Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej Kolegium lub SKO) z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], o odmowie przyznania J.P. zasiłku dla opiekuna.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że J.P. w dniu [...] czerwca 2014 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.D. na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz na okres od dnia 15 maja 2014 r.
Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...], odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem J.D. w pkt 1 w okresie do 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., a w pkt 2 w okresie od 15 maja 2014 r.; wskazując, że w sprawie nie została wydana decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem wnioskodawczyni J.D. Zatem nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, polegająca na wygaśnięciu z mocy prawa decyzji wydanej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567).
W odwołaniu od powyższej decyzji J.P. podniosła, że w dniu [...] listopada 2011 r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E.D. Opiekując się matką sprawowała także opiekę nad chorym ojcem, bowiem rodzice zamieszkiwali wspólnie i obydwoje wymagali pełniej opieki z uwagi na niepełnosprawność. W związku z koniecznością sprawowania opieki musiała zrezygnować z zatrudnienia, co było przesłanką do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad matką. Nie było jej wiadome, że mogła się starać również o taki "zasiłek" z racji sprawowania opieki również nad niepełnosprawnym ojcem. Matka zmarła 3 sierpnia 2014 r. i decyzja o "zasiłku pielęgnacyjnym" wygasła z mocy prawa. Po śmierci matki, w następstwie nowelizacji ustawy, nie mogła składać wniosku o przyznanie świadczenia z tytułu opieki nad chorym ojcem mimo, że nadal sprawowała nad nim opiekę.
Podała, że nadal opiekuje się chorym ojcem, a w dniu śmierci matki spełniała i nadal spełnia kryteria do przyznania jej pomocy z tytułu opieki nad chorym ojcem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium, wymienioną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2014 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zmianami), zwanej dalej "K.p.a." w związku z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy. W uzasadnienie przytoczyło treść art. 2 ustawy wskazując, że oczywistym jest, że zasiłek dla opiekuna może otrzymać osoba, jeśli m. in. decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. W niniejszej sprawie taka okoliczność nie zachodzi, zatem decyzji organu I instancji jest prawidłowa. Kolegium ponadto wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia za okres wsteczny przed złożeniem wniosku o przyznanie tego świadczenia, poza sytuacją okresem od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., jeśli łącznie spełnione zostały przesłanki wymienione w ustawie. Brak jest spełnienia takich przesłanek w odniesieniu do wnioskodawczyni.
J.P. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie ze skargę na powyższą decyzję Kolegium, wnosząc o wnikliwe rozpatrzenie jej sprawy. Zarzuciła zbyt ogólnikowe potraktowanie sprawy oraz mało wnikliwą analizę stanu faktycznego, który w jej przypadku jest stanem innym niż przewidują to przepisy ustawy. Wskazała, że w dacie obowiązywania ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. jej rodzice byli osobami w bardzo podeszłym wieku, schorowanymi i oboje posiadali orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca spełniała przesłanki do otrzymania tego zasiłku łącznie z faktem zwolnienia się z pracy by zajmować się rodzicami. Zgodnie z brzmieniem starych przepisów mogła ona otrzymać zasiłek tylko na jednego z rodziców, dlatego pobierała zasiłek tylko na matkę jednocześnie opiekując się chorym ojcem. Po śmierci matki, z uwagi na zmianę przepisów nie mogła starać się o "zasiłek na ojca", którym miał wtedy 93 lata, posiadał grupę inwalidzką i wymagał całkowitej opieki.
Nie miała przyznanego "zasiłku na ojca" tylko z tego powodu, że ustawa nie przewidywała przyznania takiego "zasiłku" na obojga rodziców oraz nie miała możliwości jego uzyskania także po śmierci matki. W chwili obecnej ojciec nie żyje, nie oznacza to jednak, że okres w którym należał jej się "zasiłek" rekompensata jej się nie należy.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Kontrola przez sąd administracyjny zaskarżonego aktu sprowadza się do badania jego zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. t.j. z 2014 r. poz. 1647). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badanie legalności obejmuje kontrolę prawidłowości zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego i ich wykładni jak również przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w stopniu określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a., który uzasadnia uwzględnienie skargi.
Stan faktyczny sprawy nie budzi żadnych wątpliwości.
Skarżąca J.P. od 29 listopada 2011 roku miała prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę E.D. Matka zmarła 3 sierpnia 2013 roku. J.D. – ojciec skarżącej – mieszka razem z nią i orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 11.2012 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.
Opiekę nad obojgiem rodziców cały czas sprawowała skarżąca J.P. Jak ustalono na podstawie akt nie składała wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Po śmierci matki w sierpniu 2013 roku przestała otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku ze sprawowaną nad nią opieką. W dniu [...] czerwca 2014 roku złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem J.D. Przyznać należy, iż decyzją z [....].06.2014 r. ustalono jej prawo do zasiłku dla opiekuna w miejsce pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od 1.07.2013 do 3.08.2013 r.
Zasiłek dla opiekuna wprowadzony został ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567), uchwaloną w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
Ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. dokonano korekty zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2013 r. polegającej przede wszystkim na modyfikacji przesłanek nabycia tego świadczenia oraz wprowadzeniu do katalogu świadczeń opiekuńczych nowego środka pomocowego – specjalnego zasiłku opiekuńczego. W art. 11 ust. 1 i 3 cyt. ustawy zmieniającej zawarte zostały regulacje intertemporalne, zakładające zachowanie przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowej wysokości do 30.06.2013 r. oraz wygaśnięcie decyzji z mocy prawa po upływie tego terminu. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznano, że taka regulacja spowodowała ingerencję w prawa nabyte jakiejś części dotychczasowych beneficjentów systemu świadczeń opiekuńczych poprzez wygaśnięcie z mocy prawa decyzji przyznających takie świadczenia na stałe.
W wykonaniu tego wyroku uchwalona została ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów z dnia 4.04.2014 r. Z art. 2 tej ustawy wynika, że "zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej". Nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, które wygasło z mocy prawa na podstawie art. 11 ust 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 lipca 2013 r.
Trybunał Konstytucyjny w swym uzasadnieniu podkreślił, że zaskarżone przepisy ustawy zmieniającej nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne.
O tym, że o zasiłek dla opiekuna może się ubiegać osoba, która uprzednio pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad tą osobą niepełnosprawną świadczy również brzmienie art. 5 w zw. z art. 8 tej ustawy.
Z tych względów rozstrzygnięcie organu nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd skargę oddalił.