Uzasadnienie
S. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego. W sprawie tej wymieniony złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W motywach żądania wskazał na trudną sytuację rodzinną i materialną. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się jedynie z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Jako stałe zobowiązania strona wskazała: kredyt – 150 zł, alimenty – 400 zł, czynsz za mieszkanie należące do matki – 380 zł, opłaty za media – 80 zł, wyżywienie – 400 zł.
Do wnioskodawcy wystosowano wezwanie celem uzupełnienia powyższych danych przez wskazanie źródła pokrycia wszystkich wymienionych we wniosku wydatków w sytuacji, gdy jedynym deklarowanym dochodem jest kwota 153 zł. Stronę zapytano także, czy podejmuje jakieś prace dorywcze i jaki wiąże się z tym dochód, wezwano o wskazanie średnich miesięcznych wydatków z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, średnich miesięcznych kosztów utrzymania samochodu (na którego istnienie wskazywały akta administracyjne sprawy). Ponadto wezwanie dotyczyło celu zaciągnięcia kredytu, jego wysokości i źródła spłaty, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych i dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia kredytu.
W odpowiedzi na wezwanie (która, co należy podkreślić nie została podpisana) S. D. podał, że alimentów nie płaci, bowiem nie ma wystarczających środków pieniężnych na ten cel. Z tych samych względów nie korzysta z samochodu, który uległ awarii, zaś opłaty z tytułu jego ubezpieczenia oraz przeglądu technicznego uiścił w połowie 2015 r. Miesięczny koszt z tytułu korzystania z telefonu i Internetu to 81 zł, z kolei miesięczny koszt opłat za prąd i gaz to 80 zł. Z tytułu prac dorywczych uzyskuje średnio 350 – 450 zł. W dniu 6 marca 2016 r. pożyczył u osoby fizycznej 1100 zł na koszty utrzymania. Wyciąg z przedłożonego rachunku bankowego wskazuje saldo ujemne na dzień 13 maja 2016 r. wynoszące 4,29 zł. Z kolei z pisma Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Sp. z o.o. w [...] z dnia 30 maja 2016 r. wynika, że S. D. posiada zadłużenie z tytułu opłat mieszkaniowych w kwocie 2017,72 zł.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady, że to strony postępowania sądowego pokrywają związane z nim koszty. Jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, mogącą znaleźć zastosowanie do osób ubogich, które własnym staraniem nie są w stanie ponieść kosztów danego postępowania. Osoba fizyczna, której zamiarem jest uzyskanie tego rodzaju wsparcia musi wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się sytuacji uzasadniającej przyznanie powyższego. Okoliczność, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy wynika ze wspomnianej zasady finansowania przez strony kosztów swojego udziału w postępowaniu, ujętej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Wskazuje na to także brzmienie art. 252 § 1 P.p.s.a., nakazującego wnioskodawcy złożenie dokładnego oświadczenia o swoim stanie rodzinnym, dochodowym i majątku. Przede wszystkim jednak, to art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2
P.p.s.a., które określają przesłanki przyznania prawa pomocy wskazują, że wykazać powinien je wnioskodawca.
W tym miejscu podnieść należy, że S. D. kwestionuje decyzję SKO w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego. Sprawa powyższa mieści się w kategorii spraw ujętych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w których - zgodnie z brzmieniem tego przepisu - strony zwolnione są z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia go od tego rodzaju kosztów należało umorzyć na podstawie art. 249a P.p.s.a., jako, że nie jest nimi obciążony w niniejszej sprawie.
Z kolei żądanie ustanowienia pełnomocnika należało ocenić przez pryzmat brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w częściowym zakresie (a zatem także odnoszącym się do zawodowego zastępcy prawnego) przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. S. D. nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji materialnej. Przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu prawa pomocy nie mogą zaś występować żadne wątpliwości, bowiem finansowane jest ono ze środków publicznych. Deklarowane przez skarżącego comiesięczne wydatki to kwota ok. 711 zł (tj. bez wliczania alimentów oraz czynszu), zaś podane dochody to ok. 503 - 603 zł. Należy mieć tutaj na względzie, że pierwotnie wnioskodawca wskazał, że jedyny jego dochód to kwota 153 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, a dopiero na skutek wezwania przyznał, że pracuje dorywczo.
Wątpliwości budzi także w kontekście wydatków koniecznych, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wysokość kwoty 81 zł ponoszonej przez stronę co miesiąc na telefon i Internet. Poza tym, wydaje sie wątpliwe ponoszenie przez skarżącego kwoty w tak dużym wymiarze w sytuacji, gdyby uzyskiwane przez niego dochody rzeczywiście oscylowały wokół kwoty od 503 do 603 zł.
Należy też mieć na uwadze, że udział zawodowego pełnomocnika w sprawie na obecnym jej etapie nie jest konieczny, a Sąd uwzględnia z urzędu wszystkie nieprawidłowości, zaistniałe w postępowaniu przed organami. Dlatego też strona, która uznaje udział wskazanego pełnomocnika za potrzebny winna sama wygospodarować środki na jego wynagrodzenie, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma obowiązku pokrywania kosztów sądowych.
Z tych względów uznano, że interesy procesowe strony są w niniejszym postępowaniu dostatecznie zabezpieczone przez brak obowiązku finansowania swojego w nim udziału i wobec brania przez Sąd pod uwagę uchybień organów bez stosownych zarzutów w tym zakresie. Dlatego orzeczono o odmowie ustanowienia na rzecz wnioskodawcy radcy prawnego. Podstawę powyższego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.