Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952, dalej: "u.ś.r."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania A.S., (dalej: "Skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu wskazano, że Wójt odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność matki Skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 października 2019 r. co oznacza, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że dla oceny odmowy przyznania świadczenia ze względu na nie spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. kluczowy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W wyroku tym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia. Stosując taki sposób wykładni kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo błędnego stanowiska Wójta odnośnie do wykładni prawa materialnego, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z uwagi na fakt, że teza o stałym i ciągłym charakterze sprawowanej opieki nie znajduje oparcia w aktach sprawy. Świadczenie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia.
Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, opieka nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia. Skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z mamą a sprawowana przez nią opieka sprowadza się do wizyt, przygotowania posiłków, dozowania leków, robienia zakupów, przygotowania opału na zimę i wyjazdów do lekarza. Jest sprawowana w wymiarze nie większym niż 3-4 godziny dziennie. Natomiast "stałość" tej kwalifikowanej opieki, wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy czy innej pracy zarobkowej. Te bezsporne okoliczności powodują, że Skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną mamą, ponieważ zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W skardze Skarżąca ponownie wyjaśniła zakres sprawowanej nad matką opieki i podkreśliła, że pomimo, że nie jest to opieka całodobowa, to nie może podjąć pracy, ponieważ dojeżdża i opiekuje się matką przez kilka godzin dziennie. Nie jest możliwe sprawowanie równocześnie opieki i podjęcie pracy zawodowej. Podniosła, że tylko ona może opiekować się matką, ponieważ ojciec również posiada znaczny stopień niepełnosprawności i nie jest w stanie pomóc żonie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga jest uzasadniona.
I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 18 listopada 2019 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Do wniosku załączono decyzję Starosty [...] opatrzoną rygorem natychmiastowej wykonalności z dnia [...] listopada 2018 r. orzekającą o utracie przez Skarżącą z tym dniem statusu osoby bezrobotnej oraz o utracie prawa do zasiłku, zaświadczenie PUP w [...] z dnia 18 listopada 2019 r. o okresie rejestracji i pobieranym zasiłku dla bezrobotnych (od dnia 20 lutego 2019 r. do dnia 17 listopada 2019 r.), wypis z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 30 października 2019 r. stwierdzającego trwałą niezdolność matki Skarżącej do samodzielnej egzystencji z zastrzeżeniem, że daty powstania tej niezdolności nie da się ustalić, jak również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 czerwca 2017 r. dotyczące ojca Skarżącej. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Wójt odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium po rozpoznaniu odwołania Skarżącej dokonało odmiennej wykładni prawa materialnego, jednakże utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, gdyż charakter i wymiar sprawowanej opieki nie uzasadnia przyznania prawa do świadczenia.
II. W zakresie prawa materialnego i dokonanej przez Kolegium wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd stwierdza, że uwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 stwierdzającego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasługuje na pełną aprobatę.
III. Sporną natomiast w rozpoznawanej sprawie pozostaje kwestia spełnienia przez Skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1, tj. sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Oceniając zebrany materiał dowodowy Kolegium ustaliło, że zakres czasowy sprawowanej opieki (3-4 godziny dziennie), nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Wobec tego organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 K.p.a. i przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób określony w przepisach art. 75 i nast. K.p.a. Dopiero zebranie pełnego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy.
Tymczasem Kolegium nie wywiązało się prawidłowo z obowiązków proceduralnych wynikających z powyższych przepisów. Nie wyjaśniło przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w szczególności charakteru opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką, w powiązaniu z rezygnacją przez Skarżącą z uprawnień, jako osoby bezrobotnej. Z decyzji orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 18 listopada 2019 r. wynika bowiem, że rozstrzygnięcie to podjęte zostało na wniosek Skarżącej (rozstrzygnięciu temu nadano rygor natychmiastowej wykonalności).
Wskazać należy, że to właśnie z dniem utraty tych uprawnień Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem wyjaśnienia wymaga czy zakres sprawowanej opieki wymagał pełnej dyspozycyjności i wykluczał możliwość dalszego korzystania z posiadanych uprawnień, jako osoby bezrobotnej, w szczególności czy – w przypadku propozycji zatrudnienia - byłby przeszkodą uniemożlwiającą podjęcie przez Skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem stwierdzenie, że średnio opieka ta sprawowana jest przez 3-4 godziny dziennie jest niewystarczające, jeśli się weźmie pod uwagę również ustalenia, że opieka obejmuje wizyty u lekarza, a więc wymaga pełnej dyspozycyjności osoby sprawującej opiekę. Należy też podkreślić, że sposób sprawowania opieki nie został w u.ś.r. określony i dlatego należy go rozpatrywać indywidulanie, przez pryzmat celu tej regulacji.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.