Uzasadnienie
Wymieniona w sentencji postanowienia Wspólnota Mieszkaniowa wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od swojej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Wspólnota dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. Podkreślono, że postępowanie w niniejszej sprawie "trwa już dwa lata", a Wspólnota ponosi związane z tym koszty.
Ze względu na fakt, że z powyższego oświadczenia nie wynikały de facto jakiekolwiek informacje dotyczące sytuacji finansowej Wspólnoty, wezwano ją do jego uzupełnienia poprzez podanie następujących danych:
- - jaka miesięcznie kwota wpłacana jest przez członków Wspólnoty na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością wspólną,
- - jakie miesięcznie koszty ponosi Wspólnota i co się na te koszty składa,
- - czy Wspólnota ma wyodrębniony fundusz celowy na pokrycie ewentualnych kosztów postępowań sądowych, a jeśli nie (bądź zgromadzone środki zostały już wykorzystane), to jakie czynności zostały podjęte w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie Wezwanie dotyczyło także nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Wspólnoty zawierających wskazanie ich salda końcowego, sprawozdania finansowego za 2016 r. oraz innych dokumentów obrazujących sytuację finansową Wspólnoty.
Doręczenie powyższego wezwania nastąpiło w dniu 31 marca 2017 r. w trybie przewidzianym w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Przepis ten dotyczy niemożności doręczenia pisma do rąk adresata i przewiduje, że wówczas pismo to składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej z jednoczesnym zawiadomieniem o takim złożeniu i o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. W przypadku, gdy korespondencja nie zostanie podjęta z placówki pocztowej w powyższym terminie, pozostawiane jest powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wskazanego czternastodniowego okresu.
Termin do udzielenia odpowiedzi na wskazane wyżej wezwanie upłynął bezskutecznie z dniem 7 kwietnia 2017 r.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Udział w postępowaniu sądowym w charakterze strony skarżącej wiąże się z koniecznością ponoszenia stosownych, związanych z nim wydatków. Wynika to z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten bowiem ustanawia zasadę, że strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w tym postępowaniu. Zamierzając zatem bronić swoich praw na drodze sądowej, strona winna zgromadzić odpowiednie, potrzebne w tym celu środki. Wyjątkowo tylko, gdy poczynienie przez nią takich oszczędności nie jest obiektywnie rzecz biorąc realne, może ona wystąpić z wnioskiem o udzielenie jej dofinansowania w ramach instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy może mieć zatem zastosowanie w sytuacjach szczególnych, gdy podjęte przez stronę starania nie doprowadziły do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów danego postępowania sądowego.
Owa wyjątkowość prawa pomocy jest szczególnie widoczna w przypadku osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej (jak np. wspólnoty mieszkaniowej stanowiącej tzw. ułomną osobę prawną). Uwzględnienie mianowicie zgłoszonego przez nie żądania w przedmiocie np. zwolnienia od kosztów sądowych możliwe jest nie w każdym przypadku, gdy podmiot taki spełnia formalnie rzecz biorąc ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy, ale wtedy, kiedy zachodzą jakieś szczególne okoliczności, które przemawiają za uczynieniem w danym wypadku odstępstwa od zasady z art. 199 P.p.s.a. Należy podkreślić, że zarówno wykazanie przewidzianej w ustawie przesłanki przyznania prawa pomocy, jak i tych dodatkowych okoliczności spoczywa na wnoszącym o pomoc. Oznacza to, że jego zadaniem jest przedstawienie takiej ilości potrzebnych danych, jak też potwierdzających je dokumentów która jest wystarczająca do dokonania rzetelnej analizy sytuacji strony w kontekście brzmienia art. 246 § 2 pkt 1 czy pkt 2 P.p.s.a. Ostatni ze wskazanych przepisów, dotyczący przyznania częściowego prawa pomocy stanowi, że może ono być przyznane podmiotowi, który wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Należy jeszcze zwrócić uwagę na brzmienie art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub też budzi ono wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego oraz dochodów. Wezwanie takie skierowane zostało do Wspólnoty będącej stroną skarżącą w niniejszej sprawie. Wymieniona nie udzieliła na nie jakiejkolwiek odpowiedzi.
Biorąc więc pod uwagę, że wniosek strony nie zawierał jakichkolwiek danych umożliwiających dokonanie analizy jej możliwości płatniczych w kontekście obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a sprowadzał się do ogólnikowego stwierdzenia, że Wspólnota dysponuje "ograniczonymi finansami", należało orzec o odmowie przychylenia się do jej żądania. Prawo pomocy, jak już wyżej zaznaczono jest instytucją wyjątkową, którą można zastosować, gdy nie ma wątpliwości co do tego, że sytuacja finansowa strony rzeczywiście nie pozwala na samodzielne pokrycie kosztów danego postępowania sądowego, a w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających takiej osobowości, gdy dodatkowo zachodzą jeszcze jakieś szczególne okoliczności. Skoro zaś w niniejszej sprawie zbadanie kondycji finansowej wnioskodawcy okazało się niemożliwe na skutek braku podjęcia przez niego należytej współpracy z referendarzem, uzasadnionym stała się odmowa zwolnienia Wspólnoty od kosztów sądowych.
O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.