Uzasadnienie
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody z dnia [...].03.2009 r. Nr [...] – utrzymująca w mocy zaskarżoną odwołaniem przez L. S. decyzję Starosty z dnia [...].01.2009 r., Nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za szkody związane z zajęciem nieruchomości w związku z budową linii energetycznej 110 kV S. Z. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył, że wnioskiem z dnia 29.02.2008 r. L. S. wystąpił do Starosty o ustalenie odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 124 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./. Wyjaśnił, iż na skutek zajęcia działki nr 183/3 /obecnie nr 803/ położonej w Z. obr. D., wyrządzone zostały szkody przez A. S.A. w R., który jest następcą prawnym Fabryki [...], powodujące zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z przeprowadzeniem linii energetycznej 110 kV S. – Z. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca L. S. nabył własność działki nr 183/3 aktem własności ziemi nr [...] z dnia [...].09.1972 r. wydanym przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. Z akt uwłaszczeniowych wynika, iż w 1968 r. J. S. /ojciec wnioskodawcy/ podarował nieformalną umową L. S. działkę nr 183/3, na której ostatnio wymieniony rozpoczął budowę budynku.
Decyzją z dnia [...].12.1971 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Spraw Wewnętrznych w S., wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zezwoliło Fabryce [...] na zajęcie działki nr 183/3, stanowiącej wówczas własność J. S., w celu wybudowania linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV S. – Z. Art. 36 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stanowił, iż właścicielowi zajętej nieruchomości przysługiwało odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35.
Art. 36 ust. 2 w/w ustawy stanowił, że odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, a roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody. Na podstawie powołanego przepisu można było dochodzić odszkodowania za straty w zakresie zmniejszenia wartości. Odszkodowanie z tego tytułu przedawniało się po upływie 10 lat od dnia powstania szkody /art. 118 Kodeksu cywilnego/.
Organ I instancji stwierdził, że przedstawiony stan faktyczny sprawy wskazuje, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu i w związku z tym decyzją z dnia [...].01.2009 r. umorzył postępowanie administracyjne.
W odwołaniu L. S. podniósł, że przeciągnięcie nad nieruchomością przewodów elektrycznych doprowadziło do trwałego ograniczenia prawa własności wskutek niemożności korzystania z niej w taki sposób, w jaki mógłby korzystać gdyby linii nie było. Szkoda jest ciągła, bo istnieje od dnia posadowienia linii elektroenergetycznej do chwili obecnej.
Dodał, że ustawodawca w poprzednich ustawach, ani w aktualnie obowiązującej, nie zakreślił terminu dochodzenia praw wynikających z ograniczenia prawa własności i w związku z tym zarzucił, że zaskarżona decyzja Starosty pozbawiona jest podstawy prawnej, zatem winna być uchylona.
Wojewoda opierając się na stanie faktycznym ustalonym przez organ I instancji podzielił argumentację i rozstrzygnięcie tego organu, przytoczył unormowania prawne zawarte w art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
W konkluzji skonstatował, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu, zatem brak było podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, zatem organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie.
Sposób rozstrzygnięcia sprawy wspierał orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.08.1999 r., sygn. akt IV SA 1167/97 i z dnia 11.01.1994 r., SAB/Wr 31/93.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem organu odwoławczego skarżący L. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i na wstępie wyjaśnił, że pozwem z dnia 12.02.2007 r. wniesionym do Sądu Okręgowego w K. p-ko A. S.A. w R. domagał się zasądzenia od tego Zakładu na jego rzecz stosownego odszkodowania. Sąd okręgowy postanowieniem z dnia 2.10.2007 r., sygn. akt [...] odrzucił pozew, bowiem właściwym do orzekania w tego rodzaju sprawie jest starosta. Na to postanowienie złożył zażalenie, ale Sąd Apelacyjny w R. zażalenie oddalił, uznając niedopuszczalność drogi sądowej.
