Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...]września 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], wydaną w przedmiocie uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Burmistrz przyznał D.K. (dalej: "skarżąca") świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej dzieci:
- I. A.K. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od [...] października 2019 r. do [...] września 2020 r.;
- II. E.K. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od [...] października 2019 r. do [...] września 2020 r.;
- III. M.K. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od [...] października 2019 r. do [...] września 2020 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], Burmistrz uznał za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane w okresie od [...] października 2019 r. do [...] lutego 2020 r., przyznane i wypłacone skarżącej w wysokości 6 000 zł na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] września 2019 r.
Organ I instancji podał, że postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia [...]czerwca 2014 r. [...], Z.K. został zobowiązany do łożenia na rzecz małoletnich dzieci: E.K., A.K. i M.K. na czas rozwodu kwoty 1 200 zł miesięcznie, począwszy od [...] maja 2014 r. Ustalono, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. [...]Sąd Okręgowy umorzył postępowanie o rozwód małżeństwa skarżącej. Postanowienie o umorzeniu postępowania uprawomocniło się w dniu [...]grudnia 2015 r., a upadek zabezpieczenia określonego w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2014 r. nastąpił w dniu [...] stycznia 2016 r. Organu I instancji, w świetle przytoczonych okoliczności stwierdził, że skarżąca nie była uprawniona do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2019 r. do [...]lutego 2020 r. Stosownie do art. 23 ust. 1 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808 z późn. zm.) – dalej: "u.p.a.", obligowało do uznania pobranego w tym okresie świadczenia za świadczenia nienależnie pobrane.
Skarżąca w odwołaniu zarzuciła, że sporne świadczenie pobierała na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. [...] o udzieleniu zabezpieczenia skarżącej na czas trwania procesu o rozwód. Otrzymując decyzję o ustaleniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie została natomiast pouczona o brzmieniu art. 19 ust. 1 u.p.a., czyli o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o zaistnieniu mających wpływ na prawo do ww. świadczenia. Ponadto skarżąca podniosła, że organ naruszył art. 23 ust. 8 u.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Zdaniem odwołującej się, jej sytuacja materialno – bytowa oraz osiągane comiesięczne dochody winny skutkować umorzeniem kwoty ciążącej na niej zaległości.
Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.
Organ odwoławczy podał, że o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 u.p.a. można mówić w przypadku, gdy nie zostały wypełnione przesłanki do jego otrzymania, a stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 u.p.a., determinantem uzyskania świadczenia jest bezskuteczność jego egzekucji. Zdaniem Kolegium, w opisywanej sprawie wypełnione zostały przesłanki do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia, gdyż postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...]czerwca 2014 r., sygn. akt [...] upadło w dniu [...]stycznia 2016 r. Powyższe postanowienie nie mogło stanowić podstawy do wypłaty skarżącej świadczenia w okresie od [...] października 2019 r. do [...] lutego 2020 r. Kolegium wyjaśniło, że skarżąca została poinformowana o postanowieniach art. 19 ust. 1 u.p.a., na co wskazuje pouczenie w decyzji z dnia [...]września 2019 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia.
W zakresie ewentualnego umorzenia nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego skarżąca może natomiast wystąpić z odrębnym wnioskiem do organu I instancji, gdyż umorzenie może nastąpić dopiero po chwili uzyskania atrybutu ostateczności przez decyzję ustalająca nienależność pobranego świadczenia alimentacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, D.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 2 pkt 7 lit. a) u.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało skarżącej wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących jego ustanie w całości, podczas gdy ww. okoliczności nie istniały w trakcie pobierania świadczenia, co w konsekwencji uzasadnia, iż organ dopuścił się naruszenia w/w przepisu, albowiem nie mógł orzec o nienależnie poprawnym świadczeniu na podstawie powyższej okoliczności;
- 2. art. 7 w zw. z art. 7a § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.", poprzez ich niezastosowanie, polegające na niewyjaśnieniu wszelkich okoliczności faktycznych celem prawidłowego załatwienia sprawy, a nadto dokonanie oceny materiału dowodowego w oparciu o okoliczność, która nie została udowodniona, co w konsekwencji spowodowało, że organ wydający zaskarżoną decyzję nie umorzył skarżącej kwoty 6 000 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia;
- 3. art. 8 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a to w szczególności poprzez zaniechanie dokładnego zbadania przedmiotowej sprawy, zgromadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych do poczynienia ustaleń faktycznych, jak też przeprowadzenia postępowania dowodowego w szczątkowym zakresie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374).
