Uzasadnienie
S. K. i T. K. odrębnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy złożonymi na obowiązujących osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzach PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę i emerytury - odpowiednio w wysokości 1300 i 1296 zł (kwoty netto). Posiadany majątek, na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej, obejmuje 8-arową działkę wraz z domem o pow. 160 m², kwalifikującym się wg oświadczenia do kapitalnego remontu (wymiany stolarki okiennej, ocieplenia, malowania dachu, remontu ogrodzenia), którego z uwagi na brak środków nie są w stanie wykonać. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, gaz, woda, opał, wywóz nieczystości) wynoszą ok. 700 zł., leczeniem – 300 zł., opłatą za telefon – 80 zł., spłatą pożyczki – 120 zł. Posiadają pełnomocnika w osobie adwokata.
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy dodatkowo wskazali, że:
- - jedną kondygnację domu (z osobnym wejściem) zajmuje prowadzący odrębne gospodarstwo domowe syn z rodziną; z uwagi na niskie dochody i ponoszone wydatki, nie partycypuje w kosztach utrzymania domu,
- - posiadają samochód Volkswagen Golf, rok prod. 1993, którego koszty utrzymania i eksploatacji wynoszą ok. 150 zł./m-c, a zaciągnięta przez S. K. pożyczka w wysokości 1 100 zł przeznaczona została na leczenie stomatologiczne,
- - wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika zostały pokryte z ich dochodów.
Jako załącznik został dołączony wyciąg z rachunku bankowego T. K. obejmujący okres od 1 października 2014 r. do 20 stycznia 2015 r., z saldem końcowym 2862 zł.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Z uwagi na prowadzenie przez wnioskodawców wspólnego gospodarstwa domowego oraz przysługujący im w postępowaniu ten sam status strony skarżącej, postanowiono o wspólnym rozpoznaniu złożonych przez nich wniosków (z uwagi na to, że zamieszkujący z nimi syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, nie był brany pod uwagę przy analizie możliwości płatniczych swoich rodziców).
Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie.
T. i S. K. warunku tego nie spełnili, a z udzielonych przez nich informacji nie wynika jakiekolwiek zagrożenie uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania, które związane byłoby z jednorazowym opłaceniem kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi, który w sprawach z zakresu budownictwa wynosi 500 zł., do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji, w wysokości połowy wpisu od skargi). Wnioskodawcy mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów w wysokości prawie 2600 zł miesięcznie (netto), których wysokość należy uznać za adekwatną do ponoszonych wydatków. Nieco ponad połowę tych dochodów (ok. 1350 zł) pochłania utrzymanie domu i samochodu, leczenie, telefon i spłata pożyczki. Oznacza to, że na własne utrzymanie, w tym przede wszystkim zakup żywności, pozostaje im w skali miesiąca ok. 1250 zł, co jest kwotą dostatecznie wysoką względem potrzeb 2 osób.
Z powyższego nie sposób wyprowadzić twierdzenia o braku możliwości poniesienia przez nich kosztów sądowych, zwłaszcza że zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania związane z wymogiem ich poniesienia nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, obejmującym zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, opłaty związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania /zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. Abstrahując od sytuacji całkowicie wyjątkowych i uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, za służące zaspokajaniu takich podstawowych potrzeb co do zasady nie są uznawane wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych, opłatami za tv i telefon, a także spłatą zaciągniętych we własnym interesie zobowiązań finansowych, tj. kredytów i pożyczek (ostatnie z oznaczonych wykluczeń potwierdzają m.in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12).
Ponadto, o zdolności skarżących do poniesienia kosztów sądowych – niezależnie od wszystkich ponoszonych wydatków - świadczy wygospodarowanie środków na ustanowienie pełnomocnika (adwokata) oraz fundusze posiadane na rachunku bankowym przez T. K. (2862 zł). W tych okolicznościach, bez znaczenia dla oceny zdolności skarżących do opłacenia kosztów sądowych pozostaje fakt, że takiego wyciągu z własnego rachunku nie przedłożył S. K.; wynikający z art. 199 P.p.s.a. ustawowy obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej, a samo niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wręcz wyklucza przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11).
W kontekście powyższego, za nieistotną dla merytorycznej oceny zasadności wniosku uznano również sygnalizowaną przez skarżących potrzebę przeprowadzenia generalnego remontu domu, gdyż niezależnie od tego, czy taka potrzeba rzeczywiście istnieje, zawsze można by wytypować wydatki, które w subiektywnym przekonaniu osoby wnioskującej będą dla niej ważniejsze i którym będzie skłonna przyznać pierwszeństwo przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania).
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawców, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.