Uzasadnienie
Po rozpoznaniu wniosku K.F. decyzją z [..].11.2011 r. nr [..] Burmistrz Gminy [..] działając przez upoważnionego Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dzieckiem A.F. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn.zm.; dalej "k.p.a."), art. 17, art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn.zm.; dalej "uś.r."), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U.
Nr 129, poz. 1058). Z jej uzasadnienia wynika, że córka wnioskodawczyni A.F. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31.10.2013 r. K.F. jest jednak posiadaczem gospodarstwa rolnego oraz podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, a zatem w ocenie organu nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne. Tymczasem celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom rezygnującym z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Posiadanie statusu rolnika wyklucza w ocenie organu I instancji daną osobę z kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia.
Po rozpatrzeniu odwołania K.F. decyzją z 22.12.2011 r. nr SKO.45-654/1472/11 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO" lub "Kolegium") w [..], na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określa bowiem art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezbędną przesłanką jest nie podejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo rezygnacja z nich, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Za niewątpliwe przyjęto ustalenie, że K.F. podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS z mocy prawa, posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,5118ha użytków rolnych, co odpowiada 1,3120ha powierzchni przeliczeniowej, a zatem jest rolnikiem. To zaś skłoniło Kolegium do oceny, że nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Praca w gospodarstwie uniemożliwia jej opiekę nad córką, która z uwagi na swoją niepełnosprawność wymaga stałej opieki lub pomoce ze strony innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ponieważ część czasu musi przeznaczyć na pracę w tym gospodarstwie.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się K.F. wnosząc do tut. Sądu skargę. Uważa, że obie wydane w jej sprawie decyzje są dla niej krzywdzące. Przyznaje, że posiada gospodarstwo rolne, opłaca składkę w KRUS, ale musi to czynić z uwagi na obowiązujące przepisy w związku z powierzchnią tego gospodarstwa. Nie może jednak podjąć pracy zarobkowej, ponieważ córka wymaga całodobowej opieki. Podkreśla, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie wyklucza podejmowania zatrudnienia i gdyby córka była zdrowa z pewnością pracowałaby zawodowo. W gospodarstwie tym pracuje zasadniczo jej mąż, ona natomiast tylko okazjonalnie, kiedy córka przebywa poza domem – w Środowiskowym Domu Samopomocy w [..].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną jak w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w przepisie art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, przez zastosowanie środków określonych w art. 145-149 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.).
Skarga K.F. zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy ustalony został w sposób naruszający przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie przez SKO w [..], że skarżąca jest rolnikiem. Ten fakt w ocenie organu potwierdza zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W ocenie Sądu wniosek taki jest zbyt daleko idący, gdyż obowiązujący porządek prawny nie zawiera normy, że każda osoba opłacająca składkę ubezpieczenia emerytalno-rentowego do KRUS i posiadająca gospodarstwo nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu w tym zakresie możliwe są dwa rozwiązania. Jedno ma miejsce, gdy taka osoba spełnia warunki określone w przepisach ustawy i promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W tych przypadkach taka osoba nie jest rolnikiem wykonującą działalność rolniczą.
Inaczej musi być traktowana sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rolnikiem posiadającym gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 2ha, a więc przekraczające wielkość wskazaną w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W takich przypadkach rolnik, w ocenie Sądu co do zasady może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jednak jego przyznanie będzie uzależnione od spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponieważ rolnik, na gruncie tej ustawy, nie został zakwalifikowany jako podmiot pozostający w zatrudnieniu lub wykonujący inną pracę zawodową, to ta przesłanka w przypadku rolnika nie może być brana pod uwagę.
Natomiast musi on spełnić pozostałe warunki wynikające z ustawy, przede wszystkim ma sprawować opiekę nad osobą, która legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Jeżeli taką opiekę rolnik sprawuje to w ocenie Sądu jest podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie Sąd prezentuje jako konsekwencję wykładni przepisów ustawy. Zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 1 ust. 2 i 3 u.ś.r. świadczenia rodzinne przysługują m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres zasiłkowy. Z treści art. 2 tej ustawy wynika, że świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze, do których należy m.in. świadczenie pielęgnacyjne. Z samej nazwy tego świadczenia wynika, że jest związane nierozłącznie z opieką, zatem ten aspekt sprawy musi mieć przesądzające znaczenie przy wykładni przepisów szczegółowych, w tym art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W kontekście poczynionych uwag trudno byłoby uznać, że skarżąca nie jest obywatelem RP, a taki wniosek jest skutkiem orzeczenia SKO w [..]. Dodatkowo Sąd zauważa, że stanowisko zaprezentowane w skarżonej decyzji pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości podmiotów wobec prawa. Nie do przyjęcia jest sytuacja, gdy podmiot prowadzący nierolniczą działalność gospodarczą może zrezygnować z jej prowadzenia i uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z powodu sprawowania opieki nad osobą bliską, a takiej możliwości byłby pozbawiony rolnik, który sprawuje opiekę nad taką osobą, bo jak przyjmuje SKO w [..] nie może zrezygnować z prowadzenia działalności rolniczej, skoro jego działalność nie jest zatrudnieniem ani inną pracą zarobkową.
W ocenie Sądu dokonywanie takiego rozróżnienia nie tylko nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, ale jest aksjologicznie nieuzasadnione. Co najwyżej może wynikać z nadmiernego formalizmu leżącego u podstaw przyjętej przez organ wykładni. Z akt sprawy i oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi gospodarstwo. Ta okoliczność jest bezsprzeczna.
Reasumując, Sąd stwierdza, że przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, z 2006 r., poz. 992 ze zm.) wymaga ustalenia, że rolnik sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Przyjmując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzić należy, że ustalenia odnoszące się do faktycznych możliwości sprawowania opieki są istotną okolicznością w sprawie warunkującą jej rozstrzygnięcie, a także poprawne stosowanie przepisów prawa materialnego. Ponieważ w postępowaniu administracyjnym tej okoliczności nie wyjaśniono, to przyjąć należy, że skarżona decyzja narusza również przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Sąd mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy powinny ustalić zakres i charakter opieki sprawowany przez skarżącą i stosownie do tej okoliczności zastosować przepisy art. 17 u.ś.r. mając na uwadze kierunek wykładni wskazany w uzasadnieniu.