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych ww. przepisami Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest przez skarżącą kwestionowany. Istota sporu sprowadza się do tego, czy w obowiązującym na dzień wydania decyzji stanie prawnym organy dokonały prawidłowej kwalifikacji prawnej okoliczności sprawy uznając, że pobrane świadczenia z funduszu, alimentacyjnego za okres od [...] października 2019 r. do [...]lutego 2020 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi.
Wyjaśnić należy, że ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych następuje na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 15 u.p.a.). Warunkiem uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja, w której dłużnik alimentacyjny nie realizuje swojego obowiązku wobec osoby uprawnionej, a egzekucja roszczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna. Bezskuteczności egzekucji - zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.a. oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą;
Zgodnie z art. 15 ust. 4 pkt 3 u.p.a. do wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć odpowiednio zaświadczenia lub oświadczenie oraz dowody niezbędne do ustalenia świadczenia. Zwrot "odpowiednio" wskazuje, że wymienione w kolejnych literach materiały, o zróżnicowanym charakterze, powinny być dołączone do wniosku wówczas, gdy okoliczności faktyczne sprawy ich wymagają. Nie mniej jednak do wniosku należy dołączyć zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia: a) zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, b) odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,
W art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a), b), określają różne przypadki bezskuteczności egzekucji, o jakich mowa w art. 2 pkt 2 u.p.a. Zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne lub oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (art. 15 ust. 4 pkt 3 lit a) i lit. b) u.p.a. należy dołączyć w przypadku bezskuteczności egzekucji, o jakim mowa w art. 2 pkt 2 u.p.a.
Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, a tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 776 k.p.c.). Tytułami egzekucyjnymi są enumeratywnie wymienione w art. 777 § 1 k.p.c. dokumenty, w tym przede wszystkim orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem. Tytułami wykonawczymi w Rzeczypospolitej Polskiej są enumeratywnie wymienione w art. 115314 k.p.c., orzeczenia sądów, nakazy zapłaty, ugody i dokumenty urzędowe państw członkowskich Unii Europejskiej.
Z ustalonego stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...]przestało obowiązywać od [...] stycznia 2016 r. i dlatego rację ma Kolegium, że nie mogło ono stanowić podstawy do wypłaty świadczenia za okres od [...]października 2019 r. do [...] lutego 2020 r. Ponadto z treści oświadczenia skarżącej z dnia [...] kwietnia 2020 r. jednoznacznie wynika, że na wniosek jej męża i za jej zgodą zostało zawieszone postępowanie w sprawie rozwodowej, a w okresie jednego roku nie złożyła wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, co finalnie skutkowało umorzeniem postępowania.
Ponadto z pisma Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2019 r. wynika, że wyrok zasądzający alimenty nie zapadł. Materiał dowodowy potwierdza przyjęty stan faktyczny do orzekania przez organy, w tym pouczenie o treści art. 19 ust. 1 u.p.a., w decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2019 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia.
Okoliczności stanu faktycznego prowadzą do wniosku, że skarżąca miała świadomość, że nie zapadł wyrok rozwodowy, a zawieszenie postępowania w sprawie rozwodowej nastąpiło za jej akceptacją, zatem zaistniały przesłanki uzasadniające, że wypłacone świadczenia były nienależnie pobranymi, a takie podlegają zwrotowi zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.a.
Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.