Uzasadnienie
L. D. wnosząc do WSA w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] zwrócił się w niej o zwolnienie od opłaty od skargi wskazując, iż nie jest w stanie jej ponieść bez uszczerbku dla utrzymanie koniecznego siebie i rodziny.
Załączony przez niego do skargi wniosek o przyznanie prawa pomocy opiewa na zwolnienie od kosztów sądowych (w całości), przy czym jako uzasadniające go fakty zostały wskazane brak wystarczających środków na ich uiszczenie z uwagi na trudną sytuację finansową podyktowaną nieregularnymi dochodami i problemy zdrowotne rodziny.
Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką utrzymując się z dochodów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, których wysokość określił na 3000 zł. brutto. Wykazany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 45 m² oraz koparko – ładowarkę (wg stosownej rubryki formularza PPF wartość powyżej 3 tys. euro).
Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do jego uzupełnienia poprzez wskazanie średniej wysokości ponoszonych w ciągu miesiąca wydatków związanych z utrzymaniem siebie, żony i córki (w tym przeznaczanych na zakup żywności i utrzymanie mieszkania – opłaty), wyjaśnienie statusu żony i córki (osoby pracujące, bezrobotne, uczące się) i ewentualnie uzyskiwanych przez nie dochodów, wykazanie wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych oraz dokładne wyjaśnienie, na czym polega wskazana w uzasadnieniu wniosku trudna sytuacja finansowa oraz problemy zdrowotne rodziny. W wezwaniu tym skarżący został jednocześnie zobowiązany do przedłożenia za okres od 1 listopada 2007 r. do czasu wykonania wezwania wyciągów z operacji z posiadanych przez niego i członków rodziny rachunków bankowych oraz decyzji (zaświadczeń) właściwego urzędu pracy potwierdzających fakt bezrobocia, jeżeli taka okoliczność dotyczy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Mimo upływu wyznaczonego terminu, tj. 7 dni od dnia otrzymania wezwania (ostatnim jego dniem był 27 luty 2008 r.) i wskazanego w nim rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do zawartego w wezwaniu żądania.
W związku z powyższym stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty i wydatki składają się na koszty sądowe). Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy).
Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, której wykazanie obciąża osobę wnioskującą.
L. D. warunku tego nie spełnił, bowiem nie złożył dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie określonym w skierowanym do niego wezwaniu. Wg dokonanej oceny informacje zawarte w formularzu PPF same w sobie nie dają wystarczających podstaw do uwzględnienia wniosku. Wobec sumy miesięcznych dochodów skarżącego, których mimo nieregularnego charakteru nie można uznać za niskich, bardzo ważnym aspektem w kontekście możliwości poniesienia kosztów postępowania (w tym wpisu od skargi) było m.in. ustalenie obciążających go kosztów utrzymania siebie, członków rodziny i mieszkania. Ich nieokreślenie, przy równoczesnym braku informacji o dochodach uzyskiwanych przez żonę i córkę wnioskodawcy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie będzie on w stanie ponieść kosztów sądowych - i to zarówno w całości jak i w części - bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wręcz przeciwnie, wskazana kwota dochodów nawet przy uwzględnieniu średnich kosztów utrzymania 3 osobowej rodziny wydaje się wystarczająca do wygospodarowania środków na pokrycie wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 120 zł. – wpis stosunkowy liczony jako 4 % od nałożonej na skarżącego kary w wysokości 3000 zł.), czy też opłat, które mogą (nie muszą wystąpić w przyszłości); do najbardziej prawdopodobnych należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi czy wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie po 100 zł.
Zauważyć należy, iż nieudzielanie informacji objętych dodatkowym wezwaniem stawia pod znakiem zapytania wiarygodność zawartego w uzasadnieniu wniosku PPF i przytoczonego na wstępie oświadczenia skarżącego o trudnej sytuacji finansowej i problemach zdrowotnych jego rodziny; wezwanie dotyczyło także wyjaśnienia tej kwestii. Dodatkowo potwierdza to brak przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów poświadczających ewentualną okoliczność pozostawania bez pracy żony i/lub córki skarżącego, co miało ułatwić dokonanie prawidłowej i wszechstronnej oceny ich sytuacji materialno – bytowej, a przez to zasadności przyznania L. D. prawa pomocy.
Zakres i szczegółowość wymaganych informacji, niezależnie od tego że mają oparcie w art. 255 P.p.s.a., są podyktowane wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które nie może być nadużywane (zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie). Stąd konieczność dokonania dokładnego rozeznania stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów zarówno wnioskodawcy jak i osób z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie odpowiadając zaś na wezwanie (do czego miał oczywiście prawo) musiał się liczyć z negatywnym rozpoznaniem wniosku.
Takie rozstrzygnięcie znajduje oparcie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt II OZ 1112/2006 i II OZ 1113/2006 w myśl którego jeżeli sąd na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zażądał dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony, to niezłożenie takich dowodów (...) może oznaczać, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy i uzasadniać oddalenie wniosku.
Ubocznie należy zwrócić uwagę, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skarżącemu będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, w tym wpisu od skargi (art. 200 P.p.s.a.).
Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla swojego i rodziny koniecznego utrzymania, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.