Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu M.S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w M. ul. [...].
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1, art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm. – zwana dalej "ustawą").
Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że na wniosek P. S., właściciela lokalu mieszkalnego w M. przy ul. [...], wszczęte zostało postępowanie w sprawie wymeldowania M.S. Po przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy [...] decyzją z [...] października 2019 r. orzekł o wymeldowaniu wyżej wymienionej z pobytu stałego z lokalu położonego w M. przy ul. [...]. W toku postępowania ustalono, że M.S. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego od dnia 1 lutego 2019 r. i nie posiada w nim żadnych swoich rzeczy osobistych.
Odwołanie od tej decyzji złożyła M.S. – reprezentowana przez pełnomocnika adw. A.M., zawnioskowała o jej uchylenie w całości i orzeczenie o odmowie wymeldowania jej z miejsca pobytu stałego. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 104 k.p.a. w zw. z art. 35, art. 31 ust. 1, art. 33 ust. 1 ustawy oraz przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 8, art. 11 k.p.a. Wskazała na pominięcie dowodów świadczących o braku dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego, jak również pominięcie jej woli powrotu do miejsca zamieszkania. Wyjaśniła, że podjęła kroki prawne zmierzające do umożliwienia jej powrotu do wskazanego miejsca zamieszkania.
Wojewoda [...] powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępie podał, że zgodnie z art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje obywatel polski, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.
W ocenie Wojewody organ I instancji należycie, zgodnie z przepisami k.p.a. ustalił stan faktyczny sprawy. Wynika z niego, że M.S. trwale opuściła lokal mieszkalny w M. przy ul. [...]. Powołując się na zeznania świadków organ wskazał, że obecnie wyżej wymieniona nie posiada ona kluczy do lokalu (właściciel ich nie udostępnił). Ustalono także, że M.S. zgłaszała 4 razy na Policję niewłaściwe zachowanie męża. Policja sporządziła notatki służbowe, nie zostało wszczęte żadne postępowanie karne. Obecne centrum życiowe M.S. nie znajduje się w lokalu w M. ul.[...]. Nie nocuje tam, nie spożywa posiłków i nie odbiera korespondencji. Nadto sama odwołująca potwierdza, że opuściła lokal.
Zdaniem Wojewody fakt nie podjęcia przez stronę żadnych kroków na drodze prawnej w celu powrotu do lokalu w M. przy ul. [...] 70 jest wystarczającą przesłanką do wymeldowania jej z ww. lokalu. Odwołująca nie wnosiła do sądu wniosku o ochronę naruszonego posiadania lokalu, ani pozwu o utrudnianie korzystania z lokalu oraz nie zgłaszała faktu braku kluczy do lokalu. Twierdziła, że była źle traktowana przez męża, że stosował przemoc, lecz nie wskazała jakiego rodzaju była to przemoc. Wojewoda wskazał, że w trakcie wspólnego zamieszkiwania w lokalu w M. nie zgłaszała faktu stosowania wobec niej przemocy.
Nadto z informacji pełnomocnika strony wynika, że procedura "Niebieskiej Karty" nie mogła być prowadzona przez MOPS w [...], gdyż M.S. nie zamieszkuje w M. Wojewoda podkreślił, że opuszczenie lokalu przez odwołującą należy rozpatrywać także w aspekcie "zamiaru" powrotu jej do lokalu w M. ul. [...]. Oceniając zamiar stałego pobytu w danym miejscu nie można opierać się wyłącznie na deklaracjach osoby. Wprawdzie odwołująca wyraża wolę powrotu do lokalu, jednak do zrealizowania swojej woli konieczna jest zgoda właściciela przedmiotowego lokalu. P.S. takiej zgody nie wyraża (o czym świadczy złożony wniosek o wymeldowanie).
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda wyjaśnił, że decyzja wydana została na podstawie dowodów zebranych zgodnie z przepisami k.p.a., a stan faktyczny ustalono prawidłowo. Zarzut dotyczący woli powrotu do lokalu, wynikający z faktu złożenia do sądu powszechnego pozwu o rozwód wraz z wnioskiem o ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego lokalu w sytuacji gdy strona sama go opuściła, jest nietrafny. Zebrany materiał dowody w przedmiotowej sprawie w postaci dowodów osobowych i rzeczowych był wystarczający w rozumieniu przepisów k.p.a. do wydania decyzji administracyjnej. Wojewoda nie dał wiary zeznaniom świadków [...], odnośnie kwestii braku dobrowolności opuszczenia lokalu przez M.S. Nie byli oni bowiem naocznymi świadkami opuszczenia lokalu przez wyżej wymienioną, nadto wiedzę o sytuacji rodzinnej mają od niej samej. Pozostali świadkowie [...] potwierdzają fakt dobrowolnego opuszczenia lokalu przez M.S.
