Uzasadnienie
Podaniem z dnia 7 lipca 2014 r. AM zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [.] o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem AM.
Decyzją z dnia [.] września 2014 r. nr [.], Burmistrz Miasta i Gminy [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie spełnia ona wszystkich przesłanek określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 567). Organ ustalił, że strona pobierała bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r., która wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Jednak od dnia 20 sierpnia 1996 r. do dnia 24 stycznia 2008 r. strona była uprawniona do emerytury rolniczej, a od dnia 25 stycznia 2008 r. (od dnia śmierci męża) ma przyznane prawo do renty rodzinnej.
Tym samym stwierdzono istnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającej przyznanie zasiłku dla opiekuna. Ustalono też, że AM pobiera rentę i pracuje na ½ etatu w Zakładzie Aktywizacji Zawodowej w [.]. Pomimo niepełnosprawności nie wymaga zatem całodobowej opieki, choć wymaga wsparcia w wielu sprawach.
W odwołaniu od powyższej decyzji AM zarzuciła organowi błędne ustalenie stanu faktycznego, ponieważ nie uwzględniono orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna oraz wskazań w nim zawartych o jego niezdolności do samodzielnej egzystencji i konieczności stałej opieki. Uważa, że w dniu 31 grudnia 2012 r. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego powinna także otrzymać zasiłek dla opiekuna.
Po rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] decyzją z dnia [.] listopada 2014 r. nr [.], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podzielając w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji. Pomimo bowiem, że syn A. jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym to jednak wnioskodawczyni jako osoba uprawniona do pobierania renty rodzinnej nie może otrzymać żądanego świadczenia, ponieważ nie spełniała przesłanek określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Podniesione w odwołaniu zarzuty nie miały natomiast wpływu na wynik sprawy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie AM zarzuciła organom naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez przyjęcie, że nie spełnia ona przesłanek określonych w tej ustawie do otrzymania tego świadczenia. Wszak pobierała bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne, a decyzja, na mocy której je otrzymała, wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Syn jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga całodobowej pomocy. Spełnia zatem w jej ocenie wszystkie przesłanki do otrzymania zasiłku dla opiekuna. Na tej podstawie domaga się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "Ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej wynika z treści art. 134 § 1 Ppsa, zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonych decyzji w sprawie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna nie wykazała, aby wydano je z naruszeniem prawa w rozumieniu przepisów art. 145 Ppsa obligującym Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, którego przesłanki przyznania reguluje ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna. W myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Jak wynika z art. 2 ust. 2 ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;
2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Powołany przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarazem w art. 17 ust. 5 tej ustawy przewidziano tzw. negatywne przesłanki przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne, wśród których jako przeszkodę w uzyskaniu świadczenia wymieniono okoliczność, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego (pkt 1).
Nie jest w niniejszej sprawie sporne, że skarżąca przed dniem 1 lipca 2013 r. pobierała bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem i okoliczność ta znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Zatem spełniała pierwszą zasadniczą przesłankę warunkującą przyznanie ww. świadczenia wynikającą z art. 2 ust. 1 ustawy. Z prawidłowych ustaleń faktycznych organów, które znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym wynika też, że skarżąca od dnia 20 sierpnia 1996 r. do dnia 24 stycznia 2008 r. była uprawniona do emerytury rolniczej, a od dnia 25 stycznia 2008 r. (tj. od dnia śmierci męża J.) ma przyznane prawo do renty rodzinnej na stałe (decyzja ZUS z dnia [.] marca 2008 r., nr [.]). Ustalenie to jednoznacznie i w sposób kategoryczny wyłącza prawo AM do uzyskania zasiłku dla opiekuna, gdyż w czasie wydawania przez organy kontrolowanych decyzji nie spełniała wszystkich przesłanek określonych w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu tej ostatniej ustawy obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoby mające ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie mogą uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to nie są również uprawnione do uzyskania zasiłku dla opiekuna.
Podkreślić przy tym należy, że tak świadczenie pielęgnacyjne jak i zasiłek dla opiekuna są świadczeniami pieniężnymi mającymi na celu wsparcie osób, które poświęcając się dla opieki nad osobą o określonym stopniu niepełnosprawności rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej, przez co pozbawiają się możliwości uzyskania środków do życia. Świadczenia te mają po części zrekompensować utratę dochodu i stanowić mają pomoc państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz - z jej własnego wyboru - niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07, z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P.41/07, z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K.27/13). Świadczenia te co do zasady mają charakter pieniężny i łączą się też ze świadczeniami o charakterze niepieniężnym w postaci ubezpieczeń emerytalno-rentowego i zdrowotnego finansowanych ze środków publicznych.
Dlatego też całkowicie zrozumiałe jest wyłączenie przez ustawodawcę z kręgu osób uprawnionych do tych świadczeń osób, które mają zapewnione stałe źródło utrzymania w postaci świadczeń z zabezpieczenia społecznego w postaci emerytury lub renty. Oceny Sądu nie zmienia fakt, że skarżąca pobierała do dnia 1 lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne pomimo ustalonego prawa do renty rodzinnej, ponieważ zasiłek dla opiekuna jest nowym rodzajem świadczenia, a nie zwykłą i prostą kontynuacją świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna stanowi rezultat wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K.27/13, to jednak z motywów tego orzeczenia nie wynikał dla ustawodawcy nakaz przyznania, czy też "przywrócenia" wygaszonego świadczenia pielęgnacyjnego wszystkim osobom, które je pobierały do dnia 1 lipca 2013 r., choć niewątpliwie szczególna ochrona dotyczyć powinna praw słusznie nabytych, co jednak w prawidłowo ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy nie dotyczy skarżącej z podanych wyżej powodów.
Konkludując, organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca, pomimo że do dnia 1 lipca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, a decyzja je przyznająca wygasła z mocy prawa, nie była uprawniona do zasiłku dla opiekuna, ponieważ zachodziła wobec niej negatywna przesłanka otrzymania tego świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu tej ustawy obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Co istotne, okoliczność ta miała miejsce także przed dniem 1 lipca 2013 r., w tym na dzień 31 grudnia 2012 r. Skarżąca nie spełniała zatem przesłanek do uzyskania zasiłku dla opiekuna tak w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r., jak i od dnia 15 maja 2014 r.
Z podanych względów, na podstawie art. 151 Ppsa, skargę oddalono jako niezasadną.