Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 312/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku J. K. w pkt I) przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym opłaty sądowe – każdorazowo ponad kwotę 50 zł.; w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że przy rozpoznaniu wniosku uwzględniono trudną sytuację życiową skarżącego. Z drugiej strony wzięto pod uwagę ograniczoną ilość funduszy, które mogą finansować instytucję prawa do sądu. Odnośnie odmowy ustanowienia zastępcy prawnego wskazano, że na obecnym etapie ustawa nie wymaga udziału takiego pełnomocnika, w szczególności, gdy Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia, których dopuściły się organy.
Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył J. K. wnioskując o jego uchylenie. Zakwestionował jego treść podnosząc, że ma zagwarantowane, konstytucyjne prawo do obrony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych; brak jest też obiektywnych możliwości zdobycia środków z przeznaczeniem na prowadzenie niniejszego postepowania sądowego. Z tej przyczyny Sąd uznał, że w tym zakresie sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z akt sprawy J. K. sam prowadzi gospodarstwo domowe. Mieszka w domu o pow. 85,63 m2, którego stan prawny nie jest uregulowany. Na jego majątek składa się nadto działka o pow. 0,16 ha (w której ma udział oraz budynek gospodarczy - ich stan prawny również nie jest uregulowany). Jest osobą bezrobotną i utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej w łącznej wysokości 417 zł miesięcznie. W miesiącu lutym bieżącego roku uzyskał z pomocy społecznej kwotę 120 zł na zakup węgla i kwotę 200 zł na zakup drewna. Jako wydatki strona wskazała: podatki – 50 zł, gaz – 55 zł, wywóz śmieci – 9 zł. Podał, że posiada dług w kwocie 3200 zł z tytułu zakupu opału. Wyjaśnił, że "jak brakuje mu środków do życia, to je pożycza". Do wniosku skarżący dołączył: - zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w P., że od [...] marca 2011 r. jest osobą bezrobotną, a od [...] marca 2012 r. nie posiada prawa do zasiłku z tym statusem związanego;
- - zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wskazujące, że w okresie od [...] do [...] stycznia 2018 r. o otrzymaniu świadczenia w postaci zasiłku celowego na dożywianie (100 zł) oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia (317 zł);
- - faktury dotyczące zakupu lekarstw opiewające na następujące kwoty: 27,97 zł (z [...].09.2017 r.), 47,95 zł (z [...].11.2017 r.), 8,99 zł (z [...] stycznia 2018 r.) oraz fakturę VAT z [...] lutego 2018 r. wskazującą na zakup drewna opałowego za kwotę 199,75 zł oraz dokument dostawy 120 kg węgla.
W ocenie Sądu informacje podane w niniejszej sprawie, a także te wynikające z danych przedstawionych w innych sprawach (m. in. II SA/Rz 301/18, II SA/Rz 21/18) wskazują, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny, gdyż wnioskodawca jest osobą bezrobotną, o ograniczonych dochodach i z tego powodu korzysta z pomocy społecznej. Wykazał zatem istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez osobę nieposiadającą dostatecznych środków finansowych. Co wypada podkreślić przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa.
Jednocześnie Sąd zauważa, że odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącego w dostępie do sądu i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Także podnoszona w sprzeciwie argumentacja, nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w tym zakresie.
W związku z tym uznać należało, że skarżący spełnia przesłanki uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym, dlatego też Sąd zmienił zaskarżone postanowienie, zwalniając skarżącego z kosztów sądowych i jednocześnie odmówił ustanowienia adwokata.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.