Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. J. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca") jest orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] (dalej: "Wojewódzki Zespół" lub "Organ II instancji") z [...] października 2023 r. nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z [...] grudnia 2022 r. Skarżący zwrócił się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej: "Powiatowy Zespół" lub "Organ I instancji") z prośbą o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla celów konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, korzystania z karty parkingowej oraz ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów z powodu upływu ważności uprzedniego orzeczenia. Skład orzekający Powiatowego Zespołu na posiedzeniu w dniu [...] grudnia 2022 r. wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...], zaliczając M. J. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe z symbolem przyczyny niepełnosprawności [...]. W orzeczeniu stwierdzono istnienie niepełnosprawności od [...] sierpnia 2014 r. oraz wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2022 r. Orzeczenie zostało doręczone stronie [...] grudnia 2022 r.
Skarżący złożył odwołanie od ww. wskazanego orzeczenia, wnosząc o zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności. Podniósł, że z powodu złego stanu zdrowia nie mógł stawić się na posiedzenie Powiatowego Zespołu o czym telefonicznie poinformował pracownika. W jego ocenie zaskarżone orzeczenie nie przystaje do przedłożonej w sprawie dokumentacji medycznej, a Organ uchybił obowiązki wyrażonemu w art. 10 k.p.a. W wyniku odwołania Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] stwierdził, że orzeczenie Powiatowego Zespołu w [...] z [...] grudnia 2022 r. wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania. W następstwie poczynionych ustaleń uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], celem konieczności osobistego udziału w posiedzeniu wnioskodawcy.
W wyniku ponownego rozpoznania Powiatowy Zespół decyzją podjętą na posiedzeniu w dniu [...] czerwca 2023 r. nr [...] wydał orzeczenie o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z uwagi na ważne orzeczenie z [...] grudnia 2022 r. W uzasadnieniu podniesiono, że po rozpoznaniu wniosku z [...] maja 2023 r. złożonego z uwagi na zmianę stanu zdrowia, Powiatowy Zespół stwierdził, że załączona do wniosku dokumentacja medyczna oraz badanie przeprowadzone przez lekarza składu orzekającego nie wskazują na zmianę stanu zdrowia w stosunku do stanu zdrowia będącego podstawą do ustalenia posiadanego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, wnosząc o uchylenie orzeczenia Organu I instancji i ponowne rozpatrzenie jego wniosku. Podniósł, że od [...] sierpnia 2014 r. do [...] kwietnia 2020 r. posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W dniu [...] września 2023 r. do Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] wpłynęło pismo Wnioskodawcy (datowane na [...] września 2023 r.) w którym Skarżący cofnął wniosek z [...] grudnia 2022 r. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na powyższe pismo, Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z [...] października 2023 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności.
Skarżący pismem z [...] października 2023 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 154 i 155 k.p.a. wniósł o zmianę orzeczenia wydanego przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2023 r. nr [...], poprzez uchylenie w całości orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z [...] lipca 2023 r. i umorzenie postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu przedmiotowego pisma wskazał, że Powiatowy Zespół orzeczeniem z [...] czerwca 2023 r. bezpodstawnie odmówił mu wydania orzeczenia, podtrzymując swoje rozstrzygnięcie z [...] grudnia 2022 r. Organ I instancji pominął jednak fakt, że orzeczenie to już nie funkcjonuje gdyż Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności uchylił je w całości.
W związku z powyższym organ winien wpierw uchylić orzeczenie z [...] czerwca 2023 r. a następnie postępowanie umorzyć zgodnie z wnioskiem Skarżącego z [...] września 2023 r. W ocenie Wnioskodawcy pozostawienie tegoż orzeczenia bez uchylenia może powodować inne skutki prawne.
Wojewódzki Zespół nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia i pismem z [...] listopada 2023 r. przekazał niniejszą sprawę celem rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w [...].
Postanowieniem z [...] listopada 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 464 § 1 k.c. stwierdził niedopuszczalność drogi sądowej i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.
W odpowiedzi na skargę (pismo z 25 października 2023 r.) Organ II instancji wniósł o jej uwzględnienie. W uzasadnieniu podał, że Organ I instancji w dniu [...] czerwca 2023 r. wydał orzeczenie z rażącym naruszeniem prawa, bowiem orzeczenie do którego ww. Organ ustosunkował się odmawiając wydania orzeczenia zostało [...] kwietnia 2023 r. uchylone przez Organ II instancji. Kolejno Wojewódzki Zespół w sposób mylny wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania, bowiem strona nie wycofała jedynie odwołania z [...] lipca 2023 r. a wniosek z [...] grudnia 2022 r. inicjujący postępowanie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Wskazał, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. cofnięcie wniosku inicjującego postępowanie złożone przez Skarżącego spowodowało, że bezprzedmiotowym stało się nie tylko postępowanie przed organem odwoławczym, ale całe postępowanie administracyjne.
Pismem z [...] marca 2024 r. skierowanym do WSA w Rzeszowie, Skarżący wniósł o przekazanie sprawy do rozpatrzenia przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...]. Wskazał, że pismem z [...] października 2023 r. wniósł o zmianę treści orzeczenia z [...] października 2023 r. Jego wniosek nie był odwołaniem ani skargą a jedynie prośbą o zmianę orzeczenia, dopuszczalną przez przepisy k.p.a.
Zarządzeniem z [...] marca 2024 r. WSA w Rzeszowie poinformował Skarżącego, że wobec błędnego pouczenia zawartego w orzeczeniu z [...] października 2023 r. od ww. orzeczenia przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Z tych względów pismo z [...] października 2023 r. zostało przekazane przez Sąd Rejonowy w [...] do WSA w Rzeszowie i zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Rz 1996/23, a tutejszy Sąd obowiązany jest skargę rozpoznać. Nadto Sąd wskazując na treść art. 60 p.p.s.a. oraz 161 p.p.s.a. zwrócił się do Skarżącego z pytaniem czy pismo z [...] marca 2024 r. należy traktować jako cofnięcie skargi, pod rygorem przyjęcia, że Skarżący nie cofa skargi.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z [...] maja 2024 r. Skarżący powtórzył wcześniejszą argumentację zawartą w piśmie z 11 marca 2024 r. Wskazał, że pismem z [...] października 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Zespołu o zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 154 i 155 k.p.a. tj. o zmianę przez Organ II instancji treści wydanego orzeczenia.
W trakcie rozprawy w dniu 18 czerwca 2024 r., na którą stawił się M. J., Skarżący podał, że nie wnosił skargi do WSA w Rzeszowie. Jego wolą było zaskarżenie orzeczenia Podkarpackiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2023 r., zweryfikowanie tego orzeczenia, które umorzyło postępowanie odwoławcze, podczas gdy złożył do Organu pismo, w którym cofnął wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W jego ocenie w takiej sytuacji Organ winien był uchylić orzeczenie Organu I instancji i umorzyć postępowanie w całości. Po przedstawieniu przez Sąd stanowiska Organu, w którym to Organ II instancji zgodził się ze Skarżącym, co do zarzutu nieprawidłowości wydanego rozstrzygnięcia, M. J. wyraził wolę rozpoznania jego pisma jako skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania sprawy Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli Sądu jest orzeczenie Podkarpackiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności umarzające postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia wobec M. J. stopnia niepełnosprawności.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący zarzucił naruszenie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji gdy powinno zapaść orzeczenie uchylające orzeczenie Organu I instancji i umarzające postępowanie w sprawie. Tymczasem umorzenie przez Organ II instancji postępowania odwoławczego doprowadziło do pozostawienia w obiegu prawnym nieprawidłowego orzeczenia Organu I instancji, podczas gdy Skarżący cofnął złożony przez siebie 5 grudnia 2022 r. wniosek inicjujący całe postępowanie.
W odpowiedzi na skargę Organ zgodził się ze stanowiskiem Skarżącego, wnioskując tak jak on o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przyznając, że rozstrzygnięcie, które zapadło jest błędne.
Przepis art. 138 k.p.a. przewiduje następujące sposoby rozstrzygnięcia Organu odwoławczego:
§ 1. Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
- 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
- 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
- 3) umarza postępowanie odwoławcze.
§ 2. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
§ 2a. Jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.
§ 2b. Przepisu § 2 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w art. 136 § 2 lub 3. Organ odwoławczy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy wydaje decyzję, o której mowa w § 1 albo 4.
W niniejszej sprawie Organ wydając orzeczenie nieprawidłowo oparł się na treści art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Rozstrzygnięcie to przewidziane jest dla sytuacji, w których strona cofa odwołanie i prowadzi w konsekwencji wyłącznie do umorzenia postępowania odwoławczego, i pozostawienie w obrocie prawnym decyzji Organu I instancji.
Tymczasem w niniejszym postępowaniu z pisma kierowanego do Organu II instancji wyraźnie wynikała wola cofnięcia wniosku.
Stwierdzenie na którymkolwiek etapie prowadzonego już postępowania, że postępowanie jest bezprzedmiotowe np. wobec cofnięcia wniosku - winno skutkować wydaniem przez organ orzeczenia w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchyleniem decyzji I instancji i umorzeniem postępowania.
Ze stanowiskiem tym zgadza się również Organ, przyznając w odpowiedzi na skargę, że zapadło nieprawidłowe rozstrzygnięcia.
Wydanie przez Organ rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie odwoławcze doprowadziło do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostało orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnoprawności. Cofnięcie przez Skarżącego wniosku o ustalenia stopnia niepełnosprawności oznaczało brak przedmiotu postępowania, a w konsekwencji jego bezprzedmiotowość.
Swój wniosek Skarżący motywował aktualnością poprzednio wydanego orzeczenia o stopni niepełnosprawności.
W świetle powyższego umorzenie postępowania odwoławczego nie odpowiadało treści żądania wnioskodawcy, będącego gospodarzem zainicjowanego przez siebie postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. Postępowanie wolne było od kosztów sądowych.