Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. G. wniesionej wspólnie z M. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej zwane SKO, Kolegium) z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie.
Po rozpatrzeniu wniosku B. G. i M. G., w sprawie zmiany stanu wody na gruncie Wójt Gminy A. decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...], w pkt I odmówił nakazania D. i M. S., przywrócenia do stanu poprzedniego ukształtowania terenu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w pkt II umorzył postępowanie administracyjne w zakresie zmiany stosunków wodnych, na działce nr ewid. 1220 stanowiącej własność D. i M. S. ze szkodą dla działki sąsiedniej nr 1204/1 stanowiącej mienie komunalne Gminy A. Po rozpatrzeniu odwołania B. G. i M. G. - SKO decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...], uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium podniosło, że Wójt w jednym rozstrzygnięciu rozstrzygnął formalnie dwie sprawy administracyjne, mimo braku podstaw ku temu. W aktach zalega bowiem wniosek B. i M. G., a dotyczący szkodliwego naruszenia stosunków wodnych na ich gruncie, na skutek działań sąsiada.
Kolegium zwróciło uwagę, że z niewiadomych przyczyn decyzja Wójta zawiera również rozstrzygnięcie co do poruszonej przez wnioskodawców kwestii szkodliwego naruszenia stosunków wodnych na działce gminnej.
Wójt Gminy A. po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] października 2013 r. nr [...], odmówił nakazania K. S., przywrócenia do stanu poprzedniego ukształtowania terenu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że w ramach prowadzonego postępowania trzykrotnie przeprowadzono rozprawy administracyjne w terenie, w wyniku, których ustalił, że działka nr 1220 stanowiąca własność K. S. (na dzień wszczęcia postępowania własność D. i M. S.) graniczy od strony południowo-zachodniej na odcinku ok. 7 m z działką nr 1204/2 stanowiącą własność B. G. i M. G. Obie działki są urządzone i zabudowane, a rozgranicza ich ogrodzenie z siatki. W części południowo-zachodniej działki nr 1220 dokonano zmiany ukształtowania ternu, która polegała na nadsypaniu działki, do czego użyto niejednorodnego materiału wykorzystując kamienie i ziemię. Powierzchnia nadsypanego fundamentu działki została wyrównana i obsadzona trawnikiem.
Działki oznaczone nr 1220 i 1204/2 położone są w obrębie jaru o przebiegu południe-północ. Analizowany obszar odwadniany jest siecią strug i strumieni, których odbiornikiem jest ciek wodny przepływający w obrębie wspominanego wyżej jaru. Przez teren działki nr 1204/2 ciek wodny przepływa kolektorem podziemnym z wylotem w jej północnej części. Organ podkreślił, że powołany biegły L. P. sporządziła opinię, która jest wykonana profesjonalnie. Z opinii wynika, że właściciele działki nr 1120 w F. podwyższając teren w części południowo-zachodniej działki bezspornie dokonali zmiany w ukształtowaniu terenu swojej nieruchomości, a tym samym zmiany stanu wody na gruncie, ale zebrane dowody i ustalony stan faktyczny nie wykazują, aby zmiana ta negatywnie wpływa na grunty sąsiednie. Zmiana ukształtowania terenu działki nr 1220 nie oddziałuje szkodliwie na działkę nr 1204/2, gdyż nie zmienił się kierunek spływu wód powierzchniowych, a w trakcie prowadzonego postępowania nie stwierdzono szkód rzeczywistych w obrębie działki nr 1204/2.
Organ podkreślił, że dokonanie zmiany stanu na gruncie, która nie oddziałuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, tj. wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Opinia biegłego i zgromadzony materiały dowodowe w sprawie jednoznacznie wskazują na brak podstaw do wydania decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie. Przeprowadzone dowody wykazały, że zmiana ukształtowania terenu na działce nr ewid. 1220 w F. nie wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie, tj. na działkę nr 1204/2.
