Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2012r. znak: [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 3 i pkt 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołań pełnomocników S. M. (adwokata oraz matki Z. M.) od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrzymało ją w mocy.
Wymienioną wyżej decyzją organu pierwszej instancji S. M. zobowiązany został do zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: D. M. oraz G. M. za okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. w kwocie 7200 zł łącznie z ustawowymi odsetkami. Rozstrzygnięcie to zapadło wskutek wcześniejszego uchylenia ze względów proceduralnych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2010r. (znak:[...]) poprzedniej decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2009r. (znak: [...]).
W sprawie ustalone zostało, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] wydał zaświadczenia z dat: 1.06.2007r., 18.09.2007r., 5.12.2007r. oraz z 16.09.2008r. stwierdzające, że egzekucja alimentów na rzecz D. M. oraz G. M. prowadzona wobec S. M. jest bezskuteczna. Na podstawie decyzji z [...].06.2007r., [...].10.2007r., [...].08.2008r. oraz [...].10.2008r. D. M. i G. M. otrzymywali zaliczkę alimentacyjną w wysokości po 170 zł w okresach od 1.05.2007r. do 31.08.2007r., 1.09.2007r. do 31.08.2008r. oraz od 1.09.2008r. do 30.09.2008r. Z kolei na podstawie kolejnych decyzji: z [...].10.2008r. i z [...].11.2009r. wyżej wymienieni otrzymywali świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 300 zł miesięcznie w okresie od 1.10.2008r. do 30.05.2010r.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z 20 września 2006r. ([...]) orzeczony został rozwód małżeństwa S. M. i A. M. W orzeczeniu tym została także uregulowana kwestia alimentów na rzecz wspólnych dzieci małżonków oraz kwestia miejsca zamieszkania tych dzieci.
Na mocy ugody zwartej przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu 25 czerwca 2010r. (sprawa sygn. [...]) uchylony został z dniem 1 czerwca 2010r. obowiązek alimentacyjny S. M. wobec jego syna D. oraz obniżone zostały alimenty należne córce G. z kwoty 300 zł do kwoty 150 zł.
D. M. przebywa u swej babci od strony ojca – Z. M. za zgodą matki, z która pozostaje w stałym kontakcie (mieszka w tej samej miejscowości).
Z wyjaśnień Z. M. wynika, że S. M. od kilku lat przebywa w Niemczech, skąd przesyłał jej pieniądze na utrzymanie wnuka D., o czym jednak nie informowała swojej synowej. Z oświadczenia Z. M. wynika także, iż S. M. zaprasza swoje dzieci do Niemiec na wakacje, a przy okazji pobytu w Polsce przywozi im prezenty.
Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji stwierdził, iż S. M. nie przedłożył żadnych dowodów odnośnie do okoliczności w postaci przebywania syna D. w czasie wypłacania świadczeń alimentacyjnych, na jego wyłącznym utrzymaniu. Organ zauważył, iż kwestię alimentacji dzieci państwa M. ustala wyrok Sądu Okręgowego (recypujący ugodę zawartą przed Sądem Rejonowym w [...] w 2001r.), z którego wynika, że raty alimentacyjne winny być płacone do rąk A. M., a władza rodzicielska przysługuje obydwojgu rodzicom. Orzeczenie to określało jako miejsce zamieszkania dzieci miejsce zamieszkania ich matki.
W ocenie organu pierwszej instancji, przekazywanie przez S. M. środków pieniężnych na utrzymanie syna D. do rąk matki Z. M. z pominięciem byłej żony A. M. nie było prawidłowe. Nadto pozostawał problem alimentacji na rzecz córki G. Z powyższych względów Wójt Gminy [...] stwierdził, iż S. M. jest dłużnikiem alimentacyjnym wobec swoich dzieci D. i G., bowiem obowiązek łożenia na ich utrzymanie ustalony został wyrokiem sądowym, zaś egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna, w związku z czym uprawnieni pobierali świadczenie w postaci zaliczki alimentacyjnej oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
W jednobrzmiących odwołaniach od decyzji Wójta Gminy [...] pełnomocnicy S. M. – adwokat oraz matka Z. M. zarzucili:
- - obrazę przepisów prawa materialnego: art. 2 pkt 7 lit. b i d, art. 4 ust. 1 w zw. art. 3 ust. 5, art. 15 ust. 3 pkt 1-3, art. 15 ust. 7, art. 23 ust. 2 i art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zobowiązanie S. M. do zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego dzieci D. oraz G. mimo ustalenia, iż D. M. przez okres wypłacania świadczeń mieszkał u swej babki Z. M., a środki utrzymania pochodziły bezpośrednio od jego ojca,
- - przedwczesność rozstrzygnięcia wobec braku działań zmierzających do wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych na rzecz D. M. i G. M., mimo ustalenia, że D. M. mieszkał u swej babki Z. M. i był utrzymywany przez ojca, a więc gdy zaistniała podstawa do uznania, iż matka dzieci wprowadziła organ w błąd, a przyznane świadczenia są nienależne.