Dołączone jako dowód do akt sprawy nagranie na nośniku cyfrowym wypowiedzi P.S. zdaniem organu trudne jest do oceny okoliczności i czasu zdarzenia. Nadto brak na nim nagrania wypowiedzi drugiej strony (M.S.).
Końcowo Wojewoda stwierdził, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w danym lokalu. Ewidencja ludności ma charakter porządkowy, co oznacza, że zameldowanie nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu. Jeżeli M.S. po rozstrzygnięciu sprawy rozwodowej w sądzie powszechnym zamieszka ponownie w lokalu w M., ul. [...], będzie mogła ponownie się w nim zameldować.
Skargę na powyższą decyzję złożyła M.S. wnioskując o jej uchylenie wraz poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Skarżąca kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 35 w zw. z art. 31 ust. 1 i art. 33 ust. 1 ustawy poprzez wydanie decyzji o jej wymeldowaniu z miejsca zamieszkania z domu położonego w M. ul. [...], pomimo braku zaistnienia przesłanek uzasadniających wydanie decyzji o tej treści.
Zarzuciła także obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść decyzji poprzez naruszenie:
- - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania w sprawie i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego dla obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy, zaniechanie faktycznego rozpoznania i rozpatrzenia materiału dowodowego zalegającego w aktach sprawy, poprzez całkowite pominięcie dowodów świadczących o braku dobrowolności opuszczenia przez nią lokalu mieszkalnego, jak też jej uzewnętrznionej woli powrotu do miejsca zamieszkania - domu położonego w miejscowości M. i podjęcia w tym kierunku odpowiednich kroków prawnych;
- - art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez działania Wojewody w sposób wpływający na pogłębienie braku zaufania strony dla działania organów administracji publicznej, w drodze niezrozumiałego i wybiórczego wyjaśnienia w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu; pominięcie dowodów świadczących o braku dobrowolności i trwałości opuszczenia przez nią lokalu i podjęcie możliwych kroków prawnych celem umożliwienia jej powrotu do lokalu położonego w M. przy ul. [...]. Zarzuciła pominięcie dowodów świadczących o braku dobrowolności w podjęciu decyzji o wyprowadzeniu się w sytuacji gdy była ofiarą przemocy fizycznej, psychicznej i ekonomicznej; sytuacji jej i jej córki A. będącej świadkiem sytuacji stosowania przez jej męża P.S. przemocy, a których chciała sobie i ośmioletniemu dziecku oszczędzić, podejmując decyzję o "ucieczce" z domu; pozostawienia pod adresem: [...] ul. [...] dorobku swojego życia - majątku, który gromadziła wspólnie z mężem od [..].04.2006 r., tj. od czasu zawarcia związku małżeńskiego, w trakcie którego nie zawierali z mężem umów wyłączających wspólność majątkową;
- - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych z przekroczeniem zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów bez należytego rozważenia całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności poprzez pominięcie dowodów świadczących o braku dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu mieszkalnego o który dbała i troszczyła się, w który przez lata inwestowała pieniądze pochodzące z jej pracy zarobkowej, prezentów, darowizn od jej rodziców i podjęcia kroków prawnych dążących do umożliwienia jej godnego powrotu pod adres miejsca zameldowania - w tym, treści pozwu o rozwód (kopie przedłożyła do akt postępowania), nagrań świadczących o stosowanej wobec niej przemocy ze strony męża, podczas wspólnego zamieszkiwania, a która bezpośrednio wpłynęła na jej decyzję "ucieczki" wraz z dzieckiem z domu;
- - naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie zagadnień wstępnych w treści decyzji do czasu ustalenia przez Sąd Okręgowy w [...] sposobu wspólnego korzystania z lokalu położonego w M. przy ulicy [...], w toczącej się od [...].06.2019 r. sprawie o rozwód.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Sądy administracyjne po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie z normami prawnymi – proceduralnymi i materialnymi – a ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, co może uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków zawartych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych treścią zaskarżonego aktu.
