Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie uchylenia decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich M. B. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Żądanie to rozszerzył następnie we wniosku, który złożył na obowiązującym osoby fizyczne urzędowym formularzu, o ustanowienie adwokata. Wskazał, że żyje bardzo skromnie. Wraz z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe pozostają w leczeniu. Nie posiadają żadnego majątku, jak też oszczędności. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych wynoszących 1040 i 1000 zł. Stałe wydatki to: media – 200 zł, lekarstwa – 1000 zł, żywność – 800 zł.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada powyższa wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 216 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Oznacza ona, że do uiszczenia publicznoprawnej należności w postaci kosztów danego postępowania sądowego obowiązane są jego strony. Jednocześnie w art. 243 i nast. P.p.s.a. przewidziano przypadki, w których dopuszczalne jest odstępstwo od tej reguły. Składają się one na prawo pomocy w częściowym bądź całkowitym zakresie. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, określonych ustawą przesłanek jego przyznania nie można odczytywać w sposób rozszerzający.
Zatem przedmiotowa instytucja może mieć zastosowanie tylko do stron, które rzeczywiście znajdują się w bardzo złej sytuacji materialnej. Przesłanki pomocy Państwa mają bowiem charakter wyłącznie ekonomiczny. I tak, w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., całkowite prawo pomocy, a więc zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata, przeznaczone jest dla osoby, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei mniejszy, a zatem częściowy wymiar pomocy (tj. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata) odnosi się do osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Należy podkreślić, że w przypadku obydwu zakresów żądań, to stronę obciąża obowiązek wykazania, że jej sytuacja odpowiada którejś z wymienionych przesłanek uzyskania wsparcia ze środków publicznych. O takim rozłożeniu ciężaru dowodowego przesądza wprost brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.
Jak wynika z danych wniosku M. B., jego i jego żony podstawowe potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane. Wymienieni mają bowiem zapewnioną potrzebę mieszkania. Ponadto, stać ich na pokrywanie wysokiego wydatku na leczenie. Obydwoje uzyskują stałe dochody. Tymczasem strona, która dysponuje określonymi środkami finansowymi winna partycypować w kosztach zainicjowanego przez nią postępowania. Nadto, zwrócenia uwagi wymaga, że udziału zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie wymagają przepisy ustawy P.p.s.a. Stanowią zaś one, że sąd, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Poza tym, wedle art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Oznacza to, że sąd uwzględnia z urzędu (tzn. bez powołania się przez stronę) nieprawidłowości, które miały miejsce na etapie postępowania administracyjnego poprzedzającego postępowanie sądowe.
Ze względu na powyższe okoliczności uznano, że odpowiednim zakresem prawa pomocy dla skarżącego jest zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie z jednoczesną odmową ustanowienia na jego rzecz adwokata. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.