Składający odwołanie zarzucili, iż matka dziecka wprowadziła także organ w błąd co do miejsca pobytu S. M. podając, iż mieszka on we W., mimo posiadanej wiedzy, iż faktycznie przebywa on w Niemczech, a prowadzona egzekucja będzie w takiej sytuacji bezskuteczna. Odwołujący się podnieśli, że art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie powinien być odczytywany jako bezwzględny obowiązek dochodzenia zwrotu świadczeń w przypadku ustalenia, że pobrane świadczenie alimentacyjne jest nienależne. Podnieśli, że przyjęcie, iż A. M. nie była informowana przez Z. M. o pokrywaniu kosztów utrzymania syna przez jego ojca nie zmienia faktu, iż sama dziecka tego nie utrzymywała. O powyższym fakcie wiedziała jednak, bowiem taka była umowa między rodzicami. Poza tym, okoliczność w postaci bezpośredniego utrzymywania dziecka przez jego ojca nie była znana przy ustalaniu alimentów przez Sąd Okręgowy w [...].
W ocenie składających odwołanie, przyjęcie na siebie ciężaru alimentacji syna w całości faktycznie zwalniało S. M. z obowiązku pokrywania kosztów utrzymania córki, jako że zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje rodzice obowiązani są do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2012r. utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zacytowało brzmienie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którymi dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Mając na uwadze powyższe regulacje i okoliczności niniejszej sprawy Kolegium uznało, że stanowisko organu pierwszej instancji nie budzi wątpliwości. S. M. jest bowiem niewątpliwie dłużnikiem alimentacyjnym, jako że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 20.09.2006r. ustalone zostało, iż obydwoje rodzice ponosić będą koszty utrzymania i wychowania ich małoletnich dzieci, z tym że S. M. zobowiązany będzie płacić na ich rzecz raty alimentacyjne po 300 zł miesięcznie. Zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z 16.09.2008r. wskazuje jednoznacznie, iż prowadzone przeciwko S. M. postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne. Ponadto decyzją z dnia [...].10.2008r. przyznane zostały A. M. na rzecz osób uprawnionych: D. M. i G. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r., łącznie w wysokości 600 zł miesięcznie.
SKO podniosło, iż fakt dobrowolnych wpłat przez S. M. na utrzymanie syna D. nie uprawnia do przyjęcia (mając na uwadze wyrażoną w art. 2 pkt 2 ustawy definicję bezskuteczności), iż egzekucja stała się skuteczna, w sytuacji, gdy wpłaty te nie były dokonywane tytułem zasądzonych na rzecz D. M. i G. M. do rąk ich matki rat alimentacyjnych.
Kolegium zwróciło uwagę, iż z obowiązku alimentacyjnego wobec syna D. S. M. zwolniony został dopiero z dniem 1.06.2010r. (na mocy ugody przed Sądem Rejonowym w [...] z dnia 25.06.2010r.). SKO podniosło, że z akt sprawy wynika, iż A. M. nie miała wiedzy o tym, czy S. M. ponosił koszty utrzymania ich syna D. Sama pokrywała ona wydatki na dziecko w takim stopniu, w jaki tego potrzebowało, ponosząc wszystkie koszty związane z jego nauką w szkole (podręczniki, posiłki), opłacała wyjazdy wakacyjne oraz ponosiła koszty utrzymania D. w czasie jego pobytu u niej.
Skargi (o takim samym brzmieniu) na decyzję SKO złożyli pełnomocnicy S. M. – adwokat i matka Z. M., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą i zasądzenie kosztów postępowania. Skargi zawierają argumentację tożsamą z tą zawartą w odwołaniach złożonych od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na skargę złożoną przez pełnomocnika - adwokata organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do stanowiska przedstawionego w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności tj. zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest – po myśli art. 145 § 1 P.p.s.a. - zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa materialnego w stopniu mającym, a prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola sprawowana jest przy tym w granicach danej sprawy administracyjnej, bez względu na podniesione zarzuty, wnioski oraz powołaną podstawę prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa jako zgodna z obowiązującymi w objętym nią zakresie przepisami prawa materialnego i procesowego. Decyzją tą Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (działającego przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej) zobowiązującą S. M. do zwrotu (łącznie z ustawowymi odsetkami) należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych a to D. M. i G. M. Podstawę orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 25 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (powoływanej dalej jako ustawa), a konkretnie jej art. 27 ust. 1 i ust. 2, stanowiące, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, natomiast organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Jednoznaczne brzmienie powołanej regulacji wskazuje, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a ponadto zakończył się okres wypłaty alimentów z takiego funduszu lub przedmiotowa decyzja została uchylona. Rozstrzygnięcie wydawane w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest więc zatem decyzją uznaniową. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest bowiem w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, istnienie w obrocie prawnym decyzji ustalającej prawo do świadczeń, na podstawie której świadczenia te rzeczywiście zostały wypłacone determinuje postępowanie organu administracji, który zobowiązany jest wówczas do podjęcia na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy rozstrzygnięcia o zwrocie przedmiotowych świadczeń.
