Uzasadnienie
do wyroku z dnia 23 czerwca 2009 r.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 2 KPA po rozpatrzeniu odwołania M. Z. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie przejścia pojazdu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, utrzymał w mocy skarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podniesiono, iż w dniu 12 października 2006 r. dokonano usunięcia z drogi ciągnika rolniczego o numerze rejestracyjnym [...], będącego własnością M. Z. i umieszczono go na parkingu strzeżonym [...] w M. przy ul. P. [...]. Przyczyną powyższego był brak posiadania polisy ubezpieczenia OC, dowodu rejestracyjnego oraz prawa jazdy.
Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa wyżej wymienionego pojazdu. Po rozpatrzeniu odwołania M. Z. od powyższego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] września 2008 r. uchylił je, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W zaleceniach wskazał na konieczność wyjaśnienia, czy podmiot wydający dyspozycję usunięcia pojazdu dopełnił obowiązku przewidzianego w § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 191, poz. 1377). Ponownie prowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że pouczeniem z dnia 16 października 2006 r. M. Z. poinformowany został o usunięciu z drogi publicznej, w dniu 12 października 2006 r., ciągnika rolniczego nr rej. [...], jak też o skutkach nieodebrania tego pojazdu w terminie 6 miesięcy od daty usunięcia.
Organ uzyskał także dokument w postaci zezwolenia z dnia 23 października 2006 r. na wydanie przedmiotowego pojazdu z parkingu [...], na którym widnieje adnotacja, iż w dniu 24 października 2006 r. pojazdu tego nie wydano z powodu nieuiszczenia opłaty w wysokości 216 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2008 r., działając w oparciu o art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów, zwanego dalej rozporządzeniem z 2007 r., ponownie orzekł o przejściu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa ciągnika rolniczego nr rej. [...].
Odwołanie od tego ostatniego rozstrzygnięcia złożył M. Z., zarzucając, iż nie został skutecznie powiadomiony o konsekwencjach nieodebrania pojazdu z parkingu strzeżonego.
Utrzymując w mocy powyższą decyzję, organ II instancji przytoczył art. 130 a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, wedle którego pojazd usunięty w trybie ust. 1 lub ust. 2 tegoż przepisu, nieodebrany przez osobę uprawnioną w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Organ zwrócił także uwagę na § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2007 r. stanowiący, iż podmiot który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu, powiadamia o tym niezwłocznie właściciela pojazdu - w przypadku usunięcia pojazdu w trybie art. 130 a ust. 1-3 Prawa o ruchu drogowym. W powiadomieniu takim należy wskazać skutki nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie przewidzianym w art. 130a ust. 10 powołanej ustawy (6 miesięcy od dnia usunięcia). Dyrektor Izby Skarbowej zauważył również, iż do 17 października 2007 r. tryb i warunki wydania pojazdu z parkingu a także tryb postępowania w zakresie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa regulowało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 ze zm.), które uchylone zostało z dniem 18 października 2007 r. Nakładało ono jednak na komendanta powiatowego Policji takie same obowiązki, jak rozporządzenie stanowiące podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego.
W ocenie organu odwoławczego, w sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki do orzeczenia o przejściu na rzecz Skarbu Państwa pojazdu M. Z. Od dnia usunięcia tj. 12 października 2006r. upłynęło bowiem ponad 6 miesięcy, zaś właściciel mimo otrzymania stosownego pouczenia o terminie odbioru, pojazdu nie odebrał.
Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę na deklaratoryjny charakter decyzji pierwszoinstancyjnej. Wydano ją w oparciu o art. 130 a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który nie pozostawia organowi żadnego wyboru w razie spełnienia okoliczności w nim wymienionych. Natomiast kwestia zasadności zatrzymania pojazdu, jak też ewentualne uchybienia proceduralne ze strony Policji w zakresie wypełnienia dyspozycji § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2007 r. nie mogą stanowić przedmiotu rozpoznania w niniejszej sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008 r. M. Z. wniósł o uchylenie jej, jak też poprzedzającego ją rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2008 r.