Odwołanie od decyzji Wójta z [...] października 2013 r. wnieśli B. G. i M. G. SKO decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przychylił się do stanowiska Wójta i stwierdził, że wbrew twierdzeniom wnioskodawców, zmiana ukształtowania terenu działek nie spowodowała naruszenia stosunków wodnych uzasadniających ingerencję władczą ze strony organu. Faktycznie powierzchnia działki o nr 1220 została wyrównana, ale wbrew twierdzeniom wnioskodawców ten stan rzeczy nie spowodował wzrostu ilości wód opadowych, a wręcz przeciwnie zmieniła się prędkość spływu wód opadowych na korzyść właścicieli działki nr ewid. 1204/2, albowiem nastąpiło ich spowolnienie i wody opadowe w większym stopniu będą poddane procesowi infiltracji oraz parowania na gruncie macierzystym. Powyższe ustalenia organ I instancji oparł na opinii biegłego hydrologa, która w ocenie Kolegium w całości zasługuje na wiarę.
Z powyższego wynika, że zmiana ukształtowania terenu działki nr ewid. 1220 przez podniesienie i wyrównanie jej nawierzchni, nie naruszyła także pierwotnego kierunku spływu wód opadowych i roztopowych. Przed niwelacją terenu działki kierunek spływu wód był ten sam tj. w kierunku nieruchomości wnioskodawców. Jednocześnie Kolegium wskazało, że poza zainteresowaniem organów w sprawie jest legalność powyższych działań ziemnych. Podniesiono, że z akt sprawy bezspornie wynika, że postępowanie prowadzone było wszechstronnie i wykazało, że zmiany ukształtowania terenu działki nr 1220 nie spowodowały szkodliwych zmian stosunków wodnych i w konsekwencji nie mogą być przyczyną szkód na działce wnioskodawców.
B. G. i M. G. skierowali wspólnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) skargę na decyzję SKO z [...] stycznia 2014 r. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucili naruszenie art. 29 Prawa wodnego przez jego zastosowanie w sytuacji w której z treści tego przepisu wynika, że każda zmiana terenu wpływa na zmianę stosunków wodnych jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Nadto zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych wynikający z podstawy decyzji przez uznanie, że podniesienie i wyrównanie nawierzchni nie narusza spływu wód opadowych i roztopowych, podczas gdy z samej opinii rysuje się jasno twierdzenie, że na skutek niwelacji musiało dojść do zmiany kierunku spływu wód, które odbywa się kosztem ich nieruchomości.
W uzasadnieniu skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem organów obu instancji. Rekapitulując podnieśli, że właściciele działki nr ewid. 1220 w F. usunęli punkt geodezyjny, samowolnie podwyższyli swoją nieruchomość, dokonali zmian w ukształtowaniu terenu, a tym samym stanu wody na gruncie - co jest zabronienie. Jednocześnie nie zgodzili się ze stanowiskiem organów, że przedmiotowa zmiana spływu wód nie spowodowała szkód.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wniosek B. G. oraz M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata został rozpoznany odmownie - postanowieniami referendarza sądowego z 27 maja 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest uzasadniona.
Stan faktyczny sprawy konieczny do ustalenia określony jest hipotezą art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.) zwanej dalej pr. wodne.
Kluczową kwestią w sprawie było więc ustalenie czy na działce 1220 poł. w F. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a jeżeli tak to czy zmiana ta wpłynęła szkodliwie na działkę skarżących nr 1204/2.
Organ prawidłowo zasięgnął w tym przedmiocie wiadomości specjalnych prowadząc dowód z opinii biegłej mgr inż. L. P. geologa, posiadającej uprawnienia hydrogeologiczne.
Opinia ta była podstawą ustaleń kontrolowanej decyzji jak i decyzji organu I instancji. Analizując jej treść w kontekście zarzutów skargi Sąd stwierdza, iż faktycznie jest ona niespójna i nie odnosi się do wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego sprawy.
Biegła we wnioskach końcowych stawia tezę, iż właściciele działki 1220 w F. podwyższając teren w części południowo-zachodniej działki bezspornie dokonali zmian w ukształtowaniu terenu, a tym samym zmiany stanu wody na gruncie, jednakże bez szkody dla sąsiednich gruntów. W tej części opinii jej autorka wyjaśniła, że wyrównanie części działki nr 1220 na pograniczu z działką nr 1204/2 może spowodować nieco wolniejszy spływ wód powierzchniowych i większy odpływ do gruntu, co w przypadku intensywnych opadów lub roztopów (sytuacje ekstremalne) powinno nawet złagodzić ich spływ do cieku wodnego.