Należy w tym miejscu podkreślić, że ewentualne czynności dłużnika, związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej, nie mają na gruncie art. 27 ust. 1 ustawy znaczenia, jeśli świadczenie zostało wypłacone z funduszu. Konsekwencją tej sytuacji jest bowiem wydanie decyzji na gruncie art. 27 ust. 2 ustawy, w którym także brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.07.2011r. I OSK 681/2011, LexPolonica Nr 2784347, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.10.2011r. I OSK 793/2011, LexPolonica Nr 3040267).
Fakt spełnienia przesłanek z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy nie może, w ocenie Sądu, budzić wątpliwości w niniejszej sprawie. Poza sporem jest, iż na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z 20.09.2006r. sygn. [...] (recypującego rozwiązania przyjęte w ugodzie zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu 11.10.2001r.) S. M. zobowiązany został do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dzieci: D. M. i G. M. poprzez uiszczanie na ich rzecz rat alimentacyjnych w kwocie po 300 zł miesięcznie. Nie jest także kwestionowane, że decyzją skierowaną do A. M. z dnia [...].10.2008r. Wójt Gminy [...] przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na D. M. i G. M. w kwocie po 300 zł miesięcznie na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. Decyzja ta zapadła na skutek ustalenia w oparciu o zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z 16.09.2008r. ([...]) że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużnika S. M. jest całkowicie bezskuteczne. Wskazany wyżej okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. był okresem świadczeniowym w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy, o którym mowa w jej art. 27 ust.
2. Dlatego też po myśli tego ostatniego przepisu organ pierwszej instancji zobligowany był do podjęcia rozstrzygnięcia ustalającego należność skarżącego za ten okres z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego dzieci. Jak już bowiem wyżej zaznaczono, zakres prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego jest bardzo wąski i obejmuje jedynie ustalenie, czy wydana została wcześniej ostateczna decyzja przyznająca świadczenie z funduszu, czy zakończył się okres świadczeniowy oraz jaka kwota pieniężna została faktycznie z funduszu wypłacona osobie uprawnionej.
Podnoszone zatem przez skarżącego kwestie dotyczące wyłącznego utrzymywania syna D. w okresie wypłacania do rąk jego matki świadczeń z funduszu alimentacyjnego podważają w istocie dopuszczalność ustalenia i wypłaty tychże należności. Okoliczności te jednak nie mogą podlegać ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy, a zatem nie mogą doprowadzić do skasowania decyzji o zwrocie świadczeń. Prawidłowość przyznania świadczenia alimentacyjnego może stanowić przedmiot badania w stosownym, odrębnym postępowaniu wobec decyzji ustalającej takie świadczenie, prowadzonym bądź w trybie przepisów ustawy (art. 23, art.
- 24) bądź na podstawie unormowań Kodeksu postępowania administracyjnego przewidujących nadzwyczajne tryby wzruszania ostatecznych decyzji.
Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma również znaczenia podnoszona w skardze kwestia, iż "fakt bezpośredniego utrzymywania dziecka przez ojca nie był znany przy ustalaniu alimentów przez Sąd Okręgowy w [...] w sprawie [...]". Zgodnie bowiem z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) prawomocne orzeczenie sądu wiąże m. in. organy administracji publicznej.
Jak słusznie wskazało SKO S. M. zwolniony został z obowiązku alimentacyjnego wobec syna D. M. dopiero z dniem 1 czerwca 2010r. na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu 25 czerwca 2010r. ([...]), a zatem okoliczność ta nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, która dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008r. do 30.09.2009r.
Skarżący podnosi w skardze, iż nie był stroną postępowania dotyczącego przyznania świadczeń alimentacyjnych i z tego względu nie może żądać jego wznowienia. Sąd prezentuje w tym zakresie odmienne stanowisko, znajdujące poparcie w orzecznictwie. I tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.07.2011r. (I OSK 546/2011, LexPolonica Nr 2604733) wskazano, iż dłużnik alimentacyjny legitymuje się interesem prawnym w ustaleniu prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, skoro z okoliczności istnienia takiej decyzji oraz wypłaty na jej podstawie takiego świadczenia wynika dla wyżej wymienionego obowiązek jego zwrotu na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Nie stwierdzając w kontrolowanym działaniu organów uchybień przepisom prawa materialnego oraz przepisom postępowania uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.