Uzasadnienie
F. S. wezwany został do solidarnego z żoną i jednocześnie współskarżącą W. S. uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od ich wspólnej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W odpowiedzi wymieniony nadesłał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wynika z niego, jak też z wniosku uzupełniającego (na wezwanie) pierwotnie złożone żądanie, że strona ma [...] lata i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną ([...] lata). Mieszkają w domu o powierzchni i 51 m.kw. Ich majątek to także nieruchomość rolna o pow. 54 ary, z której nie uzyskują żadnego dochodu; ponoszą natomiast koszt koszenia trawy wynoszący 150 zł. Wymienieni pobierają emerytury w wysokościach: 1371,68 zł oraz 1092,66 zł. Comiesięczne wydatki skarżących to: 500 zł – lekarstwa, 300 zł – dojazdy do placówek leczniczych, 660 zł – utrzymanie domu, 600 zł - żywność.
Do wniosku załączono faktury dokumentujące zakup paliwa na kwoty: 300,12 zł w kwietniu 2015 r., 194,46 zł w marcu 2015 r. oraz 100,18 zł w lutym 2015 r. Nadesłano także faktury dotyczące zakupu lekarstw na kwoty: 260,53 zł w lutym 2015 r., 296,71 zł w marcu 2015 r., 375,81 zł w kwietniu 2015 r. oraz 139,74 zł w maju 2015 r.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Prawo pomocy to instytucja uregulowana w art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przewiduje ona możliwość wsparcia osób ubogich, które we własnym zakresie nie są w stanie ponieść wydatków związanych z postępowaniem sądowym, w którym uczestniczą. Wsparcie to może mieć wymiar pełny tj. gdy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.), jak też wymiar częściowy, gdy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zawsze jednak przesłanki, które decydują o jego przyznaniu odnoszą się do sytuacji majątkowej strony. Mianowicie, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznaje się stronie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z kolei częściowa pomoc odnosi się do osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tego rodzaju podejście uwarunkowane jest brzmieniem art. 199 P.p.s.a., ustanawiającego zasadę, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy winna opierać się na porównaniu dwóch pozycji domowego budżetu wnioskodawcy, tj. uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Dokonanie powyższej w warunkach niniejszej sprawy daje różnicę w kwocie ok. 90 zł, a zatem prawie wyczerpującą wysokość wpisu w niniejszej sprawie (100 zł). Należy mieć nadto na uwadze, że nie wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej strony skarżącej są jasne. Wnioskodawca podał mianowicie, że na dojazd do placówek leczniczych wydaje miesięcznie kwotę 300 zł, natomiast w dalszej części wniosku wskazał, że na utrzymanie samochodu wydatkuje także kwotę 300 zł miesięcznie. Nie wiadomo, czy mowa jest zatem o jednej i tej samej kwocie, czy też są to kwoty odrębnie ponoszone. Jeśli bowiem jest to tylko jedna kwota, to tym samym zwiększa się obliczona różnica pomiędzy wydatkami a dochodami wnioskodawcy (wynosi ona wówczas ok. 390 zł).
Nadto F. S. podniósł, że uzyskuje pomoc finansową doraźną w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe porycie kosztów leczenia. Nie podał jednak jak często pomoc taką uzyskuje oraz w jakiej wysokości. Poza tym, w pierwotnym wniosku strona podała, że na lekarstwa wydaje miesięcznie ok. 800 zł. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie wskazała już, że jest to kwota ok. 500 zł. Załączone zaś faktury dokumentują zakup lekarstw na jeszcze niższe kwoty miesięcznie tj. 260,53 zł w lutym 2015 r., 296,71 zł w marcu 2015 r., 375,81 zł w kwietniu 2015 r. oraz 139,74 zł w maju 2015 r. Powoduje to wątpliwości co do rzeczywistej wysokości ponoszonych co miesiąc wydatków na wskazany cel. Wnioskodawca nie nadesłał także wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz żony. Częściowe niewykonanie wezwania skierowanego do strony wnioskującej o prawo pomocy zawsze rodzi zaś wątpliwość co do jej faktycznej sytuacji materialnej. Okoliczności przemawiające za udzieleniem wsparcia w ramach prawa pomocy muszą zaś być jasne.
Nie może także umknąć z pola widzenia, że wpis w niniejszej sprawie to kwota 100 zł i jest to najniższa z tego rodzaju opłat przewidzianych przez prawodawcę na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego.
Należy także podkreślić, że Sąd administracyjny obowiązany jest do uwzględniania z urzędu wszystkich nieprawidłowości, do jakich doszło w postępowaniu administracyjnym, o czym stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a. Z mocy zaś art. 6 P.p.s.a. Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.
Z tych wszystkich względów uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku F. S. o przyznanie tak całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Wymieniony nie wykazał bowiem, że jego sytuacja finansowa spełnia ustawowe przesłanki w tym zakresie. Dlatego też odmówiono zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, jak też odmówiono ustanowienia na jego rzecz adwokata, czego podstawę stanowi art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.