Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania M. G. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2015 r. Nr [...]w sprawie odmowy wydania decyzji zobowiązującej właścicieli gruntu działki nr 5653/5 obr. [....], A. i M. W. do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.")
W uzasadnieniu organ wskazał, że stroną postępowania w sprawie dotyczącej zmian stosunków wodnych na gruncie sąsiednim, wobec braku odrębnej regulacji, jest na podstawie art. 28 K.p.a. każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny musi być, co podkreślono, konkretny, indywidualny i sprawdzalny obiektywnie. Jego stwierdzenie wymaga związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji matreialnoprawnej (powołano tu wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99).
Dalej organ wywodził, że w postępowaniu, o którym mowa w art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz.U. 2015 r., poz. 469 ze zm.; dalej: "Prawo wodne") stronami postępowania są co do zasady: właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz właściciele działek sąsiednich, na które wyżej wymienione zmiany oddziałują.
Przekładając te rozważania na realia sprawy wskazał, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania o naruszenie stosunków wodnych na gruncie 5653/5 obr. [...], zwróciła się S. G., jedyna właścicielka działki nr ewid. 5655, co organ ustalił na podstawie wypisu z rejestru gruntów z dnia 30 czerwca 2015 r. oraz Księgi Wieczystej KW nr [...], odwołanie zaś od decyzji wnieśli: S. G. i M. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że M. G. może mieć interes faktyczny w toczącym się postępowaniu, ale nie ma interesu prawnego stanowiącego warunek konieczny do bycia stroną, co mając na uwadze stwierdziło niedopuszczalność wniesionego przez niego odwołania.
W skardze do Sądu M. G. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zarzucił naruszenie:
- - art. 7, 77 § 1 80 K.p.a. poprzez błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nie podjęcie wszystkich niezbędnych czynności do należytego wyjaśnienia sprawy, pozbawienie współwłaściciela działki udziału w postępowaniu,
- - art. 8, 9, 10 i 28 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania z pominięciem M. G. jako strony tego postępowania.
W świetle powyższych zarzutów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie i zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. złożył wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów: odpisu księgi wieczystej nr [...], odpisu aktu małżeństwa nr [...] z dnia 29 maja 1965 r., na okoliczność wykazania, że działka nr 5655 została nabyta aktem własności ziemi [...] z dnia 25 grudnia 1976 r. zaś w dniu 4 listopada 1971 r. S. i M. G. byli małżeństwem, przez co nabycie nastąpiło do majątku wspólnego, a M. G. jest stroną toczącego się postepowania.
Na poparcie swojego stanowiska przytoczył fragment uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 155/13, w którym Sąd wskazał: "W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, że co do zasady nieruchomość rolna nabyta na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.; dalej jako ustawa z 1971 r.) przez jedno z małżonków wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy stosunki majątkowe pomiędzy nimi podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Nabycie własności następowało z dniem 4 listopada 1971 r. z mocy samego prawa i stanowiło tzw. nabycie pierwotne prawa podmiotowego, tj. takie, przy którym nabyte prawo nie jest uzależnione od jakiegokolwiek z już istniejących praw. Do czasu przekazania Sądom powszechnym orzekania w tych sprawach, co nastąpiło z mocy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 81 z późn. zm.; dalej jako ustawa z 1982 r.), tytułem własności był akt własności ziemi wydawany w postępowaniu administracyjnym.
Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o., jeżeli tego rodzaju nabycie miało miejsce w czasie trwania majątkowej wspólności ustawowej, to skutkuje to przynależnością uwłaszczonej nieruchomości do majątku wspólnego małżonków. Istnienie ustroju wspólności majątkowej w dniu 4 listopada 1971 r. stanowi dostateczną, a zarazem wyczerpującą, przyczynę zaliczenia nabytej przez jednego z małżonków nieruchomości do ich majątku dorobkowego. Nie jest przy tym istotne, czy w dniu 4 listopada 1971 r. oboje małżonkowie byli samoistnymi współposiadaczami nieruchomości. Przy braku współposiadania decyzja uwłaszczeniowa opiewająca tylko na jednego z nich nie stwarza podstawy do odmowy zaliczenia uwłaszczonej nieruchomości do majątku dorobkowego. Skutek w postaci uwłaszczenia jednego małżonka w czasie, gdy pozostaje on we wspólności ustawowej wywołuje sytuację dającą się określić jako "nabycie przedmiotu majątkowego przez jednego z małżonków", co odpowiada hipotezie przepisu art. 31 § 1 k.r.o. i podobnie, jak wspólne uwłaszczenie małżonków, prowadzi do powstania majątku dorobkowego (vide postanowienie SN z dnia 11 września 2002 r., V CKN 1232/00, LEX nr 526923; uchwała SN z dnia 24 stycznia 1991 r., III CZP 61/90, OSNC 1991/7/87; uchwała SN z dnia 1 lutego 1989 r., III CZP 14/88, nie publ.; uchwała SN z dnia 16 listopada 1987 r., III CZP 64/87, OSNC 1989/4/62; orzeczenie SN z dnia 11 grudnia 1986 r., III CRN 342/86, nie publ.)".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie jest oczywiście wadliwe.
