Uzasadnienie
A. S. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi zwróciła się o zwolnienie jej od tego obowiązku; w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż:
- - skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem, 4 dzieci (9, 11, 15 i 16 lat) oraz teściem,
- - ich majątek obejmuje dom o pow. 132 m² wraz z budynkami gospodarczymi oraz nieruchomość rolną o pow. 5,2 ha, dzierżawią także nieruchomość o pow. 3,4 ha,
- - skarżąca wraz z mężem uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie 1300 zł., jej teść pobiera rentę w wysokości 630 zł.
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej A. S. uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania częściowego wsparcia w zakresie związanych ze skargą kosztów sądowych, a to zwolnienia z części wpisu od skargi, którego opłacenie jest niezbędnym warunkiem jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd.
Jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, główne źródło utrzymania skarżącej i jej rodziny stanowi gospodarstwo rolne. Uzyskiwane z niego dochody (ok. 1300 zł. miesięcznie) nie należą do szczególnie wysokich, a oceny tej zasadniczo nie zmienia doliczenie do nich pobieranej przez teścia skarżącej renty (dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Kwota ok. 1930 zł. miesięcznie w przeliczeniu na 7 osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym bez wątpienia nie pozwala na swobodne gospodarowanie tymi zasobami i zaspokajanie wszystkich możliwych wydatków, wśród których – mimo braku ich określenia - bez wątpienia do najważniejszych należą te przeznaczane na zakup żywności, niezbędne opłaty za tzw. media, edukację dzieci. W takiej sytuacji wygospodarowanie w krótkim okresie czasu kwoty 500 zł. stanowiącej ponad ¼ miesięcznych dochodów, z pewnością nie mogłoby się odbyć bez powodowania znaczącego uszczerbku w tych wydatkach, a przez to bez powodowania zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych tych osób. Treść wniosku nie wskazuje przy tym na jakiekolwiek oszczędności czy inne wartościowe składniki majątkowe, które w wyniku ewentualnego spieniężenia mogłyby stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych.
W tej mierze za adekwatne do powyższej sytuacji uznano zwolnienie A. S. od 3/5 wpisu od skargi, co oznacza, że z tego tytułu będzie miała ona obowiązek opłacić tylko kwotę 200 zł. Jej możliwości płatniczych nie będzie przekraczało także opłacenie pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (połowa wpisu od skargi). Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie nie będzie znacząco odczuwalne.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04); warunek ten skarżąca spełnia. Wraz z domownikami ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i w miarę regularne dochody, które nie należą do rażąco niskich. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt posiadania gospodarstwa rolnego, które jak można przypuszczać stanowi znaczące źródło zaopatrzenia w produkty żywnościowe, ograniczając w ten sposób wydatkowane na ich zakup środki pieniężne. Dzierżawienie części gruntów rolnych świadczy o nastawieniu na rozwój gospodarstwa i względnej opłacalności jego prowadzenia. Wpływ na to ma zapewne też pobieranie dopłat do produkcji rolniczej, co przy wykazanym areale jest niemal pewne (a o czym wnioskodawczyni nie wspomina).
Okoliczności te nie przesądzają o całkowitym braku możliwości partycypowania w kosztach sądowych i nie mogą zostać pominięte przy ocenie zasadności wniosku, gdyż wiązało by się to z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż dla potrzeb orzekania w przedmiocie prawa pomocy pod uwagę brane są tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby wnioskującej i jej domowników. Wszystkie inne, którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności. Skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności świadczących o tym, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek ani jakie ich uzasadnione potrzeby zostałyby zagrożone poprzez opłacenie kosztów sądowych.
Brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest bowiem jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem i w tej mierze dla rozpatrzenia tej kwestii nieistotne jest subiektywne przekonanie skarżącej, iż jest "poszkodowana w sprawie" (zgodność z prawem wydanych decyzji będzie przedmiotem oceny Sądu).
Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.