Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. W. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej w skrócie: "Burmistrz") z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Stan faktyczny i prawny ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Burmistrz przyznał skarżącej świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, na okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. na rzecz M. W. i N. W., według kalkulacji: ilość osób: 2 x 31 dni żywieniowych x 10,00 zł (koszt posiłku) = 620,00 zł. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Jako podstawę prawną decyzji Burmistrz podał art. 104, art. 107, art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z pózn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 2, 4, 6, art. 8, art. 11 ust. 2, ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 3, 14, art. 48, art. 48b, art. 98, art. 106 ust. 3, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z pózn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.s.") w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), uchwałę Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku i żywności dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. [...] z dn. [...] stycznia 2019 r., poz. [...]).
W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że zgodnie z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 - adresatami programu są: 1) dzieci do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej;
- 2) uczniowie do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej;
- 3) osoby i rodziny znajdujące się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a w szczególności osoby samotne, w podeszłym wieku, chore i niepełnosprawne - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Istotnym elementem Programu jest zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej.
Burmistrz stwierdził, że skarżąca spełnia kryteria dochodowe uprawniające do bezpłatnej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla rodziny.
Następnie Burmistrz przytoczył art. 2 ust. 1, art. 4 oraz art. 11 ust. 2 i ust. 3 u.p.s., po czym stwierdził, że brak aktywności po stronie skarżącej w zakresie rozwiązywania jej trudnej sytuacji bytowej, został udowodniony w takim stopniu, iż mogłoby to stanowić samoistną przesłankę do negatywnego rozpatrzenia podania. W szczególności skarżąca w 2019 r. odmówiła podjęcia stażu z projektu, pt. "Wykorzystaj swoją szansę", w związku z czym pomoc została udzielona w formie ograniczonej.
Burmistrz wyjaśnił, że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności zgodnie z art. 108 § 1 k.p.a. z uwagi na ważny interes strony.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skarżąca od kilku lat regularnie korzysta z pomocy finansowej Gminy, jak również prowadzona jest praca socjalna, aby zmobilizować skarżącą do większej aktywności na rynku pracy. Od stycznia 2018 r. do grudnia 2018 r. skarżąca korzystała z różnych form pomocy m. in. z pomocy celowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", dla trzech osób. Od stycznia 2019 r. do lipca 2019 r. w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" skarżąca miała przyznane świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności dla trzech osób. Sytuacja w sierpniu 2019 r. zmieniła się, ponieważ skarżąca nie podjęła proponowanego stażu, w związku z czym Burmistrz ograniczył pomoc z w/w zasiłku przyznając go dla dwóch osób. Łączna kwota przyznanych skarżącej zasiłków od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. wyniosła 8.170,89 zł.
SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, co zdaniem organu miało miejsce w niniejszej sprawie.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO, zaskarżając ją w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na nieaktualne dane dotyczące jej sytuacji materialnej, w szczególności wysokość otrzymywanych w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. dodatków: mieszkaniowego i energetycznego.
Dalej skarżąca podniosła, że brak odniesienia się przez SKO do treści złożonego przez nią w dniu 22 stycznia 2020 r. oświadczenia, stanowi naruszenie art. 7 i art. 78 § 1 k.p.a. Ponadto w trakcie wywiadu środowiskowego wyjaśniła, że odmowa podjęcia stażu wiązała się z koniecznością stałej opieki nad matką, w związku z czym nie można mówić o braku po jej stronie aktywności zawodowej. Skarżąca zakwestionowała również stanowisko organów odnośnie zgłoszenia się na rozmowę kwalifikacyjną i braku chęci podjęcia stażu. W ocenie skarżącej powołanie się w uzasadnieniach decyzji na nieprawdziwe informacje stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje
W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza prawo procesowe. Organy nie wyjaśniły w sposób należyty stanu faktycznego adekwatnego do hipotezy normy stanowiącej podstawę prawną wydanych decyzji.
Skarżąca domagała się przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności na okres od 1 do 31 grudnia 2019 roku, na siebie oraz dwójkę swoich dzieci.
Organy ustaliły, a Sąd tego nie kwestionuje, że rodzina skarżącej spełniała kryterium dochodowe warunkujące skorzystanie z tej formy pomocy, spełniała również kryteria podmiotowe ustanowione uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007).
