Uzasadnienie
J. S. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wg uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwiema córkami (G. i K.) oraz 2-letnim wnukiem. Źródło dochodów stanowi pobierana przez niego renta (698 zł.), emerytura żony (885 zł.), córka posiadająca dziecko z tytułu alimentów i świadczeń rodzinnych otrzymuje 500 zł., a druga z nich raz w roku wyjeżdża za granicę na zbiór owoców. Ponoszone w skali miesiąca wydatki obejmują koszty leczenia – ok. 150 zł., spłatę zaciągniętej na remont domu pożyczki – 280 zł., opłatę za gaz – 60 zł., utrzymanie samochodu – 300 zł., zakup drzewa na opał – 2 tys. zł. (w oświadczeniu - najprawdopodobniej omyłkowo - podano kwotę 20 tys. zł.).
Dołączone dowody potwierdzają wpłaty z tytułu wywozu odpadów - 144 zł., poboru wody – 416 zł., zobowiązania pieniężnego – 61 zł. oraz za energię elektryczną – 245 zł. i usługi telekomunikacyjne – 59 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.
Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest więc sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to zatem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji).
Analiza tej sytuacji w odniesieniu do skarżącego wskazuje na zasadność udzielenia mu stosownego wsparcia w opłaceniu związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych. Wykazane dochody (ok. 2080 zł. miesięcznie) nie są wygórowane względem potrzeb kilkuosobowej rodziny i same w sobie nie stwarzają dużych możliwości poczynienia oszczędności. Przekonują o tym chociażby wyszczególnione kwotowo przez wnioskodawcę wydatki związane z leczeniem oraz opłatami za tzw. media, których zaniechanie lub znaczące ograniczenie jest mało prawdopodobne, a do których należy bez wątpienia doliczyć stanowiące zazwyczaj znaczące obciążenie domowego budżetu wydatki na zakup żywności.
Decydując o zakresie pomocy dla skarżącego wzięto jednak równocześnie pod uwagę wyjątkowy charakter prawa pomocy, znajdujący odzwierciedlenie w ustawowym obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.) oraz utrwalonym orzecznictwie sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04), stosownie do którego strona ma obowiązek partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Kryterium to skarżący spełnia, co wynika z zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych i stałych dochodów (w przeciwieństwie do których koszty sądowe to wydatki jednorazowe).
W tym kontekście jawi się jeszcze jeden istotny powód, mogący stanowić samodzielną przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Związane jest to z niewykonaniem w całości przez wnioskodawcę skierowanego do niego wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, mających stanowić uzupełnienie zbyt ogólnych informacji zawartych w formularzu PPF. Mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, skarżący:
- - nie ustosunkował się w sposób jednoznaczny do kwestii liczby osób z którymi faktycznie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (w dodatkowym oświadczeniu wskazał na niewymienionego wcześniej syna D. – bez określenia jego sytuacji majątkowej i dochodów oraz A. S. – pobierającą rentę socjalną w wysokości 680 zł., lecz bez wskazania stopnia jej pokrewieństwa),
- - nie określił wysokości dochodów uzyskiwanych przez córkę z tytułu wyjazdów zagranicznych,
- - nie wskazał wysokości wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym na zakup żywności,
- - nie określił, jakich okresów dotyczą przedłożone dowody wpłat (dot. to zwłaszcza opłat za wywóz odpadów, pobór wody), mimo że w wezwaniu wyraźnie wskazano, że należy to uczynić w rozliczeniu miesięcznym,
- - nie przedłożył żądanych wyciągów z rachunków bankowych swoich i domowników.
Takie wybiórcze podejście do wykonania wezwania, zwłaszcza w odniesieniu do kwestii istotnych dla rozpoznania wniosku, nie może zasługiwać na akceptację, a wynikające z tego dodatkowe wątpliwości i brak możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawcy; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 czerwca 2008 r.
II OZ 604/08, niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej i majątkowej uzasadnia ocenę o braku podstaw do przyznania prawa pomocy.
Zwrócenia uwagi skarżącego wymaga również, że nie wszystkie wymienione przez niego wydatki korzystają z bezwzględnego pierwszeństwa względem kosztów sądowych. Dotyczy to kosztów utrzymania posiadanych pojazdów mechanicznych i spłaty zaciągniętej pożyczki; obciążenia z tym związane co do zasady nie są uznawane jako związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych i nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych (kosztów postępowania).
W kontekście wykazanych okoliczności, zwłaszcza z uwagi na w/w braki w wykonaniu wezwania, za adekwatną formę pomocy dla skarżącego uznano zwolnienie go od wpisu od skargi w 3/5 części. Oznaczało to będzie konieczność uiszczenia z tego tytułu tylko kwoty 200 zł., co nie będzie wiązało się z zagrożeniem dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego i rodziny oraz nie będzie finansowo dolegliwe, a umożliwi merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji przez Sąd. Z tych samym przyczyn za możliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania uznano opłacenie przez wnioskodawcę ewentualnych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; wśród nich największym prawdopodobieństwem obarczona jest opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w wysokości połowy wpisu od skargi.
Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje mu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
W związku z powyższym, wobec braku wykazania przez wnioskodawcę okoliczności przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w większym zakresie niż przyznane zwolnienie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.