Uzasadnienie
T. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wezwany następnie do uiszczenia wpisu od tej skargi w wysokości 540 zł, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku tego wynika, że opiekunem prawnym skarżącego jest jego matka. Leczenie wnioskodawcy pochłania znaczne środki. Źródłem utrzymania wymienionych są renta wnioskodawcy w kwocie 710 zł oraz renta jego matki w wysokości 1160 zł. Jako stałe zobowiązania wskazano we wniosku: rata kredytu – 350 zł, alimenty – 390 zł, mieszkanie – 460 zł, lekarstwa – 180 zł, Internet – 25 zł.
Celem uzyskania większej ilości danych potrzebnych do rozpoznania wniosku, wezwano składającego go do jego uzupełnienia. Odpowiedź wskazuje, że comiesięczne wydatki wynoszą: na wyżywienie – 1000 zł, czynsz za mieszkanie (zawierający opłatę za gaz) – 465 zł, telefon i Internet – 70 zł, energia elektryczna – 145 zł, rata pożyczki – 352 zł (do spłaty pozostało jeszcze 30 rat). Z przedmiotowej odpowiedzi wynika także, że wnioskodawca oprócz renty, której wysokość po potrąceniu alimentów wynosi 710 zł, nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Na stronie postępowania sądowego spoczywa obowiązek ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów, a powyższe wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Jeśli zatem dany podmiot zamierza chronić swoich praw w drodze postępowania sądowego, wówczas zobligowany jest do poczynienia stosownych oszczędności w tym celu. Ustawodawca przewidział jednocześnie sytuacje, gdy strona samodzielnie nie jest w stanie pokryć przedmiotowych kosztów, bowiem wiązałoby się to z niemożnością zaspokojenia przez nią podstawowych potrzeb. Wówczas to podmiot taki może wystąpić o przyznanie mu prawa pomocy. Jako, że stanowi ono wyjątek od wskazanej wyżej reguły odpłatności postępowania sądowego, to zasadność jego zastosowania w konkretnym przypadku nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości.
Jeśli zaś takowe istnieją, to nie mogą one przemawiać na korzyść wnioskodawcy. Dlatego też zadaniem wnoszącego o wsparcie ze środków Skarbu Państwa jest dostateczne wykazanie, że znajduje się w sytuacji, którą ustawodawca uznał za uprawniającą do braku ponoszenia kosztów konkretnego postępowania sądowego. Na powyższy obowiązek wskazuje pośrednio art. 252 § 1 P.p.s.a., nakazujący stronie przedłożenie wniosku zawierającego dokładne dane o sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Bezpośrednio zaś obowiązek ten można wyprowadzić z brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. I tak, zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów, prawo pomocy w całkowitym zakresie (tzn. obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika) skierowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast adresatem częściowego prawa pomocy (obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata) jest osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Przechodząc do wniosku T. K. należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie i to w jakimkolwiek zakresie, a to ze względu na brak rzetelnego wyjaśnienia przez stronę swojej faktycznej sytuacji materialnej. Mianowicie, jak wynika z przedstawionych przez wnioskodawcę danych, comiesięczne dochody rodziny wynoszą 1870 zł, natomiast wydatki to kwota ok. 2200 zł. Oznacza to istnienie nadwyżki tych ostatnich, co przecież nie jest możliwe. Powyższe wskazuje więc albo na uzyskiwanie przez stronę dodatkowego dochodu, którego źródła nie ujawniono albo też na zawyżenie przestawionych wydatków na potrzeby wniosku o prawo pomocy. W każdym razie skutkuje to istnieniem poważnych wątpliwości co do tego, jaka jest rzeczywista sytuacja materialna wnioskującego o pomoc.
Niezależnie od powyższego należy jeszcze podnieść, iż skarżący nie wypełnił w całości skierowanego do niego wezwania. Mianowicie odpowiedź na to wezwanie nie wskazuje, czy matka strony posiada jakieś pojazdy mechaniczne i jaki jest koszt utrzymania powyższych. Nie zostało także podane, na jaki cel zaciągnięty został przez matkę wnioskodawcy kredyt. Ma to tymczasem istotne znaczenie, bowiem w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tylko wydatki związane z podstawowym utrzymaniem mogą wyprzedzać obowiązek poniesienia kosztów danego postępowania sądowego. Wreszcie, wyciąg z rachunku bankowego matki wnioskodawcy wskazuje jedynie saldo na dzień 27 kwietnia 2017 r., podczas gdy wezwanie odnosiło się do konieczności przedłożenia takiego wyciągu obejmującego okres od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia wykonania wezwania.
Powyższe okoliczności wskazują, że składający wniosek o prawo pomocy nie wykazał w sposób dostatecznie jasny swojej sytuacji materialnej. Ta zaś wolna musi być od jakichkolwiek wątpliwości z uwagi na wyjątkowość instytucji prawa pomocy. Skutkuje to odmową przychylenia się do złożonego wniosku. Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 P.p.s.a. (skierowanie do wnioskodawcy wezwania o podanie dodatkowych danych i nadesłanie dodatkowych dokumentów) podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.11.2010 r. II GZ 318/10, publ.: http://otrzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy jeszcze wskazać, że z mocy brzemienia art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd z urzędu analizuje sprawę pod kątem wszelkich ewentualnych uchybień rozpoznających ją wcześniej organów i wyciąga na podstawie powyższego konsekwencje przewidziane przez prawo. Obecność zaś adwokata na aktualnym etapie postępowania nie jest konieczna w świetle stosownych regulacji P.p.s.a.
Mając to wszystko na uwadze orzeczono o odmowie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia na jego rzecz zawodowego pełnomocnika. Podstawę orzeczenia stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.