Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. J. (skarżąca) jest akt z zakresu administracji publicznej - pismo Burmistrza [...] (organ) z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...].
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższy akt z zakresu administracji publicznej przedstawia się następująco.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich wyznaczył dla nieobecnego K. P., kuratora w osobie adw. B. J., Kancelaria Adwokacka w [...], celem reprezentowania w prowadzonym przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Fundusz Alimentacyjny w [...] postępowaniu wobec nieobecnego K. P. jako dłużnika alimentacyjnego.
Następnie postanowieniem z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich na wniosek organu uchylił ww. postanowienie o ustanowieniu kuratora.
Pismem z dnia 11 marca 2020 r. skarżąca zwróciła się do organu o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez kuratora nieobecnego.
Pismem z dnia 1 kwietnia 2020 r. nr [...] Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Działu Świadczeń Rodzinnych w [...] poinformował skarżącą, że ośrodek nie jest organem właściwym do wypłaty wynagrodzenia i nie zostanie ono wypłacone.
W dniu 11 maja 2020 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga skarżącej na akt z zakresu administracji publicznej - informację z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...]. Skarżąca zaskarżyła akt w całości, zarzucając naruszenie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 34 § 1 w zw. z art. 263 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu z zakresu administracji publicznej. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że zgodnie z treścią uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88: "Wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 k.r.o. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego". Zdaniem skarżącej organ powinien w drodze analogii stosować przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, co jest uzasadnione faktem, że w przedmiotowej sprawie wniosek Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej - Fundusz Alimentacyjny w [...] o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej został złożony do Sądu Rejonowego w [...] w dniu 18 stycznia 2012 r. Skarżąca wskazała, że zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400).
Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2748/12. Skarżąca stwierdziła, że w świetle powyższego organ jest właściwy do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego w osobie skarżącej dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika alimentacyjnego K. P. Skarżąca została wyznaczona kuratorem do sprawy administracyjnej w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanowieniem Sądu Rejonowego w [...]. Postępowanie administracyjne prowadził organ, stąd wynika jego właściwość.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Skarżony organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w związku z wnioskiem strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.
Skarga została uwzględniona niezależnie od oceny zasadności zarzutów w niej podniesionych. Sąd nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), wziął bowiem pod rozwagę z urzędu naruszenia prawa, które są konieczną i wystarczającą podstawą do uwzględnienia skargi.
Przedmiotem skargi jest akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., odmawiający wypłaty wynagrodzenia skarżącej jako ustanowionemu przez sąd opiekuńczy kuratorowi w postępowaniu administracyjnym. Niezależnie zatem od błędnej oceny prawnej dokonanej przez skarżony organ, który w zaskarżonym piśmie z dnia [...] kwietnia 2020 r. stwierdził, że "nie jest właściwym do wypłaty wynagrodzenia", a ono samo "nie zostanie wypłacone", należało z urzędu dokonać prawidłowej kwalifikacji prawnej wydanego aktu i ocenić legalność jego treści.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że od czasu podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz praktyce stosowania prawa, przyjmuje się jednolicie, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 k.r.o., a wynagrodzenie tak wyznaczonego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu powyższego uchwały Sąd stwierdził, że do wynagrodzenia kuratorów ustanowionych przez sąd na wniosek organu administracji dla potrzeb postępowania administracyjnego nie ma zastosowania art. 179 k.r.o. Przepis ten nie "nie może stanowić podstawy prawnej przyznania przez sąd wynagrodzenia za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony postępowania administracyjnego ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym, co uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego, podobnie jak to dzieje się w zakresie wynagrodzenia kuratorów ustanowionych na podstawie art. 143 k.p.c. (por. art. 261 i następne k.p.a.)".
Mogłoby się wydawać, że pewną modyfikację powyższego stanowiska przyniosła uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt III CZP 106/17, w której przyjęto, że: "O wynagrodzeniu należnym kuratorowi ustanowionemu na wniosek organu podatkowego na podstawie art. 42 k.c. w związku z art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...) orzeka sąd rejestrowy, który go ustanowił i określił jego kompetencje". Należy jednak uznać, że uchwała ta nie podważyła tez wynikających z uchwały z dnia 9 lutego 1989 r., a nawet je potwierdziła.
Sąd Najwyższy stwierdził bowiem z jednej strony, że wynagrodzenie kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. "uregulowane zostało w art. 179 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). W przepisie tym wyraźnie wskazuje się, że wynagrodzenie to przyznaje organ państwowy, który go ustanowił, czyli w rozpoznawanej sprawie sąd rejestrowy. O tym, że o ustaleniu wynagrodzenia należnego kuratorowi decyduje sąd świadczy również to, że brak przepisu, który przyznawałby tę kompetencję innemu organowi". Z drugiej jednak strony zastrzegł, że "nawet wtedy, gdy właściwym dla ustalenia wynagrodzenia jest organ administracyjny, przyjmuje się, że z tego względu, iż w przepisach regulujących postępowanie administracyjne i sądowo-administracyjne brak regulacji, która określałaby sposób ustalania takiego wynagrodzenia, należy stosować odpowiednio regulację najbardziej zbliżoną, za którą uznaje się wydane na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (...) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (...), zob. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2017 r., III SA/Wa 327/16".
W związku z tym należy przyjąć, że dotychczasowa wykładnia i jednolity sposób stosowania przepisów art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. oraz art. 261 i n. k.p.a. nie zostały w żaden sposób podważone. Można natomiast podjąć próbę rozszerzenia poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w powyższej uchwale z dnia 23 lutego 2018 r. na postępowania administracyjne, przyjmując, że w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratora ustanowionego na wniosek organu przez sąd rejestrowy na podstawie art. 42 k.c. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a. orzeka zamiast organu sąd rejestrowy. W przedmiotowej sprawie zagadnienie to nie ma jednak znaczenia, albowiem kurator został ustanowiony na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a.
Na tle poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, oraz stanowiska sądów administracyjnych, należy przyjąć, że właściwy organ administracji publicznej, który wystąpił do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla nieobecnej strony postępowania na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a., jest zobowiązany do wydania na podstawie art. 264 § 1 w zw. z art. 263 § 2 k.p.a. postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania administracyjnego w zakresie wynagrodzenia ustanowionego na jego żądanie przez sąd opiekuńczy kuratora nieobecnej osoby fizycznej oraz o przyznaniu powyższych kosztów ze środków tego organu w wysokości wynikającej ze stosowanego per analogiam legis rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wydanie w przedmiotowej sprawie aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a., dotyczącego wynagrodzenia dla kuratora ustawionego na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a., było – niezależnie od jego wadliwej treści – pozbawione podstawy kompetencyjnej, a zatem zaskarżony akt podlegał uchyleniu na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (punkt pierwszy wyroku). O kosztach postępowania orzeczono w związku z tym punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Wniosek strony skarżącej zostanie natomiast ponownie rozpatrzony i rozstrzygnięty przez wydanie postanowienia na podstawie art. 264 § 1 w zw. z art. 263 § 2 k.p.a. w zw. z zastosowanymi w drodze analogii przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.