Zarzucił, że skoro A. S.A. w R. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Spraw Wewnętrznych z dnia [...].12.1971 jest nadal uprawniony do korzystania z jego nieruchomości w granicach określonych tą decyzją, to w takiej sytuacji jego żądanie odszkodowawcze powinno być rozpatrzone na tle art. 124, 128, 129 i 130 obecnie obowiązujący ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami wynika, że starosta ustala odszkodowanie w odrębnej decyzji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Nie zgadza się ze stanowiskiem organów, że jego roszczenie uległo przedawnieniu /art. 118 k.c./, bo linia elektryczna jest zawieszona nad jego budynkiem mieszkalnym, postawionym zgodnie z przepisami prawa. Nie można mówić o przedawnieniu skoro szkoda trwa, zaś przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w ogóle nie określają terminu przedawnienia roszczeń za straty w zakresie zmniejszenia wartości nieruchomości, a posiłkowanie się w tym zakresie przepisami kodeksu cywilnego jest nadużyciem prawa.
Odpowiadając na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko oraz motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny /sąd I instancji/ kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym. Z powołanego przepisu jednocześnie wynika, że przy tej kontroli sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a., sąd I instancji wydaje wyrok na podstawie akt sprawy administracyjnej i sądowej.
Zakres rozpoznania sprawy sądowej określają art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Pierwszy przepis stanowi, że sąd I instancji jest związany granicami sprawy, ale nie jest związany granicami skargi, tj. wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, to zaś znaczy, że z urzędu bierze pod uwagę naruszenia prawa, o jakich nie wspomniano w skardze, wszakże pod warunkiem, że są to naruszenia o jakich mowa w art. 145 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Drugi przepis pozwala sądowi kontrolować akty administracyjne wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga i stosować wobec tych aktów środki przewidziane w p.p.s.a., jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Istota sądowej kontroli polega na sprawdzeniu czy ustalony przez organy stan faktyczny sprawy został prawidłowo zebrany i czy był wystarczający do wydania stosownego rozstrzygnięcia oraz czy organy dokonały właściwej subsumcji stanu faktycznego z przepisami prawa.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd I instancji uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego /k.p.a./ lub w innych przepisach.
Jeżeli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, to wówczas na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.
Stan faktyczny sprawy, wynikający z akt administracyjnych, jest następujący:
W dniu 7.03.2008 r. wpłynął do Starosty Powiatowego wniosek L. S./opatrzony datą: 29.02.2008 r./ w sprawie ustalenia odszkodowania za szkody, a w szczególności z tytułu zmniejszenia wartości działki nr 803 /dawny numer 183/3/, położonej w Z. obr. D., spowodowanej przeprowadzeniem przez tą działkę linii energetycznej 110 kV S.-Z.
Decyzją z dnia [...].12.1971 r. Nr [...], wydaną przez Kierownika Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., zezwolono Fabryce [...] w S. na budowę linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV S.-Z. na działce nr 183/3, stanowiącej własność J. S. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 35 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. z 1961, nr 18, poz. 94/.
Na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...].09.1972 r. Nr [...], wydanego przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., wnioskodawca L. S., s. J. i S., został uwłaszczony działką nr 183/3, położoną w D. o pow. 0,6156 ha.
Wymienioną działkę podarował mu ojciec J. S. w 1968 roku /nieformalną umową/. Obecnie wskazana działka jest oznaczona nr. ewid. 803 i jest objęta Kw [...], co wynika z odpisu zupełnego księgi wieczystej według stanu na dzień 4.12.2008 r.
L. S. na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...].03.1972 r., Nr [...], wydana przez Kierownika Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury PPRN w S., wybudował na działce Nr 183/3 budynek mieszkalny. Odbiór techniczny wykonanej linii energetycznej 110 kV S.-Z. nastąpił w dniu 13.10.1976 r. /kserokopia protokołu odbioru z tej daty/.
W aktach administracyjnych znajduje się mapa ewidencyjna gm. kat. Z.-D. w skali 1:2880. Na mapie tej pokazana jest trasa tej linii energetycznej, która przebiega częściowo przez działkę nr 183/3.
Obecnie przedmiotowa linia energetyczna jest na stanie A. S.A. w R. Postanowieniem z dnia 2.10.2007 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w K., Wydział I Cywilny odrzucił pozew L. S. przeciwko A. S.A. w R. o odszkodowanie z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, bowiem zajęcie części nieruchomości powoda /działki nr 183/3/ na budowę linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Spraw Wewnętrznych z dnia [...].12.1971 r. w S. zezwalającej Fabryce [...] w S. na budowę tej linii na działce nr 183/3.