W uzasadnieniu podniósł, iż nieodebranie ciągnika rolniczego z parkingu w ustawowym terminie było przez niego niezawinione a nastąpiło z powodu niedostatecznego pouczenia go w tym przedmiocie. Winę za powyższy stan rzeczy ponoszą zatem Komenda Powiatowa Policji oraz właściciel parkingu. Wskazał, że wielokrotnie podejmował próby odbioru stanowiącego jego własność pojazdu w ustawowym sześciomiesięcznym terminie, jednak uniemożliwiano mu to, stawiając niezrozumiałe wymogi. Zdaniem skarżącego, tak dyspozycja usunięcia pojazdu, jak też zezwolenie na odbiór pojazdu z parkingu strzeżonego winny zostać sporządzone na urzędowym formularzu, stanowiącym odpowiednio załącznik nr 1 i nr 2 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, czego brak w niniejszej sprawie, a co z kolei stanowi o braku podstaw do wydania kwestionowanych decyzji.
Składający skargę podkreślił także, iż przed wydaniem decyzji winien być zawiadomiony o prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, celem umożliwienia wypowiedzenie się w tym zakresie.
Wnosząc o oddalenie skargi, Dyrektor Izby Skarbowej - w odpowiedzi na nią - zauważył, iż kwestia istnienia bądź też braku winy w nieodebraniu w przewidzianym ustawą terminie ruchomości jest obojętna dla skutku w postaci przejścia tej ruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Nieodebranie jej jednak z uwagi na zawinione zachowanie lub bezczynność osób trzecich może stanowić podstawę ewentualnego roszczenia cywilnoprawnego o naprawienie wyrządzonej szkody wyrażającej się w utracie określonej rzeczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) i art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. wymiar sprawiedliwości sprawowany przez sądy administracyjne poprzez m. in. kontrolę działalności administracji publicznej dokonywany jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) lub podstawę stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Należy także zwrócić uwagę na art. 134 § 1 P.p.s.a., stosownie do którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że sąd nie jest związany granicami skargi i obowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszystkich naruszeń prawa. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie Sąd uznał, iż skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, lecz z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Przedmiot skargi to decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2008 r., która orzekała o przejściu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa pojazdu tj. ciągnika rolniczego nr rej. [...], będącego własnością M. Z., a znajdującego się na parkingu [...] w M. W podstawie prawnej tej ostatniej decyzji wskazano art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym (określanej w dalszej części także jako ustawa). Przepis ten stanowi, że pojazd usunięty w trybie określonym w ust. 1 lub ust. 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy.
W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, iż ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy dokumentu w postaci dyspozycji usunięcia pojazdu Nr [...] wydanej dnia 12 października 2006 r. przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w M. tj. jej części wstępnej wynika, iż oparto ją o art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, wedle którego pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych lub pojazd, którego stan wskazuje na to, że nie jest używany, może zostać usunięty z drogi przez straż gminną lub Policję na koszt właściciela lub posiadacza. Konsekwencją usunięcia pojazdu w trybie tego ostatniego przepisu oraz nieodebrania go na wezwanie gminy przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia jest uznanie go za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na własność gminy z mocy ustawy - art. 50a ust. 2 Prawa o ruchu drogowym, co stwierdza rada gminy (§ 8 ust. 2 rozporządzenia z 2007r.).
Jednakże już uzasadnienie powyższej dyspozycji wskazuje na to, że przyczyną usunięcia pojazdu był brak: polisy ubezpieczenia OC, dowodu rejestracyjnego oraz prawa jazdy. Wymienione okoliczności stanowią z kolei przesłanki zastosowania pierwszego z wymienionych w ustawie trybów przejęcia pojazdu (art. 130a ust. 10 w zw. z art. 130 a ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy). Dalsze postępowanie prowadzone było przez organy w oparciu o tę ostatnią regulację, o czym świadczy tak postanowienie o wszczęciu postępowania z urzędu (z dnia 4 czerwca 2008 r.), jak i postanowienie z dnia 6 lipca 2008 r. zawierające informację o nowym terminie załatwienia sprawy oraz zapadłe w sprawie decyzje (ich części wstępne i uzasadnienia). Dlatego też Sąd przyjął, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka nieważności, wymieniona w art. 156 § 1 pkt 1 KPA w postaci wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości tj. podjęcia jej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zamiast przez radę gminy, bowiem przedmiotowe postępowanie dotyczy w istocie trybu określonego w art. 130a ust. 10 ustawy.
