Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu R. C. wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu, z uwagi na brak możliwości jego poniesienia bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Następnie, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu rozszerzyła to żądanie na wszystkie koszty sądowe. Zaznaczyła, że jest wdową, samotnie opiekującą się córką po operacji [...]. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej wynoszącej 1870 zł oraz wynagrodzenia za pracę córki (umowa o pracę do maja 2015 r.) w kwocie 1400 zł (obydwie wielkości netto). Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni, całość dochodów pochłaniają wydatki na leczenie, opłaty za media, żywność i nie wystarcza już na zakup węgla do ogrzania domu. Małe gospodarstwo rolne (2,55 ha) nie przynosi dochodów, a generuje tylko koszty (grunty słabej jakości).
Nie pobierają dopłat rolniczych, jak też nie sprzedają płodów rolnych. Według skarżącej, uiszczenie wpisu spowodowałoby konieczność ograniczenia wydatków przeznaczanych na leczenie córki. Strona, jak też jej córka nie mają jakiegokolwiek majątku oprócz wymienionej nieruchomości rolnej oraz domu o powierzchni 110 m.kw. Nie posiadają także wartościowych przedmiotów i oszczędności. Z nadesłanego na wezwanie dodatkowego oświadczenia wynika, że comiesięczne wydatki skarżącej wynoszą: 950 zł – wyżywienie (w związku z dietą córki), 450 zł – leczenie skarżącej i jej córki, 450 zł – środki higieniczne, ubrania i środki czystości, 100 zł – gaz, 170 zł – energia elektryczna, 50 zł – woda, 550 zł – opał, 250 zł – pozostałe koszty utrzymania domu, w tym niezbędne naprawy, wywóz nieczystości, 90 zł – telefony wnioskodawczyni i córki, 10 zł – koszt utrzymania rowerów, 200 zł – koszt dojazdów córki do pracy oraz przejazdów do sklepu i apteki. Wedle oświadczenia wnioskodawczyni, zdarza się, że niezbędne wydatki są większe i udaje się je pokryć z kredytu oraz dzięki pomocy rodziny.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
R. C. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, co przesądza o ubieganiu się przez nią o częściowe prawo pomocy (art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). W tym celu winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z nie budzącego jakichkolwiek wątpliwości oświadczenia strony odnośnie do jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów winno zatem wynikać, że po pokryciu kosztów niezbędnych nie pozostają już żadne wolne środki finansowe. Wnioskodawczyni R. C. podnosi, że całość uzyskiwanych przez nią i jej córkę dochodów pochłaniają wydatki na leczenie, wyżywienie, opłaty za media i nie wystarcza na zakup węgla. Ze złożonego przez nią dodatkowego oświadczenia wynika z kolei, że dochody strony i jej córki wystarczają na ogrzanie domu.
Ponadto, nie kwestionując przeznaczenia podanych przez skarżącą wydatków należy podnieść kwestie ich wielkości. Treść wskazanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje bowiem, że dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony o prawo pomocy znaczenie mają tylko takie i w wymiarze przesądzającym o bycie człowieka. Dlatego też wątpliwości może budzić uznanie za takie konieczne wydatki następujących kwot (miesięcznie): 450 zł na środki higieniczne, czystości, ubranie i 250 zł na naprawy. Ponadto, z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że spłaca ona kredyt i pożyczkę z miesięcznymi ratami w wysokościach odpowiednio: 638 zł i 141 zł. Wnioskodawczyni nie sprecyzowała celu, na jaki zostały zaciągnięte. Zasadniczo zaś wszelkie zobowiązania cywilnoprawne nie mogą wyprzedzać obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego, co podkreśla się w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.11.2010 r. I OZ 893/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy także mieć na uwadze, że kierowane do składającej wniosek wezwanie dotyczyło nadesłania nie tylko wyciągów z należących do niej rachunków bankowych, ale także wyciągów z rachunków bankowych jej córki. Tymczasem strona nadesłała tylko własne wyciągi, nie odnosząc się jednocześnie w żaden sposób do rachunków bankowych córki. Rodzi to automatycznie wątpliwość co do przyczyny powyższego, zwłaszcza, że do pozostałej części wezwania strona odniosła się w sposób skrupulatny. Należy także podnieść, że skarżąca zaznaczyła, że wydaje ok. 450 zł na leczenie własne i córki. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynikają przeznaczane na powyższe cele kwoty dużo niższe tj. 62 zł (styczeń 2015 r.) i 9 zł (luty 2015 r.).
Z tych wszystkich względów uznano, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącej wsparcia przez Skarb Państwa. Publiczny charakter środków, z których pokrywane są koszty prawa pomocy dla stron obliguje do dużej ostrożności przy ich wydatkowaniu. Instytucja prawa pomocy została przewidziana dla osób ubogich, mających problemy z codziennym zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb. Z wniosku R. C. wynika zaś, że pokrywa ona wszystkie tego rodzaju wydatki. Potrzeby w zakresie wyżywienia, leczenia i mieszkania jej i jej córki są więc na bieżąco zaspokajane. Za negatywnym rozpatrzeniem wniosku strony przemawiają także wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego rodziny związane z nieustosunkowaniem się przez skarżącą do wezwania w zakresie wyciągów z rachunków bankowych jej córki.
Dlatego też odmówiono zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, podstawę czego stanowi art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.