Uzasadnienie
W dniu 12 lipca 2016 r. MM wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym uzupełniono w piśmie z dnia 10 sierpnia 2016 r.
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy w punkcie I umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowe z uwagi na dyspozycję art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) dalej: "Ppsa", a w punkcie II odmówił ustanowienia adwokata z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Sytuację materialną strony uznano za niejasną. Skarżący nie udzielił bowiem kompletnych wyjaśnień na skierowane do niego wezwanie. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego nie obejmował wskazanego okresu, nie wyjaśniono celu przeznaczenia zaciągniętego kredytu, nie nadesłano dokumentów dotyczących utrzymania domu, nie wyjawiono zakresu pomocy otrzymywanej od babki. Stwierdzono również rozbieżność w oświadczeniu o dochodach. Złożone oświadczenie budziło wątpliwości referendarza sądowego.
W sprzeciwie od powyższego orzeczenia MM zarzucił "psychiczne znęcanie się nad nim przez referendarza" z powodu odmowy ustanowienia adwokata. Podkreślił, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w kwocie 500 zł, który pokrywa z dochodu z prac dorywczych wynoszącego 500 zł. Ma ponadto przyznany zasiłek stały, tyle że Burmistrz mu go nie wypłaca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego w myśl art. 245 § 2 Ppsa zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uwzględnienie takiego żądania jest zatem możliwe, gdy osoba fizyczna – stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa - wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uwagi na przedmiot sprawy z zakresu pomocy społecznej z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a Ppsa. Postępowanie podlegało zatem umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Będąc związanym żądaniem wniosku winien jednak rozpoznać go przez pryzmat przestanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przewidzianych dla prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Stosownie bowiem do art. 262 Ppsa, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z mocy ustawy zdecydowano, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej strony będą korzystać z prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (opłat i wydatków, art. 211 i art. 245 § 2 i 3 Ppsa). Obiegając się o ustanowienie adwokata prawo pomocy będzie odnosiło się do zakresu całkowitego, a nie częściowego. Uchybienie to było jednak nieistotne, gdyż przesłanki prawa pomocy w zakresie całkowitym są bardziej restrykcyjne, aniżeli w przypadku zakresu częściowego.
Obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z obowiązku tego się nie wywiązał, a złożone oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym, jak prawidłowo ocenił referendarz, budzi uzasadnione wątpliwości. W formularzu PPF podał, że nie ma żadnego dochodu, podczas gdy w sprzeciwie oświadczył, że z prac dorywczych osiąga dochód 500 zł, który przeznacza na alimenty na rzecz córki, którą dotychczas wychowywał, a obecnie ta pozwała go o alimenty. Kwoty tych alimentów nie wykazał jednak w pozycji dochodów córki, które określił na kwotę 259 zł (zasiłek rodzinny 130 zł i alimenty 129 zł). W piśmie z dnia 10 sierpnia 2016 r. swój dochód określił na 700 zł, "a po lipcu 2016 r. nie więcej niż 500 zł". W formularzu wydatki miesięczne określił na 500 zł. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2016 r. wydatki na żywność określił na 800 zł, leczenie 200 zł, internet 35 zł, telefon 10 zł, zeszyty i książki 100 zł (roczni 1200 zł), utrzymanie domu 500 zł, utrzymanie samochodu 200 zł. Do tego kupuje opał i gaz w butli.
Część wydatków pokrywa babka mieszkająca obok w domu nr 17. Zadeklarowane wydatki nie znajdują jednak pokrycia w oświadczeniu o dochodach, a nie wiadomo z jakich innych źródeł są one pokrywane. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a jak prawidłowo podkreślił referendarz sądowy, korzysta on już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. z pomocy państwa. Próby takiej nie podjął nawet w sprzeciwie pomimo, że doręczone mu postanowienie nie uwzględniało jego żądania, a zarazem wskazywało na wątpliwości, które legły u podstaw odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu i stwarzało możliwość ich wyjaśnienia. Kwestia korzystania z pomocy społecznej nie ma zaś decydującego wpływu na prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż sąd administracyjny samodzielnie ocenia przesłanki do przyznania takiej formy wsparcia po ustaleniu przesłanek określonych w art. 246 Ppsa. Nie stosuje przy tym regulacji ustawy o pomocy społecznej, na którą powołano się w sprzeciwie.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.