Uzasadnienie
R. S. wezwana została do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W odpowiedzi przedłożyła wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczyła, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podniosła, że ma 88 lat i cierpi na liczne schorzenia, z czym związane są wydatki w kwocie ok. 400 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z córką, studiującą wnuczką oraz bezrobotnym wnukiem. Na dochód rodziny składają się: jej renta w wysokości 982,24 zł, renta córki w kwocie 674,76 zł oraz zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez wnuka wynoszący 500 zł. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania to ok. 700 zł, z czego połowę pokrywa skarżąca. Na odzież i niezbędne artykuły wydaje ona co miesiąc ok. 100 zł. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie brać udziału w posiedzeniach Sądu z uwagi na odległość jego siedziby od jej miejsca zamieszkania. Nie będzie także mogła składać wniosków dowodowych i pism. Wskazała, że wnuk zasadniczo nie przyczynia się do pokrycia koniecznych opłat, a jedynie czasem przekazuje "niskie kwoty" na wyżywienie.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
R. S. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, co składa się na prawo pomocy w pełnym zakresie,zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przesłanką jego przyznania w tych granicach, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie częściowego prawa pomocy tj. obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata dopuszczalne jest w razie wykazania przez składającego wniosek, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Brzmienie powyższych przepisów, nakładających na wnioskującego o wsparcie ciężar wykazania przewidzianych ustawą okoliczności nie może pozostawiać wątpliwości co do tego, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Znajduje to zresztą wprost potwierdzenie w treści art. 199 P.p.s.a., który stanowi o konieczności ponoszenia przez strony postępowania wszelkich związanych z nim kosztów. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, celem jego uzyskania, winna w sposób szczegółowy przedstawić swoją sytuację rodzinną oraz dane dotyczące stanu majątkowego i dochodów. Ocena tych informacji należy natomiast do Sądu, który musi mieć na względzie, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza możliwość stosowania jej (zwłaszcza w pełnych granicach) tylko w naprawdę trudnych sytuacjach stron.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy uznano, że zasadnym będzie uwzględnienie żądania skarżącej w częściowym zakresie tj. odnoszącym się do zwolnienia od kosztów sądowych. Ich aktualna wysokość to 100 zł tytułem wpisu od skargi. Uwzględniono przy tym również okoliczność, że do uiszczenia takiej samej opłaty zobowiązani są także odrębnie pozostali członkowie wspólnego ze skarżącą gospodarstwa domowego. Poniesienie zatem wydatku w łącznej kwocie 400 zł mogłoby z pewnością odbić się negatywnie na możliwości zaspokojenia przez rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Dysponuje ona bowiem miesięcznie kwotą ok. 2100 zł, gdzie koszty utrzymania mieszkania to ok. 700 zł.
Odmówiono natomiast ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata. Jak już bowiem wyżej zaznaczono, odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego może dotyczyć tylko osób rzeczywiście ubogich tj. nie posiadających żadnego dochodu, bez majątku czy też dysponujących wprawdzie dochodem, lecz w wysokości niewystarczającej nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb jednostki. Z wniosku skarżącej wynika tymczasem, że tego rodzaju potrzeby (tj. w zakresie mieszkania, żywienia czy leczenia) są w rodzinie zaspokajane. W tym miejscu wskazuje się, że skarżąca pomimo podania we wniosku, że jej miesięczne koszty leczenia wynoszą minimum 400 zł przedłożyła do wniosku faktury VAT dokumentujące sprzedaż leków (za poszczególne miesiące) na kwoty, z których najwyższa to 224,57 zł. Ponadto należy podnieść, że, gdy wnuk wchodzi do wspólnego ze skarżącą, swoją matką i siostrą gospodarstwa domowego winien w odpowiednim zakresie partycypować w kosztach prowadzenia tego gospodarstwa.
Należy także podkreślić, że jako przyczynę, dla której strona domaga się ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika podała ona, iż z uwagi na dużą odległość nie będzie mogła uczestniczyć w posiedzeniach sądowych i składać pism procesowych. W odniesieniu do powyższego trzeba zwrócić uwagę, że co do zasady uczestnictwo w takich posiedzeniach nie jest obligatoryjne (art. 91 § 2, § 3 P.p.s.a.). Pisma procesowe do sprawy nie muszą zaś być składane w siedzibie Sądu. Ponadto Sąd rozstrzyga sprawę w jej granicach na podstawie całości akt tej sprawy i nie jest związany zgłoszonymi przez stronę wnioskami i zarzutami, jak też powołaną przez nią podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dlatego też strona chcąc brać udział w postępowaniu sądowym za pośrednictwem pełnomocnika w osobie adwokata winna przede wszystkim poszukać środków na sfinansowanie jego wynagrodzenia w ograniczeniu własnych wydatków. Prawo pomocy będąc bowiem finansowane ze środków publicznych może być stosowane tylko wyjątkowo.
Z podanych względów zwolniono skarżącą od kosztów sądowych, odmawiając jej równocześnie ustanowienia adwokata. Podstawę orzeczenia stanowi art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.