Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów do danych ewidencyjnych J. R. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie to rozszerzone zostało przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu (PPF), w którym składający go zaznaczył, że ubiega się także o ustanowienie adwokata.
Z wniosku, jak też informacji przedstawionych na wezwanie wynika, że wnioskodawca wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką. J. R. pobiera rentę w wysokości netto 866,56 zł, natomiast H. R. uzyskuje emeryturę w kwocie netto 972,06 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że jest chory i w związku z tym wymaga stałej opieki lekarskiej, w tym leczenia w specjalistycznych ośrodkach. Lekarstwa i środki higieniczne są zaś bardzo drogie. Stałej opieki medycznej wymaga także matka strony. Wymienieni mieszkają w domu o powierzchni 70 m.kw. Ich comiesięczne wydatki to: 883 zł – żywność i odzież, 47 zł – energia elektryczna, 200 zł – opał, 9 zł – wywóz śmieci, 45 zł – telefon, 5,50 zł – podatek rolny, 21 zł – ubezpieczenie budynków, 600 zł – "koszty leczenia matki i zakupu lekarstw, 200 zł – "inne wydatki", w tym dojazdy matki do lekarza, 50 zł – artykuły higieniczne i chemiczne.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, jak stanowi art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". W tym pierwszym przypadku obejmuje ono tak zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Natomiast na częściowy zakres prawa pomocy składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przedmiotowa instytucja stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony postępowania związanych z nim kosztów, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Przeznaczona jest dla osób o trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia bądź utrudnia im dostęp do sądu. Kryterium oceny wniosku o prawo pomocy jest zatem sytuacja finansowa strony.
I tak całkowite prawo pomocy może być przyznane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei mniejsze granice prawa pomocy mają zastosowanie w stosunku do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ostatnio wskazane przepisy nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż dotyczące go okoliczności odnoszące się do jego sytuacji materialnej wskazują na potrzebę dofinansowania jego udziału w postępowaniu ze środków Skarbu Państwa.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że adekwatnym do sytuacji wynikającej z przedstawionych przez J. R. danych będzie częściowe uwzględnienie jego wniosku tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ich wysokość w niniejszej sprawie jest wprawdzie obiektywnie rzecz biorąc niska, bowiem aktualna kwota z tego tytułu to 100 zł tytułem wpisu od skargi, jednak uwzględniono, że wnioskodawca zainicjował przed Sądem jeszcze dwie inne sprawy, w których wysokość samego tylko wpisu od skargi wynosi 100 i 200 zł. Uiszczenie powyższych kwot, a także ewentualnie innych dodatkowych kosztów sądowych, które mogą się pojawić na dalszych etapach wymienionych postępowań mogłoby spowodować zachwianie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Miano przy tym na uwadze, że ponosi on znaczne wydatki na leczenie matki (ok. 800 zł), które praktycznie wyczerpują wysokość pobieranej przez nią emerytury (972 zł). Innym podanym przez stronę wydatkom również nie można odmówić charakteru koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z drugiej jednak strony nie można nie uwzględnić tego, że podane przez wnioskodawcę comiesięczne wydatki przekraczają wysokość comiesięcznych dochodów rodziny o ok. 200 zł. Poza tym, wątpliwości budzi, czy są to rzeczywiście wszystkie ponoszone przez stronę wydatki.
We wniosku J. R. zaznaczył mianowicie, że jest chory, wymaga stałego leczenia, a co z tym związane musi kupować drogie lekarstwa. Chora jest także jego matka. W uzupełnieniu powyższych danych wnioskodawca zaznaczył, że "koszty leczenia matki i zakupu lekarstw" wynoszą 600 zł miesięcznie, natomiast "inne wydatki", w tym dojazdy matki do lekarza – 200 zł. Strona nie wspomniała zatem w tym miejscu o środkach pieniężnych przeznaczanych na leczenie własne.
Jak już wskazano wyżej, prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, mająca w swoim przeznaczeniu wesprzeć osoby ubogie, które własnym staraniem nie są w stanie zapewnić sobie możliwości obrony swoich praw przed sądem. Zwłaszcza zaś pełny wymiar prawa pomocy tj. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika mogą być skierowane tylko do osób znajdujących się w szczególnych okolicznościach życiowych tj. pozbawionych jakiegokolwiek dochodu, czy też uzyskujących go w nikłej wysokości, nie pozwalającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb życiowych. Jak wynika z wniosku, J. R., jak i jego matka uzyskują zaś wprawdzie stosunkowo niski, jednak stały dochód, który wystarcza im na zapewnienie egzystencji. Zaznaczenia wymaga, że udział zastępcy prawnego w osobie adwokata w obecnym stadium postępowania nie jest konieczny, a sąd bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia, do jakich doszło w toku postępowania przed organami administracji (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Stąd też uznano, że zwolnienie J. R. od kosztów sądowych w niniejszej sprawie będzie wystarczającym dla niego wsparciem ze środków publicznych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.