Uzasadnienie
Stowarzyszenie "[...]" wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie darowizny nieruchomości.
Do sprawy tej Stowarzyszenie nadesłało złożony na urzędowym formularzu (PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie rozpoczęło rzeczywistą działalność od 3 stycznia 2014 r. Oparta jest ona wyłącznie na pracy społecznej. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a utrzymuje się tylko ze składek członkowskich. Na dzień 30 września 2014 r. dochód z tego tytułu wyniósł 740 zł. Poniesione wydatki na zakup koniecznych materiałów biurowych oraz koszty prowadzonej korespondencji (przesyłek) wyniosły natomiast 562,55 zł, a zatem do dyspozycji pozostała kwota 177,45 zł. Reprezentant Stowarzyszenia podniosła, że nie jest ono w stanie uiścić opłaty sądowej, nawet w symbolicznej kwocie.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Skarżące Stowarzyszenie jest uproszczoną formą stowarzyszenia regulowanego przepisami ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), określanej dalej jako "P.o.s.". Osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć takie stowarzyszenie, uchwalają regulamin działalności, określając w nim w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (art. 40 ust. 2 P.o.s.). W myśl art. 42 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 P.o.s., stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej, jak też przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 P.o.s.).
Z brzmienia powołanych unormowań wynika, że stowarzyszenie zwykłe chcąc prowadzić określoną działalność, a zatem realizować zamierzone i określone w regulaminie cele powinno zapewnić sobie dostateczną ilość środków pieniężnych na powyższe. Regulamin Stowarzyszenia "[...]" wskazuje, że jego celem jest m. in. obrona interesów indywidualnych i zbiorowych obywateli w sprawach spornych wobec władz i instytucji wszystkich szczebli (§ 6 pkt 2 regulaminu), a realizacja tego następuje np. przez uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych (§ 7 pkt 2 regulaminu).
Skarżące Stowarzyszenie we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce dotyczącej zakresu żądania nie zakreśliło żadnej pozycji, ale w uzasadnieniu tego wniosku podano, że nie jest ono w stanie uiścić opłaty sądowej, nawet w symbolicznej kwocie. W oparciu o powyższe przyjęto, że strona skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", taki zakres wniosku świadczy o ubieganiu się o przyznanie tzw. częściowego prawa pomocy. Zgodnie z kolei z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przesłanką jego przyznania jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczenia wymaga, że przepis ten wyraźnie stanowi o tym, że wykazanie, iż wnioskodawca znajduje się w takiej sytuacji spoczywa właśnie na nim. Poza tym, nawet spełnienie przedstawionej przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony, jako że ustawodawca posłużył się w powołanej regulacji sformułowaniem "prawo pomocy może być przyznane".
Odnosząc to wszystko do okoliczności niniejszej sprawy należało stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia "[...]". Nie wykazało ono bowiem, że podjęło działania zmierzające do skutecznej realizacji założonych w regulaminie celów. Przeciwnie, z podanych przez nie danych (w tym w sprawie oznaczonej sygnaturą II SA/Rz 1256/14, w której Stowarzyszenie także domagało się przyznania prawa pomocy) wynika, że liczba członków Stowarzyszenia wynosi 7, zaś wysokość miesięcznej składki członkowskiej to 20 zł. Biorąc więc pod uwagę, że realizacja celów tego podmiotu ma się odbywać – zgodnie z regulaminem – m. in. poprzez uczestnictwo w postępowaniach sądowych, które co do zasady łączą się z koniecznością uiszczenia odpowiednich kosztów, to ustalając składkę na wyżej wskazanym poziomie Stowarzyszenie praktycznie pozbawiło się rzeczywistej możliwości działania. Chce więc przerzucić tego rodzaju koszty na Skarb Państwa, co należy ocenić jako niedopuszczalne.
Tymczasem osoba prawna bądź inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno, LexPolonica Maxima). Także w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że stowarzyszenie musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie i pobieranie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie, o którym mowa w ustawie Prawo o stowarzyszeniach (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17.04.2012 r. II OZ 252/12, publ,: www.nsa.gov.pl).
Majątek tego ostatniego, zgodnie z art. 33 ust. 1 P.o.s., powstaje nie tylko ze składek członkowskich, ale także z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto, stowarzyszenie takie może w świetle art. 34 P.o.s. prowadzić działalność gospodarczą.
Uwzględniając powyższe, odmówiono przyznania Stowarzyszeniu "[...]" prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, działając na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.