Uzasadnienie
L. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy w formie egzaminu państwowego) zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Żądanie to podtrzymał następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł w nim, że sprawa jest zawiła, a on nie posiada odpowiedniej wiedzy prawnej, nie zna procedur, by móc w pełni bronić przysługujących mu praw. Organ zaś powołuje się na orzecznictwo sądowe, do którego on nie ma dostępu. Z wniosku wynika, że składający go prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną, która nie posiada prawa do zasiłku. Oboje utrzymują się z pobieranego przez niego wynagrodzenia za pracę w wysokości 365,20 zł.
Ze względu na lakoniczność oświadczenia skarżącego, wezwany on został do jego uzupełnienia poprzez podanie wysokości netto wynagrodzenia za pracę, średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie swoje, żony i domu, w którym mieszkają, wydatków na telefon, posiadanych pojazdów mechanicznych i kosztów ich utrzymania. Wezwanie dotyczyło również podania, czy rodzina korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazania źródła pokrycia wszystkich ponoszonych wydatków wobec stwierdzenia, że jedyny dochód rodziny to kwota 365,20 zł.
W odpowiedzi L. L. podał, że jego dochód netto wynikający z zatrudnienia na ¼ etatu to 315,13 zł. Wraz z żoną nie posiadają własnego domu, a mieszkają w domu należącym do córki, która płaci wszelkie rachunki związane z jego utrzymaniem; skarżący ponosi jedynie wydatek z tytułu opłaty za wodę i kanalizację w wysokości 50 zł miesięcznie. Inne jego wydatki to: ok. 230 zł na wyżywienie, ubrania i lekarstwa oraz 10 zł na telefon. Źródłem pokrycia powyższego jest pobierane przez niego wynagrodzenie za pracę. Wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych, nie ma rachunków bankowych (takowych nie posiada także jego żona), rodzina nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że to jego strony obowiązane są do ponoszenia kosztów tego postępowania, a wyraża ją art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Występując na drogę sądową strona winna zatem poczynić we własnych wydatkach stosowne oszczędności z przeznaczeniem ich na sfinansowanie swojego udziału w sprawie. Dopiero wówczas, gdy zgromadzenie kwoty niezbędnej do zapewnienia sobie prawa do sądu skutkowałoby powstaniem u strony i jej rodziny uszczerbku w zakresie tzw. koniecznych potrzeb, może ona zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten, zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Im więcej informacji odnoszących się do sytuacji wnioskodawcy, tym większe możliwości rzetelnej oceny jego żądania.
To w istocie sam składający wniosek decyduje więc o jego rozstrzygnięciu. Na okoliczność, że to na ubiegającym się o pomoc spoczywa ciężar wykazania przesłanek jej uzyskania wskazuje wyraźnie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Ponadto, ustawodawca przewidział w art. 255 P.p.s.a. instytucję mającą za zadanie ułatwić wnioskodawcy uzyskanie prawa pomocy, stanowiąc w tym przepisie o możliwości dodatkowego wezwania strony o wskazanie określonych danych, czy nadesłanie konkretnych dokumentów.
Mając powyższe na uwadze odmówiono uwzględnienia żądania L. L. Z całą bowiem pewnością nie wykazał on tak, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przesłanka przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie – art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), jak także pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przesłanka przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie). Podane przez niego informacje nie są przekonywujące. Wynika z nich mianowicie, że wnioskodawca utrzymuje siebie i bezrobotną żonę z jego wynagrodzenia za pracę, wynoszącego 315,13 zł netto. Z kwoty tej 50 zł wydatkowane jest na opłaty za wodę i kanalizację, 10 zł na opłacenie telefonu, natomiast ok. 230 zł na żywność, ubrania i lekarstwa. Wymieniony wraz z żoną mieszka w domu należącym do córki, która pokrywa całość wydatków związanych z jego utrzymaniem (oprócz kwoty 50 zł uiszczanej przez stronę).
Skarżący nie prowadzi z córką wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazane dane budzą ogromne wątpliwości co do ich prawdziwości, albowiem przy obecnym poziomie cen towarów i usług niemożliwym jest, by wnioskodawca był w stanie utrzymać siebie i żonę z pozostającego do jego dyspozycji dochodu. Powyższa postawa strony tj. twierdzenie, że faktycznie kwota, którą dysponuje jest wystarczająca na zapewnienie sobie i żonie egzystencji prowadzi do wniosku, że skarżący ukrywa swoje dodatkowe dochody dla potrzeb uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Uwzględnienie jego żądania prowadziłoby zatem do nadużycia tej instytucji, której źródłem finansowania są ograniczone środki publiczne.
Odnosząc się do argumentów strony mających umotywować jej żądanie w zakresie ustanowienia profesjonalnego zastępcy prawnego należy wskazać, że okoliczność w postaci braku posiadania przez stronę odpowiedniej wiedzy prawnej nie stanowi w świetle regulacji P.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Jest nią zaś, jak już wyżej zaznaczono, nie budząca wątpliwości trudna sytuacja materialna strony. Ponadto, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, jego skarga wskazuje jednak na posiadanie określonej wiedzy prawnej. Skarga zarzuca bowiem naruszenie konkretnych przepisów prawnych, jak też powołuje się nawet na orzecznictwo sądowe. Z mocy zaś art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd obowiązany jest do orzekania w granicach sprawy, tzn. ocenia ją w jej całokształcie, nie będąc przy tym związanym podniesionymi w skardze zarzutami, czy zgłoszonymi wnioskami. Należy też wskazać, że w razie uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.).
Z tych powodów odmówiono przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Uznano, że nie przedstawił on bowiem aktualnej i rzeczywistej sytuacji finansowej. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.