Uzasadnienie
A. W. działając w charakterze pełnomocnika swojej matki E. W., w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł., wskazując w piśmie przewodnim na trudną sytuację materialno – bytową, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Z jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz ze złożonego w wyniku wezwania przez A. W. dodatkowego oświadczenia wynika, iż:
- - skarżąca i jej pełnomocniczka są osobami prowadzącymi wspólne gospodarstwo domowe; do tego grona należy także 9-letnia córka A. W.,
- - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 48 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 2,23 ha (wykorzystywaną w niewielkiej części pod uprawę ziemniaków) oraz będący współwłasnością pełnomocniczki i jej brata samochód osobowy Seat Cordoba (rok prod. 1997),
- - uzyskiwane przez nie dochody pochodzą z pobieranej przez skarżącą renty oraz wynagrodzenia za pracę pełnomocniczki (odpowiednio 759 i 1386 zł. brutto - łącznie ok. 1700 zł. netto), dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 2200 zł. przeznaczane są w całości na wynajem maszyn, zakup nawozów, oprysków i opłacenie podatku rolnego,
- - ponoszone w skali miesiąca wydatki obejmują koszty leczenia skarżącej (ok. 200 – 250 zł.), energii elektr., gazu, ogrzewania i telefonu – 350 zł., potrąceń komorniczych – 190 zł., związane ze szkołą – 200 zł., zakupem żywności – 500 zł. i utrzymaniem samochodu – 150 zł.,
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że mimo dopuszczalności złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika, nie robi on tego w imieniu swoim lecz osoby reprezentowanej i to właśnie względem niej wywołuje skutek wydawane w wyniku rozpoznania wniosku orzeczenie.
Z urzędu wzięto przy tym pod uwagę fakt toczących się przed WSA w Rzeszowie równolegle ze sprawą II SA/Rz 33/11 innych postępowań ze skarg E. W. o sygn. II SA/Rz 32/11 i II SA/Rz 34/11, z którymi są związane takie same koszty sądowe i w których zostały złożone analogiczne wnioski o przyznanie prawa pomocy.
Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej, będącej jej pełnomocnikiem córki oraz wnuczki uznano, że co do zasady kwalifikuje się ona do uzyskania wsparcia w zakresie kosztów sądowych.
Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim odnoszona do wysokości związanych ze skargą kosztów sądowych analiza możliwości płatniczych w/w osób wynikająca z porównania ich dochodów i wydatków. Przy dochodach netto rzędu 1700 zł. miesięcznie, suma ich wykazanych stałych miesięcznych wydatków wynosi ok. 1600 – 1650 zł. Kwoty te są więc porównywalne, z minimalną przewagą po stronie dochodów.
Stosownie do art. 199 P.p.s.a. na stronach postępowania ciąży ustawowy obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów; zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Kryterium to skarżąca przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach swoich i córki niewątpliwie spełnia.
Potencjalny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych dotyczy realnego zagrożenia dla zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych, a więc takich, które mają charakter niezbędny.
Oznacza to, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzysta ogół zazwyczaj ponoszonych wydatków, lecz tylko te obiektywnie najważniejsze; oznacza to wymóg ograniczenia wszystkich ponoszonych wydatków (także koniecznych) do niezbędnego minimum oraz zaniechania tych, które takiego charakteru nie posiadają.
Mimo że jak wynika z wniosku, znakomita większość wydatków w nim wymienionych dotyczy zabezpieczenia podstaw egzystencji wskazanych w nim osób, to wyjątkowy charakter prawa pomocy związany z jego finansowaniem ze środków publicznych co do zasady wyłącza z tego koszty utrzymania i eksploatacji pojazdów mechanicznych (w rozpoznawanym przypadku 150 zł./m-c) oraz opłat za telefony (brak szczegółowych danych co do ich wysokości).
W tej sytuacji uznano, że możliwe będzie wygospodarowanie przez skarżącą i jej pełnomocniczkę pewnych niewielkich środków finansowych tytułem symbolicznej partycypacji w tych kosztach. Ustalono je na 50 zł. (analogicznie w sprawach II SA/Rz 32/11 i II SA/Rz 34/11), co razem odpowiada ponoszonym przez A. W. 1-miesięcznym kosztom utrzymania samochodu. Tylko takie koszty skarżąca będzie musiała jednorazowo ponieść, niezależnie od tego, jakie jeszcze wystąpią po jej stronie w przyszłości (do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia).
Obciążenie skarżącej kosztami sądowymi w takiej wysokości będzie adekwatne do jej możliwości płatniczych, bez stwarzania zagrożenia dla pokrycia uzasadnionych wydatków życiowych. Jako dodatkowy argument mogący świadczyć o pewnych możliwościach finansowych E. W. jest ustalona na podstawie akt administracyjnych sprawy (k. 1-2 - protokół oględzin) okoliczność sfinansowania przez A. W. wymiany pokrycia dachu na budynkach wchodzących w skład posiadanych przez nią i matkę nieruchomości.
Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej i pełnomocnika na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym w/w kwoty 50 zł. nieobjętej przyznanym zwolnieniem).
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.