Uzasadnienie
IISA/Rz 652/04
Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - po rozpoznaniu wniosku B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] o odmowie przyznania mu świadczenia przysługującego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
Jako jej podstawę prawną wskazał art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że zgodnie z art. 2 tej ustawy represją w jej rozumieniu jest:
- - osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939- 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,
- - deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
- - deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
B. K. urodził się 24 maja 1945 r. w R. (Niemcy) i przebywał wraz z matką na terenie Niemiec do 1947 r., zatem doznał represji nie objętych powołaną ustawą.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył B. K. wnosząc ojej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2003 r. uznający m.in. roszczenia dzieci urodzonych w łagrach, obozach, więzieniach hitlerowskich oraz w niewoli III Rzeszy od września 1939 r. do lutego 1946 r. Jednocześnie zaznaczył, iż okoliczność tę podniósł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkował się do niej.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i ponownie przedstawił stan faktyczny i prawny, który legł u podstaw zaskarżonej decyzji. Jednocześnie na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) -określanej dalej jako P.p.s.a. - zwrócił się o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.
Skarżący pouczony przez Sąd o prawie żądania przeprowadzenia rozprawy z uprawnienia tego nie skorzystał. Sąd postanowił w tej sytuacji rozpoznać sprawę w tym właśnie trybie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwanej dalej P.p.s.a - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., podług którego sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że choć jest ona dotknięta naruszeniem przepisów postępowania (art. 8 i 11 kpa), to naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
Z kwestionariusza wypełnionego i podpisanego przez skarżącego wynika, że domaga się on przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Swoje żądanie w tym zakresie opiera na fakcie, iż urodził się dnia 24 maja 1945 r. w R. (Niemcy), z matki wywiezionej w roku 1942 na roboty przymusowe. Na terenie Niemiec przebywał do 1947 r., po czym powrócił do kraju.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy świadczenie pieniężne nią przewidziane przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom w niej określonym były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Definiując pojęcie represji, w art. 2 pkt 2 lit. a ustawodawca podał, że jest nią m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Z powołanych przepisów wynika, że przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pieniężnego jest doznanie represji w rozumieniu ustawy.
Poza sporem pozostaje, że skarżący nie został deportowany (wywieziony) na terytorium III Rzeszy w celu wykonywania tam pracy o charakterze przymusowym, lecz urodził się tam już po zakończeniu wojny w dniu 24 maja 1945 r. Mimo, iż prawo do świadczenia nie zostało uzależnione od wieku osoby wykonującej pracę przymusową oraz rodzaju tej pracy, należy zauważyć, że z racji wieku skarżący nie mógł wykonywać jakiejkolwiek pracy, w tym przymusowej. Ponadto pojęcie deportacji użyte w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od dnia 1 września 1939 r. do dnia 8 maja 1945 r. (patrz wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. III RN 158/98, OSNP 2000/3/86).
W tym stanie rzeczy, Sąd za odpowiadający prawu uznał pogląd zaskarżonej decyzji, że skarżący nie został dotknięty represjami w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy i w konsekwencji nie może otrzymać przewidzianego w niej świadczenia.
Stanowisko Sądu znajduje wsparcie poglądach judykatury (patrz; wyrok Sadu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18.02.1998r. II AUa63/98, OSAB 1998/1/27, podług którego urodzenie dziecka w czasie wykonywania przez jego rodziców przymusowej pracy na rzecz hitlerowskich Niemiec nie stanowi okresu pracy przymusowej tego dziecka oraz okresu zatrudnienia do celów emerytalnych.
W świetle powyższego, bez wpływu na prawo do uzyskania świadczenia ustanowionego ustawą pozostaje okoliczność powoływania się skarżącego na bliżej nieokreślony (brak oznaczenia sygnatury i wskazania publikatora) wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2003 r., uznający m.in. roszczenia dzieci urodzonych w łagrach, obozach, więzieniach hitlerowskich oraz w niewoli III Rzeszy od września 1939 r. do lutego 1946 r. Brak zatem odniesienia do niego w zaskarżonej decyzji, mimo podnoszenia tej okoliczności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie ma znaczenia dla zapadłego rozstrzygnięcia, choć nie wyjaśnienie tego w jej uzasadnieniu narusza art. 8 i 11 kpa (zasada pogłębiania zaufania i wyjaśniania przesłanek decyzji).
Sąd informacyjnie wyjaśnia, że w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, iż osoby, które urodziły się i przebywały w obozach jenieckich nadzorowanych przez władze bezpieczeństwa III Rzeszy Niemieckiej, jak również w miejscach zsyłek i deportacji w ZSRR z rodziców poddanych represjom z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych winny być uznawane za podlegające represjom w rozumieniu art. 4 ust.l pkt l lit.b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950, ze zm.) - patrz; wyrok SN z 26.09.1996r. III ARN 41/96 OSNP 1997/7/106, uchwała SN z 10.02 1994 r. II UZP31/93 OSNC 1994/7-8/142, wyrok NSA z 9.11.1993r. VSA 1155/93 OSP 1994/6/106.
Sąd Najwyższy uznał nawet, iż w pojęciu osoby podlegającej represjom w hitlerowskich więzieniach w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy mieści się dziecko poczęte, jeśli urodziło się żywe patrz; wyrok SN z dnia 25.09.1996 IIIARN 96/95 OSNP 1996/24/366. Zauważyć jednak wypadnie, że orzecznictwo to dotyczy tylko represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy o kombatantach... (którym zresztą skarżący, co wynika z jego wniosku nie podlegał) i uprawnień z nią związanych a nie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą stanowiącą materialno-prawną podstawę decyzji.
Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o przepis art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a. oddalił skargę.