Uzasadnienie
W skardze na opisaną w sentencji postanowienia decyzję K.S. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W przesłanym na wezwanie Sądu formularzu PPF zawnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Na podstawie podanych przez skarżącą informacji ustalono, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, 28-letnim synem oraz 71-letnim ojcem. Z uwagi na problemy zdrowotne wszyscy członkowie pozostają w stałym leczeniu. Źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę jej męża (1800 zł) oraz emerytura ojca (1000 zł), która z trudem wystarcza na jego utrzymanie i leczenie. Wydatki obejmują koszty związane z utrzymaniem domu (650-700 zł), opłatami za media (500 zł), leczeniem (600 zł) i spłatą kredytu (500 zł). Na posiadany majątek składa się dom o pow. 70 m² wraz z budynkiem inwentarsko – składowym (inwentarz żywy obejmuje 2 świnie i 20 kur) oraz wykorzystywana pod zasiew zboża nieruchomość rolna o pow. 0,8 ha.
W treści złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia skarżąca sprecyzowała, że oprócz kosztów sądowych wnioskuje o ustanowienia radcy prawnego. Miesięczne wydatki na zakup żywności oszacowała na 400 zł. Wyjaśniła, że kwota przeznaczana na utrzymanie domu obejmuje stopniowy, rozłożony w czasie zakup podstawowych sprzętów AGD i wyposażenia zniszczonych w czasie powodzi w 2010 r. oraz zakup opału. Kredyt zaciągnięty w 2013 r. przeznaczony został na remont domu. Posiadane pojazdy mechaniczne to ciągnik rolniczy z 1996 r. i wykorzystywany przez męża na dojazdy do pracy samochód Fiat Seicento z 2005 r., a średnie miesięczne koszty ich utrzymania to odpowiednio 100 i 500 zł.
Syn skarżącej w listopadzie 2015 r. zakończył odbywanie stażu, ona sama jest bezrobotna. Nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wszystkie koszty utrzymania domu ponosi mąż wnioskodawczyni. Jako załączniki zostały przedstawione: wyciągi z rachunku bankowego męża skarżącej za okres od 27 lipca do 25 października 2015 r., z dodatnim saldem końcowym 603 zł (wynagrodzenie za pracę za wrzesień 2015 r. to 2622 zł, zlecenia stałe: opłata za energię elektryczną i gaz – 319 i 143 zł/2 m-ce, odpady – 24 zł i NETKOM – 35 zł, spłaty 3 kredytów na kwoty 98, 147 i 567 zł), faktury za gaz, energię elektryczną oraz wodę i ścieki (średnie należności za 2-miesięczne okresy rozliczeniowe to ok. 144, 220 i 90 zł), zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy o odbywaniu stażu przez syna skarżącej w okresie od 1 czerwca do 30 listopada 2015 r.
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W ocenie referendarza sytuacja materialno – finansowa skarżącej nie uzasadniała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wraz z członkami rodziny pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, dysponuje stałymi dochodami w wysokości ok. 3600 zł, wyższymi niż deklarowane w formularzu PPF. Referendarz zwrócił uwagę na potencjalną możliwość zwiększenia dochodów w przypadku podjęcia – po ukończeniu stażu - pracy zarobkowej przez jej syna oraz wskazał, że korzyści pozyskiwane z nieruchomości rolnej czy hodowanego inwentarza mogą w sposób istotny ograniczyć wydatki na zakup żywności. Udzielone informacje w żaden sposób nie potwierdzają deklarowanej we wniosku PPF trudnej sytuacji finansowej skarżącej, mającej rzekomo skutkować koniecznością częstej rezygnacji z podstawowych wydatków. Nie wynika z nich, by mimo zaciągniętych i spłacanych kredytów (pożyczek) wnioskodawczynię i członków jej rodziny obciążały jakiekolwiek zaległości płatnicze lub dotykał ich jakikolwiek niedostatek związany z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 poprzez uznanie, że nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że jej materialna sytuacja pozwala na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, jak również na ustanowienie we własnym zakresie pełnomocnika oraz wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przy jednoczesnym zwolnieniu od kosztów sądowych objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy.
Skarżąca, mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną warunku tego nie spełniła, a wskazane przez nią okoliczności nie jawią się jako spójne i w pełni klarowne. Po pierwsze zwrócić należy uwagę na kwestię wiarygodności podawanych przez nią informacji wobec rozbieżności pomiędzy podanym dochodem męża skarżącej (1800 zł), a ustaloną na podstawie nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych faktyczną jego wysokością (2600 zł). Po drugie dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej pod kątem przyznania prawa pomocy należy mieć na względzie, jak słusznie uznano w postanowieniu referendarza, iż z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego korzystają tylko niektóre wydatki z uwagi na fakt, że instytucja prawa pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy. Priorytetowy charakter mają zatem wydatki na wyżywienie, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu i leczenie, zaś pozostałe, takie jak spłata zobowiązań cywilnoprawnych czy też utrzymanie pojazdów mechanicznych takiego przymiotu nie posiadają.
Zatem oceniając, czy w istocie wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzin, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w części, mieć na względzie należy jaki charakter mają deklarowane wydatki. Dokonując takiej oceny stwierdzić należy, że po pierwsze skarżąca wraz z członkami rodziny pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i dysponuje stałymi nie najniższymi dochodami wynoszącymi ok. 3600 zł. Po drugie priorytetowy charakter wśród podanych przez nią wydatków mają te w kwocie 1500 zł: na wyżywienie, media oraz leczenie. Nawet jeśli zaliczyć do nich także koszt spłaty kredytu zaciągniętego na remont domu zniszczonego w czasie powodzi w 2010 r., to i tak pozostała kwota dochodów pozwala skarżącej na wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów postępowania.
Budzi bowiem wątpliwości wysokość kwot wydatkowanych na utrzymanie pojazdów mechanicznych, tym bardziej, że brak jest informacji potwierdzających celowość ich ponoszenia w tej właśnie wysokości. Podobne wątpliwości nasuwa wysokość kwoty wydatkowanej na zakup sprzętu AGD i wyposażenia domu. Słusznie wskazano także na potencjalną możliwość zwiększenia dochodów w przypadku podjęcia pracy zarobkowej przez syna skarżącej raz korzyści pozyskiwane z nieruchomości rolnej czy hodowanego inwentarza, które mogą odciążyć budżet domowy w zakresie wydatków na żywność.
Należy ponadto zwrócić uwagę na brak działań w kierunku podjęcia jakiejkolwiek (chociażby dorywczej) pracy zarobkowej przez skarżącą. Zaniechanie w tym zakresie nie może być interpretowane na jej korzyść i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Nawet fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec niewykazania, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.