Uzasadnienie
Do wspólnej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zastępczego wykonania obowiązku S. L. i E. L. dołączyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, że nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny, w skład której wchodzi jeszcze dwójka dorosłych dzieci (18 i 23 lata). Podnieśli, że obydwoje są rencistami, a pobierane świadczenia w wysokościach 548 zł i 1120 zł stanowią właściwie jedyne źródło ich utrzymania. Wnioskodawcy podkreślili, że posiadają gospodarstwo rolne o pow. 1.88 ha, jednak z uwagi na stan zdrowia nie są w stanie go uprawiać, zwłaszcza że są to grunty niskiej klasy. Rodzina mieszka w domu o pow. 50 m.kw.
Skarżący są niezdolni do pracy. Koszty utrzymania domu pochłaniają większą część ich dochodów, a koszty utrzymania rodziny, w tym edukacji dzieci też nie są małe. Nie posiadają oszczędności. Skarżący podnieśli, że ok. 900 zł miesięcznie wydają na opłaty związane z domem, lekarstwa oraz dojazd dziecka do szkoły.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Na podstawie danych przedstawionych przez S. L. i E. L. nie było możliwe dokonanie rzetelnej analizy ich sytuacji materialnej. Wniosek wymienionych był bowiem nazbyt lakoniczny, dlatego wystosowano do nich wezwanie o uzupełnienie podanych tam informacji. Przedmiotowe wezwania zostały doręczone skarżącym dnia 14 marca 2018 r. i w wyznaczonym terminie siedmiu dni nie została na nie udzielona jakakolwiek odpowiedź. Tym samym, strony uniemożliwiły de facto ocenę, czy spełniają ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy.
W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zwolnienie od kosztów sądowych to częściowe prawo pomocy. Przesłanką jego przyznania – jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten ostatni przepis wprost wskazuje, że wykazanie powyższego spoczywa na składającym wniosek. A zatem to wnioskodawca chcąc uzyskać w swoim przypadku odstępstwo od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez jego strony kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.) powinien udowodnić, że pomoc ta jest rzeczywiście uzasadniona. W tym celu winien przedstawić w składanym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jak najwięcej istotnych w tym zakresie informacji.
Ustawodawca ułatwił też stronie zadanie poprzez regulację zawartą w art. 255 P.p.s.a. W świetle tego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie wystosowane w oparciu o ten przepis wskazuje konkretne informacje, które należy podać oraz konkretne dokumenty podlegające przedłożeniu. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się przy tym, że fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2015 r. II OZ 58/15, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).).
Zatem brak należytej współpracy strony z sądem (referendarzem sądowym) oznacza, że nie chce ona ujawnić w sposób klarowny swojej faktycznej sytuacji finansowej, a to nie pozwala na przychylenie się do jej wniosku. Mogłoby to bowiem prowadzić do nadużycia instytucji prawa pomocy. Ta zaś skierowana jest do osób żyjących w ubóstwie, które dodatkowo okoliczność tę wykażą, stosownie do wymogu zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W oparciu o wskazane wyżej unormowanie z art. 255 P.p.s.a., skierowane zostało do S. L. i E. L. wezwanie, które dotyczyło podania podstawowych dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy danych w postaci: średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, leczenie, utrzymanie domu, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, na edukację, ewentualne utrzymanie pojazdów mechanicznych. Wezwanie odnosiło się także do wskazania statusu syna skarżących i uzyskiwanych przez niego ewentualnie dochodów, jak również podania, czy strony uzyskują jakiś dochód w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej. Wezwano także wnioskodawców do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych.
Jak już wyżej wskazano, S. L. i E. L. nie odpowiedzieli na powyższe. Odmawiając zaś przedstawienia żądanych od nich danych spowodowali, że rozpoznający ich wniosek referendarz sądowy nie mógł ustalić faktycznych dochodów wymienionych i ich wydatków celem porównania z wielkością aktualnych kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi 100 zł), jak i tych, które mogą pojawić się w przyszłości tj. na kolejnych etapach sprawy (najbardziej prawdopodobne koszty sądowe nie będą przekraczać kwoty 100 zł za poszczególne czynności procesowe).
Z wymienionych względów brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących i zwolnienia ich od kosztów sądowych, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.