Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] maja 2016 r. K.G. zwróciła się do Burmistrza Gminy [...] o ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu 19 kwietnia 2016 r. syna A.G.
Po rozpatrzeniu wniosku wskazany wyżej organ decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] odmówił K.G. "świadczenia w formie świadczenia rodzicielskiego z powodu niespełnienia wymogów ustawy". Organ I instancji ustalił, wnioskodawczym nie pracuje i pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem J.G. W uzasadnieniu przytoczył przepisy normujące przesłanki przyznania oraz odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji zakwestionowała stanowisko organu podnosząc, że ograniczył się do przytoczenia przepisów ustawy nie tłumacząc w jaki sposób owe przepisy odnoszą się konkretnie do jej okoliczności życiowych. Art. 17 c ust. 9 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej "u.ś.r.") odnosi się do sytuacji, w której w związku z opieką nad tym samym dzieckiem zostało już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Także przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie wyklucza przyznania jej świadczenia rodzicielskiego, bowiem dotyczy on sytuacji zbiegu świadczeń w sytuacji, gdy kilku osobom w stosunku do tego samego dziecka przysługuje jedno lub więcej świadczeń. Prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje zatem na spełnienie przez nią przesłanek do przyznania świadczenia rodzicielskiego.
Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w podstawie prawnego powołując art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2016, poz. 23, z późn. zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 17 c ust. 9 pkt 4 i art. 27 ust. 5 u.ś.r.
W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Wnioskodawczyni co do zasady spełniałaby podstawowe warunki do przyznania jej świadczenia rodzicielskiego określone w art. 17 c ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawuje opiekę nad synem A. urodzonym w dniu 19 kwietnia 2016 r., a wcześniej nie pracowała i nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych, bowiem co najmniej od dnia 1 września 2014 roku sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym synem J. i z tego tytułu pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W art. 17 c ust. 9 u.ś.r. ustawodawca wprowadził dodatkowo negatywne przesłanki uzyskania prawa do świadczenia rodzicielskiego, zgodnie z którymi świadczenie to nie przysługuje m.in. w sytuacji, gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i zasiłków dla opiekunów (pkt 4).
Wskazana wyżej regulacja, jak słusznie podnosi odwołująca, nie ma jednak zastosowania w przedmiotowej sprawie. K.G. wnioskowała bowiem o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad synem A.G., na którego nie posiada ustalonych żadnych innych świadczeń. Wnioskodawczyni pobiera natomiast świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej decyzją Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w związku z opieką nad synem J.G. od dnia [...] września 2014 roku do dnia [...] września 2016 roku. W takiej sytuacji mamy do czynienia z sytuacją zbiegu uprawnień do świadczeń o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wnioskodawcy przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Treść cytowanego wyżej przepisu rozstrzyga, że w przypadku zbiegu któregokolwiek z wymienionych świadczeń, bez względu czy dotyczy to tego samego dziecka czy różnych dzieci lub osób, przysługuje tylko jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną.
W szczególności przepis ten nie może dotyczyć takiej samej sytuacji, która została już unormowana w przepisie art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., a który dotyczy zbiegu świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko. W aktach brak jest oświadczenia wnioskodawczyni, które ze świadczeń przysługujących jej wybiera do realizacji. Organ I instancji dokonał natomiast założenia, że wnioskodawczyni wybierze świadczenie wyższe, tj. świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art 17 c ust. 9 pkt. 4 w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, iż nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia rodzicielskiego, podczas gdy prawidłowa analiza treści przytoczonych powyżej przepisów jednoznacznie wskazuje na spełnienie przez skarżącą wszystkich przesłanek koniecznych do przyznania mi wnioskowanego świadczenia. Podtrzymała stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji wyjaśniając, że w sytuacji gdy dochodzi do zbiegu kilku świadczeń, określonych w powyższym przepisie, prawo przyznania tylko jednego z nich (na skutek wyboru osoby uprawnionej) nie dotyczy sytuacji gdy mamy do czynienia z opieką nad różnymi dziećmi.