Teza o dokonaniu zmiany stanu wody na gruncie w świetle wniosków opinii, a przede wszystkim jej wcześniejszej treści jest gołosłowna i nieuprawniona.
Biegła wyraźnie stwierdza, we wnioskach, że naturalny spływ wód odbywał się i nadal odbywa się w kierunku cieku wodnego, przepływającego między innymi przez działkę nr 1204/2. Na stronie 10 opinii pisze, że w obrębie działki 1220 nie zmienił się kierunek naturalnego spływu wód powierzchniowych.
Na stronie 9 opinii stwierdza, że zarówno przed wykonaniem nasypu jak i po jego wykonaniu wody opadowe i roztopowe spływały w kierunku przedmiotowego cieku wodnego, bo taka jest konfiguracja terenu (co obrazuje zamieszczony w opinii przekrój poprzeczny). Biegła ustaliła, że nachylenie terenu narzuca kierunki spływu wód opadowych i roztopowych w stronę omawianego cieku wodnego. Wyprofilowanie i wyrównanie części działki nr 1220 stanowią niewielkie zmiany ukształtowania terenu i nie spowodowały zmiany istniejącego naturalnego spadku terenowego w stronę cieku wodnego. W oparciu o oględziny terenu i analizę mapy sytuacyjno-wysokościowej ustalono, że działka nr 1220 położona jest wyżej od poziomu cieku wodnego, stąd też naturalny kierunek spływu wód opadowych zwrócony był i jest w kierunku cieku wodnego przepływającego w obrębie działki nr 1204/2.
Biegła stwierdziła, że zmiana ukształtowania terenu działki nr 1220 implikowała zmianę stanu wody na niej. Nie wskazała jednak na czym ta zmiana miałaby polegać, skoro kierunek spływu wody z działki 1220 w kierunku działki skarżących nie zmienił się. Biegła nie wyjaśniła czy na skutek podniesienia terenu dz. 1220 woda spływa wolniej czy szybciej na grunt działki 1204/2, czy ilość tej wody jest większa czy mniejsza niż poprzednio.
Tak naprawdę nie jest jasne czy spadek wody z podniesionego gruntu na grunt sąsiada powoduje przyspieszenie procesów erozji. Stwierdzenie opinii, że "infiltracja wód do gruntu przy dużych spadkach terenu stanowi tylko niewielką część spływu wód opadowych i roztopowych" – str. 9 opinii – w stanie sprawy nie stanowi odpowiedzi na przedstawiane wyżej pytania.
Powyższe przesądza, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony prawidłowo, a postępowanie w związku z tym prowadzone było z naruszeniem art. 7, 77, 80, 84 § 1 k.p.a. co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Orzekając w sprawie organy naruszyły art. 29 ust. 3 pr. wodnego poprzez jego zastosowanie do wadliwie ustalonego stanu faktycznego co przełożyło się na treść decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku wskazanym w treści niniejszego uzasadnienia.
Niezależnie od powyższego Sąd uznaje za zasadny zarzut skargi naruszenia art. 10 k.p.a. W sytuacji gdy skarżący będący starszymi ludźmi mieszkającymi kilkaset kilometrów od siedziby organu I instancji zakreślenie im 5 dniowego terminu do zapoznania się z materiałami sprawy (art. 73 k.p.a.) i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego z 23.10.2012 r. k. 28 akt I instancji) narusza w istotnym stopniu podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 6, 8, 9 k.p.a. Naruszenie to mogło mieć oczywisty wpływ na treść rozstrzygnięcia, zwłaszcza wobec zarzutów skarżących co do możliwości wykazania przez nich szkody wynikłej z podniesienia poziomu gruntu sąsiedniej działki.
Reasumując, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I i II wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżących uiszczony przez nich wpis od skargi obliczony na podstawie § 2 ust. 3 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.).