Uzasadnienie
K. A. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w lokalu mieszkalnym. Wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku i z odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych informacji wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu o powierzchni 48,24 m.kw. Dochody strony to łącznie kwota 2036,97 zł netto, w tym: 1541,80 zł – emerytura, 208,17 zł – dodatek pielęgnacyjny, 164 zł i 123 zł – wynagrodzenie za prowadzenie księgowości wspólnot mieszkaniowych. Jako swoje comiesięczne wydatki wnioskodawczyni wskazała kwoty: 200 zł – czynsz, woda, wywóz śmieci, 100 zł energia elektryczna, 60 zł – gaz, 70 zł – ubezpieczenie, 100 zł – telefon, 90-230 zł – lekarstwa, 30 zł – materiały opatrunkowe, zioła, 88 zł – węgiel i drewno opałowe, 50 zł – telewizja kablowa, 150 zł – bilety autobusowe, 38 zł – znicze i kwiaty na cmentarz, 40 zł – środki czystości, 120 zł – ubrania, obuwie, 80 zł – "kieszonkowe" dla dzieci, 450 zł – wyżywienie.
Skarżąca zaznaczyła, że czasem musi kupić do domu różne urządzenia, ostatnio była to maszynka do mięsa za 150 zł. Poza tym, ponosi także koszty naprawy urządzeń domowych. Ostatnio dwóm członkom swojej rodziny ofiarowała w prezencie kwoty 400 i 200 zł. Strona podkreśliła, że w rodzinie jest ośmioro małych dzieci, dla których często robi pierogi, czy też kupuje ciastka. Podniosła, że od dziecka często bywała głodna, dlatego też teraz pomaga ludziom. Zaznaczyła, że mąż był sparaliżowany, co wiązało się z drogim leczeniem i częstymi wyjazdami do szpitali. Także syn przed śmiercią chorował; musiała wtedy utrzymywać synową i wnuka. Chorowała również jej matka. Wobec powyższego jej zadłużenie wzrosło do ok. 4 000 zł. Skarżąca podała, że w maju musi zakupić tonę węgla (750 zł) oraz drewno opałowe (300 zł).
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Żądanie K. A. dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, co wynika z brzmienia art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Udzielenie takiego wsparcia wymaga – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – wykazania przez wnioskującego o nie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z danych przedstawionych przez wnioskodawczynię wynika, że z uzyskiwanych dochodów może ona bez powołanego wyżej uszczerbku wygospodarować kwotę 300 zł na wpis od jej skargi, jak też kwoty składające się na ewentualne dalsze koszty sądowe w sprawie (tj. 100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi, 250 zł – wpis od skargi kasacyjnej). Wskazuje na to wyraźnie porównanie podanych przez stronę comiesięcznych wydatków (ok. 1736 zł) oraz dochodów (2036,97 zł). Skarżąca powołuje się wprawdzie na jeszcze inne, dodatkowe wydatki, przede wszystkim na pomoc członkom swojej rodziny (głównie małym dzieciom), jednak okoliczność ta- choć świadczy o zasługującej na szacunek postawie strony - nie może jednak przesądzać o konieczności całkowitego sfinansowania jej udziału w niniejszym postępowaniu ze środków Skarbu Państwa. Instytucja prawa pomocy jest bowiem przeznaczona dla osób ubogich, mających problemy z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb życiowych.
Składającej wniosek z pewnością do grupy takiej zaliczyć nie można. Jak bowiem sama podaje, pokrywa wszystkie zamierzone wydatki i to nie tylko te odnoszące się do podstawowych potrzeb jednostki (jak wyżywienie, leczenie, mieszkanie), ale też i inne (telewizja, telefon, znicze i kwiaty na cmentarz, pomoc finansowa dla członków rodziny). Zasadą jest zaś, że koszty postępowania sądowego strona obowiązana jest ponosić samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.). Tylko wówczas, gdy bez udzielonego w ramach prawa pomocy wsparcia poniosłaby uszczerbek w tzw. koniecznym utrzymaniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., możliwy jest udział Skarbu Państwa w kosztach prowadzonego przez stronę postępowania. Jak już jednak zaznaczono, skarżąca swobodnie może uiścić kwotę 300 zł tytułem wpisu od swojej skargi, następnie zaś, o ile oczywiście powstanie taka potrzeba, będzie mogła uiścić dalsze koszty sądowe, jednostkowo niższe już od wymienionej kwoty.
Jeszcze raz należy podkreślić, że wsparcie finansowe i rzeczowe (żywność), jakiego wnioskodawczyni udziela członkom swojej rodziny wskazuje na jej właściwą postawę, jednak nie może skutkować zwolnieniem jej od obowiązku uiszczenia wszystkich kosztów sądowych. Osoby te nie wchodzą bowiem do wspólnego ze stroną gospodarstwa domowego, jak też na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny względem nich. Dlatego też wydatki na ten cel nie mogą być przez stronę preferowane przed zapłatą kosztów sądowych. Poza tym, skarżąca powołuje się na fakt częstego pozostawania na tzw. debecie bankowym, na dowód czego przedkłada wyciągi z rachunku bankowego (za 2012 i 2013 r.), wskazując, że zadłużanie się związane było z koniecznością leczenia męża, syna i matki. Należy zwrócić uwagę, że jest to sytuacja przeszła, bowiem obecnie skarżąca ponosi wydatki na leczenie jedynie własne. Stan jej rachunku bankowego na dzień 20 kwietnia 2015 r. wynosi zaś 753,24 zł.
Odstępstwo od cytowanej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.) ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie tych kosztów. Nie można natomiast, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych względów, a zatem mając na uwadze kryterium majątkowe (które w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy), zwolniono K. A. od obowiązku uiszczenia wpisu od złożonej przez nią skargi ponad kwotę 300 zł, co oznacza, że uiszczenie właśnie tej kwoty umożliwi nadanie dalszego biegu tej skardze. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.