Uzasadnienie
R. B. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie SKO z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], jednocześnie złożonym wnioskiem zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. przydzielenie obrońcy z urzędu w osobie adwokata M. K. który zna powyższą sprawę oraz całkowite zwolnienie z kosztów sądowych.
Wg zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia:
- - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci (3 i 6 lat),
- - od 17 lutego 2010 r. ma status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku przez 3 miesiące (rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dziećmi),
- - dochody jej męża z pracy zarobkowej to średnio 1095 zł. miesięcznie netto - 1476 zł. brutto (za 2009 r. wyniosły one 17 417 zł.), dochód z gospodarstwa -1898 zł.,
- - posiadany przez nich majątek obejmuje nieukończony dom o pow. 116 m², samochód osobowy m-ki Suzuki (rok prod. 1996) oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, z której pożytki wykorzystują na potrzeby własne,
- - najważniejsze średnie miesięczne wydatki obejmują ogrzewanie - ok. 250 zł., gaz - 50 zł., energię elektrycz. - 100 zł., bilety PKS i MPK - 240 zł., ubezpieczenie PZU - 36 zł., nakłady związane z prowadzeniem domu i gospodarstwa rolnego - 200 zł. (w przypadku gospodarstwa wymusza je brak własnego ciągnika i maszyn), zakup żywności i środków czystości – 300 zł, utrzymanie samochodu – 100 zł., telefon kom. – 25 zł.,
- - skarżąca korzysta z pomocy rodziców na opłacenie kosztów listów poleconych, kserokopii, materiałów biurowych oraz dojazdy do adwokata i Sądu.
Rozpoznając w oparciu o powyższe informacje stwierdzono zasadność złożonego wniosku w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, co związane jest z wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Zwolnienie R. B. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową i materialną; wg oświadczenia nie posiada ona żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia. Ona sama jest osobą bezrobotną, a praktycznie jedyne źródło utrzymania jej rodziny stanowi praca zarobkowa męża (marginalne znaczenie w tym zakresie – chociażby ze względu na niewielką powierzchnię - należy przypisać gospodarstwu rolnemu). Uzyskiwane z tej pracy dochody – jak wynika ze złożonego oświadczenia - przeznaczane są w całości na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Okoliczności te co do zasady nie budzą wątpliwości, mimo że suma wymienionych przez skarżącą średnich miesięcznych wydatków o ok. 100 zł. przekracza wysokość wykazanych przez nią dochodów.
Dlatego też opłacenie przez nią związanych ze sprawą kosztów sądowych należy uznać za obiektywnie niemożliwe bez powodowania uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej i rodziny, mimo że koszty te same w sobie nie są wygórowane; oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 100 zł., do najbardziej prawdopodobnych mogących wystąpić w przyszłości należą w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji.
O ile zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych znajduje potwierdzenie w przytoczonych powyżej okolicznościach, nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania jej wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać.
Podyktowane jest to przede wszystkim wyjątkowym charakterem prawa pomocy, wynikającym z przewidzianej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych, mimo że stosunkowo niewielkich dochodach, wnioskodawczyni niewątpliwie spełnia. Także wg poglądu utrwalonego w piśmiennictwie, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym koszty sądowe i ustanowienie fachowego zastępcy prawnego) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. W tym kontekście oprócz własnego domu i dochodów nie można pominąć faktu posiadania przez skarżącą nieruchomości rolnej, z której pożytki ograniczają wydatki na zakup żywności oraz samochodu osobowego. Taki stan posiadania nie jest domeną osoby ubogiej i nie spełnia kryterium braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Dlatego też R. B. chociażby w zakresie częściowym powinna partycypować w kosztach postępowania. Dotyczy to zwłaszcza takich kosztów i czynności, które z uwagi na etap postępowania sądowego nie mają charakteru obligatoryjnego. Na obecnym etapie postępowania sądowego dotyczy to ustanowienia adwokata, gdyż wymóg działania przez niego nie wynika ani z obowiązujących przepisów (ogranicza się on wyłącznie do sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków odwoławczych), jak i z uwagi na charakter sprawy nie jest uzasadniony stopniem jej skomplikowania.
W sytuacji inicjowania przez skarżącą licznych spraw sądowych, za pożądane należy uznać ustalenie właściwych proporcji między obciążającymi ją w tych sprawach kosztami postępowania a wielkością należnej jej pomocy, tak by nie pozbawiało jej to sądowej kontroli zaskarżanych orzeczeń, a poprzez rozmiar przyznawanego prawa pomocy nie doprowadziło do uszczuplenia praw innych osób, które również o taką pomoc się ubiegają (związane jest to z publicznym charakterem środków stanowiących źródło finansowania prawa pomocy i ich ograniczoną wielkością).
W świetle powyższego za nieuprawnione uznano żądanie R. B. ustanowienia adwokata i to mimo tego, że razem z kosztami sądowymi zostało ono uwzględnione w innych sprawach toczących się przed WSA w Rzeszowie na skutek jej skarg (II SAB/Rz 45/09, II SAB/Rz 51/09, II SAB/Rz 58/09, II SO/Rz 11/09, II SO/Rz 12/09, II SA/Rz 224/09, II SA/Rz 398/09, II SA/Rz 737/09, II SA/Rz 753/09).
Nie kwestionując doświadczania przez skarżącą przejściowych trudności finansowych - w tym także potencjalnie związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru - należy wyraźnie podkreślić, że przed kosztami postępowania sądowego absolutnie nie może ona statuować pierwszeństwa dla wszystkich swoich normalnie ponoszonych wydatków. W jej przypadku do wydatków służących zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych nie kwalifikują się te, które są przeznaczane na ubezpieczenie PZU i telefon oraz utrzymanie samochodu. Oszczędności poczynione w ten sposób oraz poprzez ograniczenie do niezbędnego minimum pozostałych ponoszonych wydatków pozwolą jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny. Zwrócenia uwagi wymaga, że skarżąca we wcześniejszych składanych przez siebie wnioskach nie ujawniła faktu posiadania samochodu osobowego i nie podnosiła ponoszenia kosztów jego utrzymania, co pozwala domniemywać jego nabycie w ostatnim okresie czasu i zupełnie odmiennie niż do tej pory oceniać jej możliwości finansowe.
Z uwagi na powyższe odmowa ustanowienia dla skarżącej adwokata - inaczej niż w przypadku kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej prawa do sądu, zwłaszcza że Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a z mocy przepisów ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań.
Z tych przyczyn, wobec braku spełniania przez R. B. przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.