nie wykonał w pełni nałożonych na niego obowiązków. Podstawy prawne i faktyczne nałożonych na wnioskującego obowiązków nie mogą być kwestionowane. Wyjaśnieniu rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy ma służyć powołana wyżej regulacja art. 255 p.p.s.a. Natomiast dokumenty źródłowe, o które został wezwany J. S. wymieniają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Postępowanie uzupełniającego w sprawie J. S. zostało przeprowadzone ze względu na wątpliwości, jakie zrodziły się przy ustalaniu okoliczności majątkowych opisanych we wniosku PPF.
Skierowane do strony wezwanie obligowało do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mających przedstawiać operacje na tych rachunkach za grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r. Na podstawie tych rachunków referendarz sądowy zamierzał ustalić rzeczywiste wpływy i wydatki strony wnioskującej. Nadesłane do WSA pismo Banku [...] przedstawiające harmonogram spłat udzielonego kredytu dowodzi jedynie temu, że strona posiada rachunek bankowy jednak dla potrzeb przyznania prawa pomocy nie zamierza przedstawić wyciągów z tego rachunku. Udzielenie skarżącemu kredytu w dość znacznej, jak na ujawnione we wniosku PPF dochody, potwierdza jedynie, że strona posiada zdolność kredytową, czyli zdolność spłaty zaciągniętych zobowiązań. Ponieważ skarżący jest w stanie wypełniać swe zobowiązania wobec banku to tym bardziej powinien spłacać zobowiązania publiczno – prawne a więc koszty i wydatki sądowe.
Strona nie może przerzucać kosztów wszczętych przez siebie postępowań sądowych na społeczeństwo, jeżeli posiada zdolność wywiązywania się z kredytów bankowych. Ponadto strona nie nadesłała zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. J. S. to zaniechanie tłumaczy nie posiadaniem tych zeznań. Jego wyjaśnienie nie można uznać za odpowiadające prawdzie. Dokumenty o takim znaczeniu dla obowiązków finansowych jak zeznania podatkowe, obywatele przechowują przez dłuższy czas na celów kontroli podatkowej, czy uzyskania kredytów bankowych. Dbałość o stan tych dokumentów powinien wykazywać J. S. nie tylko z tego powodu, że korzysta z kredytów bankowych. Od J. S. można wymagać przedstawienia zeznań podatkowych skoro jest w stanie dostarczać dokumenty urzędowe mające potwierdzać stan ubóstwa rodziny.
Ponieważ J. S. nie odpowiedział na skierowane do niego wezwania referendarza sądowego, to nie spełnił przesłanek przyznania prawa pomocy. Strona nie współpracując w wyjaśnianiu swej pozycji majątkowej i osobistej nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
Opierając się na przedstawionych przez J. S. oświadczeniach należy stwierdzić, iż jest on w stanie ponieść wysiłek związany z kosztami niniejszego postępowania. Strona posiada lokal mieszkalny, gospodarstwo rolne z którego może czerpać pożytki w postaci podstawowych produktów żywnościowych a także samochód osobowy. Należy podkreślić, że wnioskujący świadomie rezygnuje z dopłat do gruntów rolnych. Strona na poczet należności sądowych oraz w celu ustanowienia zawodowego prawnika może poczynić oszczędności dzięki ograniczeniu wydatków na utrzymanie samochodu osobowego. Utrzymanie samochodu osobowego nie wchodzi w zakres utrzymania koniecznego osoby fizycznej. Innymi słowy, bez osobistego środka transportu można się obyć i nadal egzystować w obecnych warunkach społecznych i gospodarczych. Potrzeby transportowe, w tym wizyty lekarskie, członkowie rodziny mogą zaspokoić dzięki środkom komunikacji publicznej. Suma oszczędności po kilku miesiącach ulegnie stosunkowemu zwielokrotnieniu, co pozwoli bez obawy o stan utrzymania rodziny S. wywiązać się z obowiązków publicznoprawnych wobec Państwa.
Z tych powodów należało odmówić przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.