W opisanym wyżej zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia, a tym samym kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2019 r., orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu położonego w M. przy ul. [...].
Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.), a w szczególności art. 35 stanowiący, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzje w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.
Z powyższych przepisów jasno wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności.
Przypomnieć tu należy, że w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (publ. OTK-A 2002/3/34) Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki dłużnika"). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mający także związek z ochroną praw i interesów jednostki.
W wyroku tym nadto stwierdzono, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".
Treść cyt. wyżej art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego pozwalają stwierdzić, że celem instytucji wymeldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, iż dane uwidocznione w ewidencji ludności są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Trzeba też podkreślić, że wykonanie obowiązku meldunkowego nie ma w zasadzie nic wspólnego z tytułem prawnym legitymującym do przebywania w lokalu, spory zaś na tle majątku regulowane są przepisami prawa cywilnego i podlegają kognicji sądów powszechnych.
Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). W rozumieniu tego przepisu, miejsce stałego pobytu danej osoby, to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r., IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Z powyższej definicji pobytu stałego wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, konieczne jest fizyczne zamieszkiwanie pod oznaczonym adresem oraz wola stałego przebywania w tym miejscu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2015 r., II SA/Po 563/15).
Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy cyt. wcześniej, jak przyjmuje się konsekwentnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., II OSK 851/09). Dobrowolność musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby, a nie z bezprawnego działania innych osób. Natomiast o trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych. O takiej trwałości można mówić także wtedy, gdy zainteresowana osoba nie ma zamiaru powrotu do miejsca swojego zameldowania (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 24 lipca 2014 r., II SA/Sz 298/14). Podkreślić nadto należy, że jeżeli osoba zameldowana na pobyt stały zostaje usunięta z lokalu nawet wbrew jej woli, ale jednocześnie w innym lokalu faktycznie mieszka i koncentruje w nim swoje sprawy życiowe, to w takiej sytuacji odmowa wymeldowania oznaczałaby w rzeczywistości utrzymywanie fikcji, podważającej tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności, a nie jest to – co oczywiste – stan pożądany (zob. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 2014 r., II SA/Rz 384/14 i z dnia 9 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1000/14).
W kontrolowanej sprawie opisane przesłanki wymeldowania z pobytu stałego zostały spełnione. Wbrew zarzutom skargi, postępowanie poprzedzające wydanie skarżonej decyzji zostało przeprowadzone z zachowaniem zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. (legalizmu, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) oraz reguł dowodowych określonych w art. 75 i nast. k.p.a. W konsekwencji prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy doprowadził do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał organom administracji podstawy do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Należy podkreślić, co znajduje wsparcie w zebranych dowodach i nie jest sporne, że skarżąca w lutym 2019 r. opuściła miejsce pobytu stałego (przy ul. [...] w M.) i faktycznie wraz z córką mieszka w innym lokalu, tj. przy ul. [...] w J., koncentrując w nim swoje sprawy życiowe. Bezsporne też jest, że do lokalu przy ul. [...] nie ma dostępu (nie posiada do niego kluczy), postępowanie o jej wymeldowanie z w/w lokalu wniósł jej mąż P.S., będący właścicielem domu mieszkalnego przy ul. [...]. Skarżąca twierdząc, że opuściła lokal wskutek stosowanej wobec niej przez męża przemocy, nie skorzystała z powództwa posesoryjnego, a więc środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań właściciela lokalu za bezprawne.
Nie zawiadomiła też organów ścigania o podnoszonych przez nią okolicznościach w jej ocenie przymusowego opuszczenia lokalu. W pozwie o rozwód, złożonym dopiero po wszczęciu postępowania o wymeldowanie, skarżąca wniosła o orzeczenie o sposobie korzystania z wspólnego mieszkania przy ul. [...] w M. W tej sytuacji chęć zamieszkania przez skarżącą w dotychczasowym miejscu zameldowania pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wcześniej wyjaśniono przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymanie zameldowania skarżącej przy ul. [...], prowadziłoby bez wątpienia do utrzymywania fikcji meldunkowej.
Nadmienić jedynie wypada, że w piśmie z dnia 15 czerwca 2020 r. nadesłanym do Sądu P.S. wniósł o oddalenie skargi uznając, że decyzja o wymeldowaniu skarżącej jest prawidłowa i zgodna z art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Reasumując, należy uznać, że organy obu instancji zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego.
Dlatego skarga na podstawie art. 151 P.p.s.a. została oddalona.