Uzasadnienie
A.T. i A.T. w terminie do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 250 zł od skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Rz 538/13 odrębnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy złożonymi na formularzach PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił wnioskodawcom zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie zostało doręczone skarżącym w dniu 15 grudnia 2014r.
W dniu 22 grudnia 2015r. skarżący nadali do Sądu za pośrednictwem operatora pocztowego jednobrzmiące sprzeciwy od ww. postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo.
Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Po myśli ostatniego z powołanych przepisów sąd przyznaje osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania - art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach wyjątkowych, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi.
Z treści oświadczeń zawartych w formularzach PPF złożonych przez skarżących wynika, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z 32-letnim synem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (wnioskodawca – 5900 zł, syn – ok. 1800 zł) oraz renty wnioskodawczyni – 720 zł (w odniesieniu do wnioskodawców są to kwoty netto, w przypadku syna kwestia ta – mimo wezwania - nie została przez nich wyjaśniona). Z funduszy tych w skali miesiąca finansowane są: zakup żywności – 1500 zł, opłaty za mieszkanie (czynsz, co, odpady) – 410 zł, wodę i kanalizację – 140 zł, energię elektryczną – 120 zł, gaz – 90 zł, telewizję i internet – 70 zł, telefony komórkowe – 80 zł, wydatki związane z leczeniem wnioskodawców (odpowiednio 250 i 200 zł), spłata kredytów w kwocie 20 tys. zł na wykup mieszkania i 100 tys. zł na jego remont (raty odpowiednio w wysokości 1100 i 2200 zł, płatne do grudnia 2014r. i do 2020 r.). Wnioskodawcy są właścicielami wnioskodawców obejmuje mieszkanie o pow. 103 m², nieruchomość rolną o pow. 0,12 ha, samochody osobowe Opel Corsa (1995r.) i Peugeot 406 (2001r.) oraz motocykl Kawasaki Vulcan (1992r.).
Koszty utrzymania pojazdów mechanicznych wynoszą odpowiednio 100, 150 i 50 zł miesięcznie. Wnioskodawcy wskazali, że w przypadku poniesienia kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) nie będą posiadali środków finansowych na zakup koniecznych dla prawidłowego funkcjonowania leków oraz będą zmuszeni drastycznie ograniczyć zakupy, szczególnie żywności. Wskazali, że z uwagi na chorobę skarżącej (przebyte udary mózgu) i koszty jej leczenia, nie są w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów postępowania.
W treści sprzeciwów skarżący, odnosząc się do uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2014r., wyjaśnili, że posiadany przez nich majątek nie może być traktowany jako okoliczność dyskwalifikująca ich jako beneficjentów prawa pomocy. Majątek ten jest w znacznej części wyeksploatowany i wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów na utrzymanie jego substancji. Analogicznie przedstawia się sytuacja w zakresie kosztów utrzymania. Wskazali, że z uwagi na swój stan zdrowia, oprócz stałych wydatków ponoszonych na zakup leków, muszą w budżecie przewidzieć również wydatki na niespodziewane wizyty lekarskie (konsultacje lekarskie) oraz koszty dojazdów z tym związane do L. i R. Wskazać należy, że literalna wykładnia przytoczonych na wstępie unormowań, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, leży po stronie ubiegającej się o takie prawo.
Jedynym kryterium, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów jest kryterium majątkowe. Warunkiem udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że samodzielne sfinansowanie kosztów sądowych skutkować będzie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy. Przytoczone zatem przez skarżących okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt I FZ 51/12) i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (np. mieszkania, jedzenia). Sąd nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy.
Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem. W przypadku skarżącego jest to wynagrodzenie w wysokości przekraczającej dwukrotnie wysokość przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2014r. Ten fakt przy uwzględnieniu dochodu osiąganego przez skarżącą i syna wnioskodawców prowadzi do konkluzji, że skarżący nie tylko nie wykazali zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, a wręcz wykazali okoliczność przeciwną. Podane przez nich informacje świadczą o dobrej kondycji finansowej prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego.
Zauważyć należy, że wnioskodawcy mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, których łączna miesięczna wysokość oscyluje w granicach 8 tys. zł netto (7940 – 8420 zł., (w zależności od tego, czy dochody syna podane są w kwocie netto czy brutto). Suma wszystkich wykazanych przez nich wydatków (a więc nie tylko zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe) daje kwotę 5360 zł., a więc ponad 2,5 tys. zł niższą od dolnej granicy dochodów. Różnica między dochodami a wydatkami jest więc na tyle duża, że nawet przyjmując inne wydatki związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb, a także dodatkowe koszty konsultacji lekarskich oraz koszty dojazdów na konsultacje, nie sposób wyprowadzić z tego twierdzenia o braku możliwości jednorazowego opłacenia całości związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym kwoty 250 zł tytułem wpisu od skargi oraz ewentualnych dalszych kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania mają jedynie hipotetyczny charakter (100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 125 zł – wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej).
Ponadto pomijając fakt, że skarżący w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego w istocie nie udokumentowali wysokości spłacanych rat kredytowych, to przyjmując, że obciążeni są spłatą rat kredytowych w deklarowanej przez nich wysokości wyeksponować należy, że na gruncie jednoznacznego w tym zakresie orzecznictwa wypracowano pogląd, że brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (raty kredytowe) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych czy pożyczek powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawymi (tak postanowienie NSA z dnia 5 września 2014r., sygn. akt: II OZ 74/14). Kwestia spłacenia zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawa i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postepowania sądowego Ponadto sam fakt zawarcia przez wnioskodawców umów kredytowych i zaciągnięcia kredytów spłacanych w stosunkowo wysokich ratach, które do grudnia 2014r. wyniosły łącznie 3. 300 zł, a w chwili wynoszą 2. 200 zł, świadczy niepodważalnie nie tylko o ich zdolności kredytowej, ale o bardzo dobrej kondycji finansowej.
Ponadto Sąd stwierdza, że planując budżet domowy skarżący winien był zabezpieczyć środki na uiszczenie wpisu sądowego i innych ewentualnych kosztów sądowych, tym bardziej, że na takie zabezpieczenie pozwalała jeszcze przed zakończeniem spłaty kredytu zaledwie część nadwyżki jednomiesięcznych dochodów nad wydatkami.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazali, jakoby pokrycie kosztów sądowych mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżących od kosztów sądowych i orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.