Ponadto art. 17 ust 5 u.ś.r., wśród przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wymienia okoliczności pobierania świadczenia rodzicielskiego. Wbrew stanowisku organów nie doszło do zbiegu uprawnień do świadczeń: rodzicielskiego i pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. Treści powyższego przepisu nie należy bowiem interpretować, jak uczynił to organ, w oderwaniu od brzmienia przepisów, które określają pozytywne i negatywne przesłanki przyznania poszczególnych świadczeń w nim określonych. Wobec powyższego uznać należy, iż przysługują jej odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dzieci: świadczenie pielęgnacyjne na syna J. i świadczenie rodzicielskie na syna A. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga została przez Sąd uwzględniona, bowiem okazała się uzasadniona.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Decyzję organów obu instancji, zostały przez WSA uchylone z uwagi na stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Organy niezasadnie odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego, co wynika z błędnej wykładni właściwych regulacji materialnoprawnych.
Należy przypomnieć, iż Skarżąca wnosiła o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego - art. 17c u.ś.r. Otóż w świetle art. 17c ust. 1 pkt u.ś.r., świadczenie, o jakim mowa przysługuje matce albo ojcu dziecka. Wysokość tego świadczenia wynosi w myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r. 1000 zł. Osobie uprawnionej przysługuje:
- 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci;
- 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 8 u.ś.r.).
Skarżąca w swym podaniu wskazała, że wnosi o przyznanie świadczenie rodzicielskiego na syna A.G. urodzonego w dniu 19 kwietnia 2016 r. Jednocześnie ustalono, że wnioskodawczyni nie pracuje i pobiera z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem J., świadczenie pielęgnacyjne.
Organy obu instancji odmówiły przyznania świadczenia rodzicielskiego, wskazując, że skarżąca pobiera już inne świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, co powoduje że zachodzi zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., wykluczający przyznanie temu samemu wnioskodawcy więcej niż jednego świadczenia, wymienionego w tym przepisie.
W myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
- 1) świadczenia rodzicielskiego lub
- 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
- 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
- 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
- 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
Natomiast według art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:
- 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;
- 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;
- 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;
- 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Interpretacja zastosowanych w niniejszej sprawie unormowań u.ś.r. prowadzi do zupełnie odmiennych wniosków względem tych jakie przyjęły Organy. Należy dostrzec, że w przytoczonym wyżej art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wyraźnie ograniczył prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń rodzinnych, ale w związku z wychowaniem, czy sprawowaniem opieki nad tym samym dzieckiem. Przepis ten zakazuje kumulacji określonych świadczeń rodzinnych, jednakże tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi na to samo dziecko uprawnionego, nie zaś na inne dziecko. Dlatego też według WSA powołany art. 17c ust. 9 u.ś.r. stanowi zamknięty katalog przesłanek o znaczeniu negatywnym. Organy nieprawidłowo wyłożyły znaczenie przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., albowiem temu unormowaniu należało przyznać funkcje porządkującą wobec wcześniej powołanych regulacji art. 17c ust. 9 ustawy.
Słusznie stwierdza się w orzecznictwie, że w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest mowa o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten jednak nie wyjaśnia zakresu użytego w nim pojęcia "zbiegu uprawnień". Zakres ten konkretyzują inne przepisy, w tym art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. Dlatego z przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, jak to uczyniły organy, gdyż w tym samym akcie prawodawca sam rozróżnia zbiegi uprawnień, przypisując im określone skutki. Wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. musi uwzględniać rozumienie pojęcia "zbiegu uprawnień", do którego się odwołuje, przedstawionego w poszczególnych normach regulujących przesłanki przyznania konkretnych świadczeń (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. II SA/Ol 9/17, CBOSA).
Z tych przyczyn, zarówno SKO jak również Organ pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia rodzicielskiego w sposób błędny zinterpretowały i a rezultacie także błędnie zastosowały przepisy prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy skoro nie wykazano podstaw do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego. Powołana w decyzjach okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego nad synem J., nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego na młodszego syna, urodzonego w sierpniu 2016 r. Tym bardziej, że organy jednoznacznie uznały, iż skarżąca spełnia podstawowe warunki prawa do świadczenia rodzicielskiego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uwzględnią na zasadzie art. 153 p.p.s.a., że przewidziany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń może mieć znaczenie decydujące dla odmownego załatwienia wniosku, gdy ma miejsce skumulowanie uprawnień do tych świadczeń zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. W przypadku takim jaki miał miejsce w niniejszej sprawie zbieg uprawnień nie nastąpił, bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wnioskodawczyni w związku z opieką nad innym dzieckiem niż to, którego dotyczył wniosek o świadczenie rodzicielskie.
Z podanych wyżej względów, skargę jako uzasadnioną należało uwzględnić i orzec jak sentencji w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.