Uzasadnienie
J. J. działający w imieniu swojej córki A. G. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od niego (ewentualnie o zmniejszenie tej kwoty lub rozłożenie jej na raty).
Wniosek o zwolnienie córki od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od nich podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF (wpłynął on do Sądu 3 czerwca 2008 r.). Powołał się w nim na zwiększone wydatki w miesiącu maju związane z jego wyjazdem do kliniki na specjalistyczne badania kontrolne, zakup lekarstw, opłatę za budowę kanalizacji, energię elektryczną i gaz, spłatę rat za zamrażarkę, częściowy zakup żywności.
Wg złożonego przez A. G. oświadczenia – stanowiącego odpowiedź na wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku PPF:
- - prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz ojcem (jej pełnomocnikiem) i matką oraz mężem i 2 dzieci (3 i 6 lat),
- - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 90 m², nieruchomość rolną o pow. ok. 1 ha przeliczeniowego oraz samochód,
- - na uzyskiwane dochody składają się emerytury rodziców skarżącej (J. J. – 1880 zł., J. J. – 820 zł.) oraz wynagrodzenie za pracę skarżącej (800 zł.) i jej męża (1200 zł.).
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków – art. 211 i 212 § 1 powołanej ustawy.
Analiza przesłanki warunkującej przyznanie częściowego prawa pomocy w kontekście sytuacji materialno – bytowej skarżącej i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie potwierdza jej spełnienia. Mimo odwoływania się do ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem i kosztami leczenia, skarżąca i jej pełnomocnik nie wykazali zagrożenia dla koniecznego utrzymania ich i domowników, w szczególności nie wskazali żadnych negatywnych skutków mogących powstać w związku z poniesieniem przez nich kosztów sądowych. Wymagania tego nie spełnia powoływanie się na okresowo zwiększone wydatki, które zgodnie z uzasadnieniem wniosku PPF miały dotyczyć miesiąca maja 2008 r. (opłata za budowę kanalizacji), a które wg zalegającego w aktach sądowych pisma opatrzonego datą 21 kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżącej przewidywał także na miesiąc czerwiec (wyjazd do kliniki). Upływ czasu związany z kierowanymi do pełnomocnika skarżącej wezwaniami o złożenie wniosku o prawo pomocy na formularzu PPF a następnie o uzupełnienie jego braków formalnych spowodował, iż powoływanie się na te okoliczności stojące rzekomo na przeszkodzie do poniesienia kosztów sądowych stało się w zasadzie bezprzedmiotowe i nie mające praktycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku.
Wg dokonanej oceny możliwości płatniczych skarżącej, koszty zwykłego utrzymania 6 osób (zakup żywności i lekarstw, opłaty) mimo braku określenia dokładnej ich wysokości, przy stałych dochodach rzędu 4700 zł. miesięcznie pozwalają bez większych trudności ponieść związane ze sprawą koszty sądowe w całości, w tym opłacić wymagany na obecnym etapie postępowania wpis od skargi w wysokości 500 zł. (oprócz niego do najbardziej prawdopodobnych kosztów, jakie ewentualnie mogą obciążać skarżącą należy zaliczyć opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł.). Sam wpis od skargi nie jest co prawda kwotą symboliczną i obojętną dla domowego budżetu, niemniej zasadnicze znaczenie na faktyczna możliwość jego opłacenia, która w przypadku skarżącej jest jak najbardziej realna.
Zważyć przy tym należy, iż skoro skarżąca wraz ze swym ojcem i pozostałymi domownikami była w stanie wygospodarować środki finansowe potrzebne na budowę kanalizacji, to obecnie także będzie w stanie opłacić koszty sądowe w pełnej wysokości; opłata na budowę kanalizacji zapewne nie była niższa niż kwota wpisu od skargi (przy dużym prawdopodobieństwie, iż ją przekraczała), pełnomocnik skarżącej nie wykazał zaś, że oprócz samych kosztów wyjazdu na specjalistyczne badania lekarskie będzie obciążony jakimiś wydatkami za udzielone mu świadczenia medyczne.
Podkreślenia wymaga również to, iż badając możliwość opłacenia przez osobę wnioskującą kosztów sądowych pod uwagę brane jest, czy nie spowoduje to uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej i domowników. Pojęcie koniecznego utrzymania oznacza w tym przypadku możliwość zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnioskująca ma obowiązek poczynienia stosownych oszczędności. Z udzielonych informacji wynika, iż A. G. taką możliwość posiada. Oprócz wydatków na budowę kanalizacji świadczy bowiem o tym również sygnalizowany zakup sprzętu AGD, czego nie wyłącza nawet jego kupno na raty (pośrednio świadczy to o zdolności kredytowej).
Analizowana sytuacja nie daje więc podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co tylko potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy ograniczony do szczególnych przypadków podyktowanych bardzo złą sytuacją materialno – bytową, brakiem lub bardzo niskimi dochodami, brakiem własnego mieszkania (domu) i związaną z tym koniecznością wydatkowania znacznych środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Odmienne uznanie wobec A. G. prowadziłoby zaś do naruszenia ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, uszczuplając dochody należne Skarbowi Państwa, względem których strona wnioskująca nie może priorytetowo traktować wszystkich ponoszonych przez siebie wydatków.
W tej sytuacji skarżąca jako punktu odniesienia do rozpoznania obecnie złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie może traktować rozstrzygnięcia zapadłego po rozpoznaniu jej wniosku w sprawie II SA/Rz 252/05 (w sprawie tej przy analogicznej wysokości wpisu zwolniono ją od kosztów sądowych w 3/5 części). W jeszcze wcześniejszej sprawie objętej sygn. akt II SA/Rz 50/04 natomiast oddalono jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Każdy wniosek podlega odrębnej ocenie na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych, a wcześniejsza ocena nie jest wiążąca na przyszłość.
Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) – art. 200 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.