Organy przyznały jednak skarżącej zasiłek celowy w zakresie węższym niż wnioskowany, ograniczając go wyłącznie do dzieci skarżącej. Przyjęły, że w sprawie zachodzą okoliczności wskazane w art. 11 ust. 2 u.p.s. W uzasadnieniach decyzji organów obu instancji wyeksponowano, że skarżąca w sierpniu 2019 r. odmówiła podjęcia stażu z projektu, pt. "Wykorzystaj swoją szansę". Innych przyczyn przyznania skarżącej zasiłku celowego w wysokości niższej niż wnioskowana, nie wskazano. Sąd zwraca uwagę, że aktywacja normy zrekonstruowanej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. następuje, gdy ustalone w sprawie okoliczności uzasadniają ocenę, że odmowa podjęcia stażu była nieuzasadniona. Przedmiotowe zastrzeżenie przekłada się na procesowy obowiązek poczynienia ustaleń, co do przyczyn, z powodu których staż nie został podjęty. Ograniczenie pomocy społecznej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskujący obiektywnie miał możliwość podjęcia działań aktywizacyjnych, jednakże intencjonalnie z takiej sposobności nie skorzystał.
Art. 11 ust. 2 u.p.s. jest wyraźnie treściowo skorelowany z zasadą pomocniczości wyartykułowaną w art. 2 ust. 1 u.p.s., w myśl której pomoc społeczna przysługuje, wyłącznie w takich krytycznych sytuacjach życiowych, z którymi beneficjent nie może poradzić sobie we własnym zakresie. Jeżeli jednostce proponuje się formę aktywizacji, która przy wykorzystaniu jej potencjału umożliwi wyjście z sytuacji kryzysowej, a jednostka bez uzasadnienia ją odrzuca, musi liczyć się z tym, że pomoc społeczna zostanie ograniczona lub całkowicie wyłączona.
Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy Sąd przyjmuje, że w sprawie nie wyjaśniono w sposób należyty, z jakich przyczyn skarżąca odmówiła podjęcia stażu w sierpniu 2019 roku. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z 11 września 2019 roku, w którym jako przyczynę odmowy podjęcia stażu powołuje ubieganie się przez jej matkę o "stopień niepełnosprawności" oraz ewentualne przyszłe starania skarżącej o specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Nadto, już w toku postępowania przed organem II instancji skarżąca złożyła pismo z dnia 21 stycznia 2020 roku, w którym wyjaśniła, że organom znana jest jej sytuacja rodzinna: organy wiedzą, że stale opiekuje się matką z uwagi na jej wiek oraz stan zdrowia; pobierała już wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy, a obecnie podjęła działa działania o przyznanie tego prawa, na kolejny okres. Podała, że z uwagi na powyższe okoliczności nie mogła podjąć proponowanego jej stażu. Do przedstawionych okoliczności SKO w Przemyślu w ogóle się nie odniosło i nie poddało ich ocenie w kontekście podstaw zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s.
W piśmie przekazującym odwołanie z 23 grudnia 2019 roku organ I instancji przyjął, że skarżąca odmówiła podjęcia stażu w okresie, w którym nie miała żadnej gwarancji, że specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką zostanie jej przyznany. Koniecznym jest zwrócić uwagę, iż w sprawie istotna jest nie potencjalność przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, lecz ustalenia w przedmiocie koniecznego zaangażowania skarżącej w proces opieki nad matką. Rzeczą organu jest ustalić, czy skarżąca faktycznie opiekuje się matką, a jeżeli tak, to czy jest ona zaangażowana w tę opiekę w takim stopniu, który uniemożliwia jej podjęcia dodatkowego zatrudnienia, przykładowo w ramach proponowanego stażu. Pozytywna weryfikacja ustaleń w tym zakresie wyłącza zastosowanie art. 11 ust. 2 u.p.s.
Podsumowując, wydane przez organy decyzje, którymi z wykorzystaniem instytucji z art. 11 ust. 2 u.p.s. ograniczono skarżącej przyznaną pomoc społeczną, wobec deficytu ustaleń faktycznych, były przedwczesne. W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO w [...] uzupełni postępowanie dowodowe we własnym zakresie, ewentualnie zleci uzupełnienie dowodów organowi I instancji – art. 136 § 1 K.p.a. Zakres konicznych ustaleń wynika z części zważającej niniejszego uzasadnienia.
Wyrok wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.