Przechodząc do istoty sprawy należy stwierdzić, iż podstawowe znaczenie dla jej rozpoznania ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. P 4/06 ogłoszony w Dz. U. z 2008 r. Nr 100 poz. 649 z dnia 11 czerwca 2008 r., w którym stwierdzono, że art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także iż art. 130a ust. 11 pkt 3 powołanej ustawy jest niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji oraz że § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 i Nr 176, poz. 1451 oraz z 2004 r. Nr 32, poz. 283) jest niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji. Wskazane przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Konieczna jest zatem ocena skutków, jakie dla przedmiotowej sprawy wywołuje cytowany wyrok. W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W przypadku decyzji administracyjnych stosowny tryb ich eliminowania z obrotu prawnego w razie orzeczenia o niekonstytucyjności aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana reguluje art. 145a § 1 KPA. Zgodnie z nim można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro więc okoliczność w postaci orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją określonego przepisu prawnego stanowi samodzielną przesłankę wznowieniową, tym samym uzasadnione jest uchylenie rozstrzygnięcia, które zapadło w oparciu o ten przepis.
Dla usunięcia decyzji z obrotu oprawnego w oparciu o powołany przepis P.p.s.a. - wobec jego jednoznacznego brzmienia - nie ma żadnego znaczenia, iż zgodnie z art. 147 KPA wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a KPA następuje tylko na żądanie strony (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 października 2008 r., II SA/Go 522/2008, Lex Polonica nr 1999407). Należy również podkreślić, iż naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. nie można ograniczać tylko do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Pod wspomnianym pojęciem należy więc rozumieć także sytuacje, w których organowi nie można zarzucić naruszenia przepisów w toku wydawania decyzji. Dotyczy to. m. in. podstawy wznowienia określonej w art. 145a KPA. (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., II SA/Bk 723/2008, Lex Polonica nr 2011979).
Konsekwencją zatem w niniejszej sprawie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w określonym w wyroku zakresie, jest niemożność uznania za prawidłowej podstawy prawnej wydanych w sprawie decyzji (zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej), opierających się o ten przepis. Właściwej podstawy prawnej wskazanych rozstrzygnięć nie stanowi także powołany w nich § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007r. w sprawie usuwania pojazdów. Wprawdzie w cytowanym wyroku P 4/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 z późn. zm.), zaś organy rozpoznające niniejszą sprawę oparły się na rozporządzeniu z 2007 r., jednakże należy zauważyć, że wskazany przepis "nowego" rozporządzenia zawiera tożsamą regulację z tą umieszczoną w tej samej jednostce redakcyjnej w akcie wykonawczym z 2002 r. Nadto, jak wskazał Trybunał w uzasadnieniu swojego wyroku, orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu ustawowego upoważniającego do wydania rozporządzenia, w tym przypadku art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy, pociąga za sobą także utratę mocy obowiązującej wydanego na jego podstawie rozporządzenia, a zatem w przedmiotowej sprawie rozporządzenia z 2007 r.
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze.
Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ administracji uwzględni fakt niekonstytucyjności przepisów prawa, które stanowiły podstawę zapadłych rozstrzygnięć, wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008r. P 4/06 i wobec braku nowej regulacji prawnej we wskazanym zakresie umorzy postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W obecnym stanie rzeczy brak jest bowiem podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy, skoro podstawę decyzji może stanowić wyłącznie norma kompetencyjna zawarta w powszechnie obowiązujących przepisach materialnego prawa administracyjnego, których aktualnie w zakresie, w jakim toczy się postępowanie brak.
Podniesione wyżej naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, obligowało Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 135P.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152 P.p.s.a. Rozstrzygając o kosztach postępowania (koszty podróży) oparto się na art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.