Uzasadnienie
Sygn. II SA/Rz 284/10
Wnioskiem załączonym do skargi M. R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie Jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek o prawo pomocy złożono w sprawie o sygn. II SA/Rz 284/10 dotyczącej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczenia alimentacyjnego.
Wniosek o prawo pomocy odpowiada ustawowym wymogom. Sprawa o podanej wyżej sygnaturze nie została zakończona przed WSA. Skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat i wydatków sądowych. Okoliczności życia skarżącej oraz jej rodziny zostały szczegółowo opisane we wniosku PPF oraz skardze z 18.01.2009 r. Na podstawie tych dowodów ustalono, że gospodarstwo domowe, w którym żyje M. i A. R. tworzą trzy osoby. W skład tej grupy oprócz wnioskodawczyni oraz małoletniej A. R. wchodzi M. R. syn M. A. R. oraz M. R. pozostają na pełnym utrzymaniu M. R. Rodzina utrzymuje się z kwoty 672 zł. Składa się na nią alimenty, zasiłek rodzinny oraz zasiłek z tytułu samotnego wychowania dziecka. Ze względu na tak niskie dochody, M. R. zmuszona jest korzystać ze świadczeń pomocy społecznej wypłacanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej.
Stwierdzono, co następuje:
Wniosek skarżącej M. R., co do zasady, zasługuje na uwzględnienie.
Granice procesowego żądania skarżącej dotyczą dwóch instytucji składających się na prawo pomocy, tj. zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia adwokata. Oznacza to, że skarżąca powinna udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 152, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa w zakresie całkowitym jest możliwe, jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika.
W pierwszej kolejności, należy zauważyć, iż w określonych sprawach przepisy prawa zwalniają skarżących od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa wykładane są z części budżetu sądu administracyjnego, w zakresie tego zwolnienia. Sprawy, o których mowa, wymienia enumeratywnie art. 239 p.p.s.a.
Ustawodawca w treści art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zwolnił z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych skarżących w sprawach z zakresu opieki i pomocy społecznej. Sprawy udzielania pomocy osobom uprawnionym do alimentów regulują przepisy ustawy z 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7). Przepisy powyższej ustawy, a zwłaszcza jej preambuła, dobitnie świadczą o tym, że uznanie świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane jest sprawą dotyczącą opieki społecznej. W rezultacie, skarżąca w granicach sprawy sygn. II SA/Rz 284/10, jest z mocy prawa zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Ponieważ w niniejszej sprawie nie istnieje obowiązek ponoszenia przez skarżącą wszelkich kosztów sądowych, Jej wniosek w tym względzie należy uznać za bezprzedmiotowy. Zniesienie z mocy prawa obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje ten skutek, że skarżąca w granicach sprawy o sygn. akt II SA/Rz 284/10, nie może zostać zobowiązana do uiszczenia wpisu, opłat kancelaryjnych a także zwrotu poniesionych przez Sąd ewentualnych wydatków.
Nie ulega natomiast umorzeniu postępowanie w zakresie ustanowienia na rzecz skarżącej M. R. adwokata. Dla rozpoznającego wniosek, jest oczywistym że sytuacja majątkowa skarżącej oraz członków jej rodziny powoduje konieczność przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Współuczestniczenie rodziny R. w ciężarach finansowych niniejszej sprawy spowodowałoby, bowiem niewątpliwy i znaczący uszczerbek na poziomie utrzymania koniecznego. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego rodziny R. pokrywane są obecnie wyłącznie ze środków publicznych w ramach przyznawanych rodzinie świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca, jak również pozostali członkowie gospodarstwa domowego nie uzyskują dochodów z pracy zarobkowej, jak również nie posiadają składników majątkowych zdatnych do pokrycia jakiejkolwiek części wynagrodzenia adwokackiego. Wydana przez organy administracji decyzja administracyjna zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, dodatkowo pogarsza bardzo zły obraz finansów rodziny R. Powoływane w treści dokumentów urzędowych akt administracyjnych okoliczności życia rodziny R. dodatkowo uprawdopodobniają spełnienie przesłanek unormowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3, art. 239 pkt 1 lit. a, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.