Uzasadnienie
Podaniem z dnia 29 grudnia 2014 r. PZ zwrócił się do Marszałka Województwa [.] z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej wysokość odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości o podanych numerach ewidencyjnych położonych w miejscowości [.] w związku z ustanowieniem na tych nieruchomościach strefy ochronnej ujęcia wody podziemnej zlokalizowanego w miejscowości [.] i [.], gmina [.], powiat [.], województwo [.], rozporządzeniem nr [.] /2012 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [.] z dnia [.] grudnia 2102 r. wydanym na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.) dalej zwanej: "Pw". W piśmie z dnia 16 stycznia 2015 r. żądanie takie zgłosiła również współwłaścicielka tych nieruchomości MZ.
Decyzją z dnia [.] marca 2015 r. nr [.], Marszałek Województwa [.] odmówił wnioskodawcom przyznania odszkodowania za szkody poniesione w związku z ustanowieniem przedmiotowej strefy ochronnej ujęcia wody podziemnej i wprowadzonymi w niej zakazami, nakazami i ograniczeniami na terenie strefy.
W piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. PZ skierował do Marszałka Województwa [.] wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, na które uzyskał odpowiedź zawartą w piśmie z dnia 27 kwietnia 2015 r., po czym, skierował na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się jej uchylenia z uwagi na istotne naruszenie przy jej wydawaniu przepisów prawa materialnego i procesowego.
W odpowiedzi na skargę Marszałek Województwa [.] wniósł o jej odrzucenie z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, ewentualnie jej oddalenie z powodu niezasadności sformułowanych przez skarżących zarzutów. Marszałek Województwa [.] zwrócił uwagę, że zasady określania odszkodowania, o którym mowa w art. 61 ust. 1 Pw, regulują przepisy art. 186 Pw. W sprawie odszkodowania wydaje się decyzję, a stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa, przy czym decyzja taka jest niezaskarżalna, o czym stanowi art. 186 ust. 3 Pw. Przepis ten wprowadził zatem odstępstwo od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przez co wyłączone jest jej zaskarżenie do sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy zainicjowanej skargą sąd administracyjny obowiązany jest ocenić jej dopuszczalność, w tym dopuszczalność drogi sądowej. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ppsa", jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego sąd skargę odrzuca. Jej rozpoznanie rodziłoby bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (art. 183 § 2 pkt 1 Ppsa).
Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Marszałka Województwa [.] w sprawie odmowy przyznania odszkodowania za szkody poniesione w związku z wprowadzeniem w strefie ochronnej ustanowionej przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [.] zakazów, nakazów oraz ograniczeń w zakresie użytkowania gruntów. Żądanie ustalenia odszkodowania oparto na dyspozycji art. 61 ust. 1 Pw, a zasady ustalania regulują przepisy działu VIII tej ustawy. W myśl art. 185 ust. 1 Pw, do naprawienia szkód, o których mowa w ustawie, z wyłączeniem przepisów art. 88l-88q oraz art. 88t, stosuje się przepisy art. 186-188. Jak z kolei wynika z art. 186 ust. 1, w sprawie naprawienia szkód innych niż określone w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 droga sądowa przysługuje po wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust.
3. Powołany ostatnio przepis stanowi, że na żądanie poszkodowanego organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, a jeżeli szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego - właściwy marszałek województwa, ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji; decyzja jest niezaskarżalna. Stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa; droga sądowa przysługuje również w przypadku niewydania decyzji przez właściwy organ w ciągu trzech miesięcy od zgłoszenia żądania przez poszkodowanego (ust. 4).
Z akt spawy wynika, że na działkach, które aktualnie należą do skarżących, ustanowiono obszar strefy ochrony pośredniej w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 52 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Pw. Tak więc w myśl art. 61 ust. 1 i 2 Pw, właściciel nieruchomości formalnie może dochodzić odszkodowania. Dokonać można tego na zasadach określonych w tej ustawie.
Droga sądowa, o której mowa w powołanych uregulowaniach, to drogą postępowania cywilnego przed sądem powszechnym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2004 r. III CZP 27/04). Zagadnienie odszkodowania jest bowiem sprawą cywilną w rozumieniu art. 2 § 1 i 3 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: "Kpa"). Właściwość sądu administracyjnego do rozpatrzenia określonej sprawy musi natomiast wynikać z wyraźnego uregulowania normatywnego, jak tego wymaga art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w przeciwieństwie do właściwości sądów powszechnych, którą należy domniemywać z uwagi na dyspozycję art. 177 Konstytucji. Zacytowane regulacje Prawa wodnego wprowadzają jedynie tzw. czasową niedopuszczalność drogi sądowej w rozumieniu przepisów Kpc (zob. art.
2) wymagającą uprzedniego wyczerpania określonego trybu administracyjnego (por. postanowienie SN z dnia 27 czerwca 2014 r. I CSK 501/13; T. Zembrzuski, Kodeks postępowania cywilnego, komentarz do art. 2, LEX 2013).
Z powyższego wynika zatem, że roszczenie o naprawienie szkody powstałej na skutek wprowadzenia strefy ochronnej może być dochodzone przed sądem powszechnym po wyczerpaniu drogi postępowania administracyjnego lub po bezskutecznym upływie okresu 3 miesięcy od dnia wniesienia podania o odszkodowanie (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r. II OSK 2004/11). Pomimo, że w sprawie o takie odszkodowanie wydawana jest decyzja administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, to nie podlega ona jednak zaskarżeniu – tak w drodze odwołania, jak i skargi do sądu administracyjnego (zob. art. 186 ust. 3 Pw). Decyzji tej nie można także, jak starał się to uczynić skarżący, zakwalifikować jako aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa, ponieważ wprost z ustawy – Prawo wodne wynika, że żądanie odszkodowania w administracyjnym toku postępowania podlega załatwieniu decyzją.
Tymczasem akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa, nie obejmują swym zakresem decyzji administracyjnych wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 Ppsa. Tak więc skierowanie do Marszałka wezwania do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 52 § 3 Ppsa było bezskuteczne.
Mając na względzie przedstawione stanowisko skargi PZ i MZ należało ocenić jako niedopuszczalne i podlegające odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 Ppsa. Sprawa o odszkodowanie dochodzone w trybie art. 61 i art. 186 Pw nie podlega bowiem załatwieniu przez właściwy organ administracji publicznej w drodze aktu administracyjnego podlegającego kontroli sądu administracyjnego, przez co sprawa taka nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Administracyjny tok postępowania w sprawie dochodzenia takiego odszkodowania stanowi natomiast wstępny etap warunkujący dopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym. Nawet niewydanie decyzji w sprawie odszkodowania w terminie 3 miesięcy nie stwarza możliwości wniesienia skargi sądowoadministracyjnej na bezczynność organu, lecz otwiera możliwość wytoczenia powództwa do sądu powszechnego.
Z podanych względów orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 Ppsa.