Kolegium stwierdziło niedopuszczalność odwołania skarżącego z powodu braku jego interesu prawnego w tej sprawie.
Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych to np. niezdolność odwołującego się do czynności prawnych, czy oczywisty brak legitymacji odwoławczej, tu brak, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego.
Artykuł 134 K.p.a. pozwala więc na stwierdzenie niedopuszczalności odwołania jeśli ustalenie tej okoliczności nie wiąże się z oceną interesu prawnego. Dlatego nie może on stanowić podstawy do rozstrzygnięcia, że odwołujący się nie jest stroną postępowania administracyjnego. Twierdzenie wnoszącego odwołanie, że decyzja dotyczy jego interesu prawnego podlega weryfikacji w toku postępowania odwoławczego i w razie jej negatywnego wyniku organ odwoławczy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 316/08, uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., sygn. OPS 16/98).
W kontrolowanej sprawie M. G. był inicjatorem postępowania administracyjnego razem z żoną (pismo z dnia 10 czerwca 2015 r. do Prezydenta Miasta [...]). Mimo to organ I instancji jako wnioskodawczynię potraktował wyłącznie S. G., nie wypowiadając się co do wniosku M. G..
W toku postępowania składał on pisma, w których jasno wskazywał, że jest współwłaścicielem działki nr 5655 wraz z żoną, stwierdzając np. w piśmie z dnia 21 sierpnia 2015 r. (karta 23 akt administracyjnych), że "został odsunięty jako wnoszący sprawę, współwłaściciel do zabudowań".
W odwołaniu, którego niedopuszczalność Kolegium stwierdziło, jest akapit na stronie 5, w którym małżonkowie G. określają działkę nr 5655 jako własną.
Okoliczności te dobitnie wskazują, że w tej sprawie akurat nie zachodziła oczywista sytuacja braku legitymacji odwoławczej M. G. Ustalenie jego interesu prawnego wymagało podjęcia czynności dowodowych w postępowaniu wyjaśniającym z udziałem M. G. Kolegium obowiązane było podjąć postępowanie odwoławcze, zbadać interes prawny skarżącego i w razie ustalenia, że nie ma on interesu prawnego w sprawie wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Z podanych przyczyn w oczywisty sposób zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 134 K.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że skarżący do skargi przedłożył dokumenty w postaci odpisu z księgi wieczystej nr [...], w której wpisana jest w dz.I-0 działka nr 5655 a w dz.II jako właściciel ujawniona jest S. G. na podstawie aktu własności ziemi. Na dzień 4 listopada 1971 r. S. G. zamężna była z M. G., co wynika z przedłożonego do skargi odpisu aktu małżeństwa. Rzeczą organów w tej sytuacji będzie odebranie od małżonków G. oświadczeń, czy na dzień 4 listopada 1971 r. byli w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej i czy po tej dacie nie zaszły jakieś zdarzenia, które mogłyby wpłynąć na stan własności przedmiotowej nieruchomości.
Jeśli na dzień 4 listopada 1971 r. byli oni w ustroju wspólności ustawowej to w tej dacie na podstawie art. 31 § 1 K.r.o. własność tej nieruchomości nabytej w sposób pierwotny przez S. G., weszło do majątku wspólnego małżonków G..
Brak podstaw do uznania, że organy administracji publicznej nie mają uprawnienia do prowadzenia postępowania zmierzającego do obalenia domniemania z art. 3 u.k.w.h., gdy powyższe ma służyć nie wiążącemu stwierdzeniu albo ukształtowaniu stanu prawnego pomiędzy podmiotami prowadzącymi spór należący do drogi cywilnoprawnej, lecz jedynie ustaleniu jednej z przesłanek, która umożliwia uzyskanie rozstrzygnięcia na drodze administracyjnoprawnej, mającego wpływ na sytuację prawną, a nie faktyczną danego podmiotu (tak słusznie WSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 251/14).
Wpis własności na rzecz S. G. ma charakter deklaratoryjny i dopuszczalne jest prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie, czy M. G. jest współwłaścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą, posiadającym interes prawny w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.