Uzasadnienie
K. J. w terminie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest osobą samotną, niepełnosprawną (ma trudności z poruszaniem się), liczącą 90 lat. Jedyne źródło jej utrzymania stanowi emerytura w wysokości 2010 zł., przeznaczana na opłatę czynszu za mieszkanie (272 zł.), ogrzewania mieszkania (ok. 370 zł.), energii elektrycznej (ok. 120 zł.), telefonu (ok. 60 zł.), pomocy domowej (220 zł.), zakup lekarstw i środków ortopedycznych (ok. 450 zł.), zakup środków czystości (ok. 170 zł.) oraz żywności i odzieży (ok. 350 zł.); w tej sytuacji nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała 4/6 mieszkania (ok. 70 m²) oraz związaną z przedmiotem skargi nieruchomość rolną o pow. 0,44 ha.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.
Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest więc sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to zatem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji).
Wydatki wyszczególnione przez skarżącą co do zasady dotyczą jej koniecznych potrzeb życiowych, których zaniechanie lub znaczące ograniczenie chociażby z uwagi na jej zaawansowany wiek i zły stan zdrowia nie byłoby możliwe. Należy mieć także na uwadze wynikającą z samotnego zamieszkiwania potrzebę doraźnego korzystania z pomocy innych osób. W tej sytuacji uznano, że mimo braku bezpośredniego określenia negatywnych skutków związanych z ewentualnym uiszczeniem kosztów sądowych, wobec wynikającej z przytoczonego zestawienia względnej równowagi między jej dochodami a ponoszonymi wydatkami, kwalifikuje się ona do udzielenia w tym zakresie stosownego wsparcia.
Decydując o jego zakresie, wzięto równocześnie pod uwagę wyjątkowy charakter prawa pomocy, któremu daje wyraz art. 199 P.p.s.a.; zgodnie z jego treścią, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek potwierdza orzecznictwo sądowe, m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, stosownie do którego strona ma obowiązek partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Kryterium to skarżąca niewątpliwie spełnia, co wynika z zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych i stałych dochodów, które w obiektywnym ujęciu nie należą do najniższych.
Oprócz wpisu sądowego, do pozostałych kosztów sądowych, których prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości jest największe, należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. (w przypadku oddalenia skargi) oraz w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej.
W kontekście wykazanych okoliczności, za wystarczającą formę pomocy dla skarżącej uznano zwolnienie jej od kosztów sądowych w ½ części. Oznacza to, że z tytułu wpisu od skargi, którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie, będzie zobowiązana do uiszczenia kwoty 100 zł., a w odniesieniu do pozostałych wymienionych przypadków – o ile wogóle będzie taka konieczność – po 50 zł. Nie są to kwoty wygórowane, których jednorazowe i rozłożone w czasie poniesienie przy wskazanym poziomie dochodów przekraczałoby możliwości finansowe skarżącej, a przy tym by było to na tyle dolegliwe, aby stanowiło istotne zagrożenie dla zaspokojenia jej koniecznych potrzeb życiowych. Nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącej, potencjalne źródło ich pokrycia można upatrywać chociażby w pozycji wydatków określonych jako "lekarstwa, środki ortopedyczne", na co przeznacza kwotę ok. 450 zł. miesięcznie.
Niezależnie od konieczności stosowania lekarstw, zakup środków ortopedycznych z pewnością nie musi i nie odbywa się z taką częstotliwością. Te same uwagi odnoszą się do zakupu odzieży, a wydatkom z tego tytułu nie można przypisać cechy stałego i uzasadnionego comiesięcznego obciążenia domowego budżetu, które na pewien czas nie mogłyby zostać ograniczone lub wręcz zaniechane. Oszczędności z tego tytułu, a w miarę możliwości także w innych ponoszonych wydatkach, z całą pewnością pozwolą wnioskodawczyni bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania na opłacenie nie objętych zwolnieniem kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy uwzględnienie wniosku skarżącej w większej części niż przyznane zwolnienie wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych poddane jest szczególnym rygorom.
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
W związku z powyższym, wobec braku wykazania przez wnioskodawczynię okoliczności przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku w większym niż przyznany zakresie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.