Zażalenie L. S. na wskazane postanowienie, Sąd Apelacyjny w R. – Wydział I Cywilny oddalił postanowieniem z dnia 25.01.2008 r., sygn. akt [...].
Umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania przez skarżącego z działki nr 803 /poprzednio nr 183/3/, orzekające organy motywowały tym, że art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jednolity tekst Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94, ze zm. – stan prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji zezwalającej na przeprowadzenie linii energetycznej/ przewidywał 3-letnie przedawnienie roszczenia za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Powołany przepis nie określał natomiast terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości z powodu zajęcia jej części pod linię energetyczną i znoszenia prawa dostępu do takich przewodów i urządzeń przysługujących podmiotowi na rzecz którego wydano zezwolenie.
W związku z tym orzekające organy zastosowały art. 118 k.c., według którego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia roszczenia wynosi 10 lat, zaś dla roszczeń okresowych oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata.
Sąd in merito takiej argumentacji nie podzielił i przyjął, iż nie było podstaw prawnych do zastosowania art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego /k.p.a./, bowiem roszczenie skarżącego o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości działki nr 803 nie uległo przedawnieniu. Stanowisko Sądu zasadza się na następującej argumentacji:
Reguła jest, iż podstawą rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej są przepisy prawne obowiązujące w dacie wydania decyzji.
Na takiej regule opiera się również kontrola sądowa aktów administracyjnych /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych/. Od 1.01.1998 r. obowiązuje ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./, zwana dalej skrótem u.g.n. W związku z tym organy w pierwszej kolejności powinny sięgnąć do przepisów tej ustawy. art. 233 u.g.n. /przepis intertemporalny/ stanowi, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie u.g.n., prowadzi się na podstawie jej przepisów. Treść tego przepisu oraz art. 241 pkt 1 tej ustawy zdecydowanie przemawia za stanowiskiem, że sprawy wszczęte pod rządem u.g.n. prowadzi się na podstawie jej przepisów.
Art. 128 ust. 4 u.g.n. stanowi, że "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód.
Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu". Wymieniony w tym przepisie art. 124 mutatis mutandis odpowiada treści art. 35 ust. 1 i 2 powołanej już ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis art. 128 u.g.n. nie określa czy roszczenia odszkodowawcze ulegają przedawnieniu, a powołana ustawa nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego.
Kolejny przepis, tj. art. 129 ust. 5 u.g.n. stanowi, że starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:
- 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126,
- 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości,
- 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Zdaniem Sądu art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania.
W pojęciu "pozbawienie praw do nieruchomości" mieści się również ograniczenie prawa własności, bo jest to swego rodzaju służebność publiczna lub przesyłowa i pozostaje w granicach szeroko rozumianego pojęcia wywłaszczenia.
Przedstawiona argumentacja zarazem prowadzi do konkluzji, iż żądanie /roszczenie/ skarżącego o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości jego działki nie uległo przedawnieniu, gdyż art. 118 k.c. nie mógł być zastosowany.
Za takim stanowiskiem przemawia także art. 21 Konstytucji RP.
Według przytoczonej argumentacji, zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty z dnia [...].01.2009 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz art. 105 § 1 k.p.a., które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Z tego właśnie względu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania.
Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego, bowiem skarżący pouczony o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. /w zawiadomieniu o rozprawie k. 27 akt sądowych/, wniosku o przyznanie należnych mu kosztów sądowych nie zgłosił do czasu zamknięcia rozprawy, zatem stosownie do powołanego przepisu utracił uprawnienie do żądania zwrotu kosztów.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy uwzględnić n/w ocenę prawną Sądu zawartą w niniejszym uzasadnieniu oraz n/w wskazania:
- 1) stosownie do art. 132 ust. 6 u.g.n. oraz art. 61 § 4 k.p.a., organ I instancji o toczącym się postępowaniu w sprawie o odszkodowania za zmniejszenie wartości działki nr 803 zawiadomi A. S.A. w R.,
- 2) ustali, czy przeprowadzenie linii energetycznej wysokiego napięcia przez działkę skarżącego spowodowało zmniejszenie wartości działki, a jeżeli tak, ustali wysokość odszkodowania według zasad przewidzianych w u.g.n. i na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego.