Uzasadnienie
J. K. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym przedmiocie formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest osobą samotną, utrzymującą się z pobieranej emerytury w wysokości 1037 zł. /kwota netto/.
Ponosi opłaty za energię elektryczną, telefon, ogrzewanie, wyżywienie (ok. 700 zł. miesięcznie), do czego z uwagi na zły stan zdrowia dochodzą koszty leczenia (ok. 350 zł.). Spłaca pożyczkę bankową. Z uwagi na sytuację majątkową i brak wiedzy prawniczej nie jest w stanie podjąć skutecznej obrony. Na wykazany majątek składa się związany z przedmiotem skargi dom o pow. 35 m².
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje:
- 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ocena wniosku PPF oraz informacji zawartych w poprzedzającym go piśmie skarżącego /oznaczonym datą 23 lipca 2013 r./ wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym całość kosztów sądowych.
Mimo posiadania stałego źródła dochodów, analiza rodzaju i wysokości wymienionych wydatków prowadzi do stwierdzenia, że pokrycie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i mogących ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że wg oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a uzyskiwane dochody przeznacza w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. W tym względzie sam wpis od skargi stanowiący prawie połowę miesięcznych dochodów skarżącego jest bez wątpienia dla niego kwotą wysoką, której wygospodarowanie w krótkim okresie czasu nie pozostałoby bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Jednocześnie za nieuzasadniony należy uznać wniosek w części dotyczącej ustanowienia adwokata, gdyż udzielone informacje nie spełniają przytoczonego powyżej ustawowego kryterium przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podyktowane jest to z jednej strony oceną sytuacji materialno - finansowej (stałymi dochodami zaspokajającymi ponoszone wydatki, zabezpieczonymi potrzebami mieszkaniowymi, brakiem innych osób na utrzymaniu), zaś z drugiej, rozbieżnością informacji zawartych we wniosku PPF oraz poprzedzającym go piśmie z 23 lipca 2013 r. Dotyczy to m.in.:
- - wydatków na leczenie; w w/w piśmie zostały oszacowane na kwotę ok. 200 zł., zaś w formularzu PPF już na 350 zł. miesięcznie,
- - brakiem wyjaśnienia i wykazania we wniosku PPF źródeł spłaty zadłużenia w banku i jego wysokości /wysokości rat/; skoro wymienione w formularzu PPF wydatki na utrzymanie (opłaty, ogrzewanie i wyżywienie) – ok. 700 zł. i leczenie – 350 zł. wyczerpują całość dochodów z renty, tym samym obiektywnie nie pozwalają na spłatę tego zadłużenia. Przyjmując zaś wysokość rat pożyczki wskazaną w powołanym piśmie, tj. 600 zł., skarżący nie wykazał, skąd czerpie na to środki. Niezależnie od tego należy wyraźnie podkreślić, że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, spłata zobowiązań cywilnoprawnych (pożyczek, kredytów) co do zasady nie korzysta z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. I OZ 893/10),
- - brak odzwierciedlenia we wniosku PPF powołanej w skardze okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym chowu konia i krowy; dot. to przede wszystkim braku wykazania posiadanej nieruchomości rolnej (jej powierzchni) oraz uzyskiwanych z niego dochodów lub innych korzyści – w tym ewentualnych dopłat do produkcji rolniczej (nawet jeżeli korzyści te nie mają wymiaru finansowego, uzyskiwane z gospodarstwa pożytki w naturze z pewnością mają wpływ na wysokość wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, zwłaszcza zakupem żywności).
W tej sytuacji, skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej oraz z racji finansowania tego prawa ze środków publicznych, okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić żadnych wątpliwości. J. K. w odniesieniu do całkowitego zakresu prawa pomocy warunku tego nie spełnił. Udzielone przez niego informacje nie jawią się jako wzajemne spójne i przekonujące, świadcząc o ich "dopasowywaniu" dla potrzeb złożonego wniosku. Brak jest tym samym podstaw do jego uwzględniania w całości.
"W sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy" – postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10.
W opisanej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych jawi się jako najbardziej adekwatne do sytuacji materialno – bytowej skarżącego oraz wykazanych przez niego okoliczności. W wystarczającym stopniu zabezpieczy też jego prawa, umożliwiając przede wszystkim merytoryczne rozpoznanie wniesionej skargi. Ponieważ przyznanie prawa pomocy – niezależnie od jego zakresu - warunkowane jest wyłącznie sytuacją materialną i możliwościami finansowymi osoby wnioskującej, przy rozpoznawaniu wniosku nie wzięto pod uwagę – jako pozbawionego znaczenia - podniesionego przez skarżącego argumentu o braku odpowiedniej wiedzy prawniczej. Ubocznie należy jednak zwrócić uwagę wnioskodawcy, że sąd administracyjny z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza jego prawa.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.